Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2019 r., II FSK 884/17

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 marca 2019 r., II FSK 884/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Andrzej Jagiełło, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Dyrektora Izby Administracji Skarbowej we Wrocławiu od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 1 grudnia 2016 r. sygn. akt I SA/Wr 1121/16 w sprawie ze skargi S. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 1 grudnia 2016 r., sygn. akt I SA/Wr 1121/16 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uwzględnił skargę S. L. (zwanego dalej "Skarżącym") i uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 27 czerwca 2016 r. oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w K. z dnia 22 grudnia 2015 r. w przedmiocie pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia.

3 Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną Dyrektora Izby Skarbowej, który wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, ewentualnie o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i rozpoznanie przez NSA sprawy, a także o zasądzenie od Skarżącego na rzecz organu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa prawnego według norm przepisanych.

4 Autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie:

5 1) art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j.: Dz. U. z 2014 r. poz. 1647 ze zm. - zwanej dalej "p.u.s.a."), poprzez wadliwe wykonanie kontroli postanowienia pod względem jego zgodności z prawem, co doprowadziło do wyeliminowania z obrotu prawnego postanowienia zgodnego z prawem w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz z art. 133 i art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity Dz. U. z 2016, poz. 718 - zwanej dalej "p.p.s.a."), poprzez wydanie wyroku niezgodnie z przedstawionymi aktami sprawy, tj. nieuwzględnienie całego materiału zgromadzonego w sprawie przez organy prowadzące postępowanie, podczas gdy WSA winien był wydać wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy;

6 2) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z 134 p.p.s.a., poprzez zastosowanie innych kryteriów kontroli decyzji wydanego w sprawie postanowienia niż kryterium legalności, a tym samym wykroczenie poza zakres sprawy administracyjnej;

7 3) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 169 § 1 i 4, art. 222 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (t.j. Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. – zwanej dalej "O.p."), poprzez uznanie, ze organy podatkowe nie dopełniły wymogów płynących z ww. przeepisów prawa w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy;

8 4) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., poprzez błędne przedstawienie stanu faktycznego i prawnego sprawy i błędną ocenę prawną zebranego w sprawie materiału dowodowego;

9 5) przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a mianowicie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. poprzez uwzględnienie skargi, czym naruszono przepis art. 151 p.p.s.a.

10 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

11 Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

12 Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej (podstaw kasacyjnych), chyba że zachodzą przesłanki nieważności postępowania sądowego wymienione w § 2 powołanego artykułu. Takiego rodzaju przesłanek w niniejszej sprawie z urzędu nie odnotowano. Podobnie w trybie tym nie ujawniono podstaw do odrzucenia skargi ani do umorzenia postępowania przed Sądem pierwszej instancji, które obligowałyby Naczelny Sąd Administracyjny do wydania postanowienia przewidzianego w art. 189 p.p.s.a., niezależnie od zarzutów skargi kasacyjnej (zob. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2009 r., sygn. akt II GPS 5/09, ONSAiWSA 2010, nr 3, poz. 40).

13 Wspomnieć należało, że według art. 193 zdanie drugie p.p.s.a. uzasadnienie wyroku oddalającego skargę kasacyjną zawiera ocenę zarzutów skargi kasacyjnej. Mając na uwadze tę szczególną regulację w stosunku do art. 141 § 4 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekając o oddaleniu skargi kasacyjnej mógł zrezygnować z przedstawienia pełnej relacji co do przebiegu sprawy i sprowadzić swoją dalszą wypowiedź już tylko do rozważań mających znaczenie dla oceny postawionych zarzutów.

14 Odnosząc się do zarzutu skargi kasacyjnej dotyczącego naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. należy podkreślić, że na podstawie tego przepisu sąd uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

15 Wojewódzki Sąd Administracyjny uchylając postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 27 czerwca 2016 r. uznał, że w sytuacji braku pełnomocnictwa do działania w imieniu podatnika organ winien wezwać radcę prawnego S. K. w trybie art. 169 § 1 O.p. do złożenia pełnomocnictwa. Zaniechanie to stanowiło naruszenie art. 169 § 1 O.p. w zw. z art. 138a i art. 121 § 1 i § 2, a także art. 222 tej ustawy. Odnośnie tej kwestii autor skargi kasacyjnej potwierdził, że w sprawie wystąpiła wadliwość i "wezwanie o uzupełnienie braków formalnych podania w postaci dokumentu pełnomocnictwa skierowane być winno do wnoszącego podanie, a nie do rzekomego mocodawcy", to, w jego ocenie, okoliczność ta nie mogła wpłynąć na wynik sprawy, gdyż przeczą temu podjęte przez organ II instancji działania, a także będące reakcją na nie działania samego "rzekomego reprezentanta" (s. 4).

16 Z kolei przyczyną uchylenia postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 12 kwietnia 2016 r. w przedmiocie pozostawienia zażalenia bez rozpatrzenia była okoliczność, że organ podatkowy powinien wezwać podatnika do podpisania zażalenia i w ten sposób potwierdzić czynności dokonane przez pełnomocnika. Zdaniem WSA, ponowne wezwanie pełnomocnika strony do złożenia kolejnego pełnomocnictwa mogło wprowadzić w błąd i pełnomocnika, i stronę. W ocenie autora skargi kasacyjnej, jakkolwiek wezwania, którego adresatem byłby S. L. rzeczywiście nie sporządzono, to biorąc pod uwagę wskazane okoliczności faktyczne, miał on "świadomość" wymogów, których spełnienia oczekuje organ w tym również skutków ich nie spełnienia.

17 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie ma racji autor skargi kasacyjnej, że Sąd I instancji naruszył wskazane przepisy postępowania. Przede wszystkim odnosząc się do argumentacji skargi kasacyjnej należy zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 138a § 1 O.p., strona może działać przez pełnomocnika, chyba że charakter czynności wymaga jej osobistego działania. Uprawnienie do działania przez pełnomocnika przysługuje wyraźnie stronie, natomiast stroną podatnik staje się dopiero z chwilą wszczęcia postępowania. Z kolei zgodnie z utrwalonego i jednolitego orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika jednoznaczny obowiązek złożenia pełnomocnictwa do akt. Oznacza to, że osoba chcąca działać w sprawie jako pełnomocnik musi złożyć do akt tej konkretnej sprawy pełnomocnictwo lub jego odpis. Organ podatkowy nie ma natomiast podstaw prawnych do zastąpienia pełnomocnika w realizacji obowiązku wynikającego z tego przepisu, ponieważ jest to ewidentnie obowiązek pełnomocnika. Dokument pełnomocnictwa powinien był trafić do akt rozpatrywanej sprawy, jako wyraz woli strony działania w tej konkretnej sprawie za pośrednictwem pełnomocnika i dowód umocowania konkretnej osoby jako właśnie pełnomocnika (por. wyroki NSA z dnia 11 kwietnia 2008 r., sygn. akt II FSK 128/08; z dnia 30 kwietnia 2009 r., sygn. akt I FSK 131/09; z dnia 12 maja 2009 r., sygn. akt II FSK 519/08; z dnia 8 lipca 2009 r., sygn. akt II FSK 690/08; z dnia 18 listopada 2009 r., sygn. akt I FSK 1843/07; z dnia 17 grudnia 2009 r., sygn. akt II FSK 1161/08; z dnia 17 marca 2010 r., sygn. akt I FSK 1802/08; z dnia 21 maja 2010 r., sygn. akt II FSK 42/09; CBOSA).

18 Należy zatem przyjąć, że dopiero od momentu złożenia pełnomocnictwa do akt konkretnej sprawy aktualizują się procesowe obowiązki i uprawnienia pełnomocnika w określonym postępowaniu.

19 Z tych powodów zasadnie Sąd uznał, że Dyrektor Izby Skarbowej wobec braku pełnomocnictwa miał obowiązek wezwać pełnomocnika do jego złożenia w trybie art. 169 § 1 O.p.

20 Z kolei procedowanie z udziałem "rzekomego pełnomocnika" naraża organ na zarzut pozbawienia strony czynnego udziału w postępowaniu (por. wyroki NSA: z dnia 20 grudnia 2012 r. sygn. akt II FSK 2125/11 z dnia 14 maja 2013 r. sygn. akt II FSK 2617/12. Natomiast przepis art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. pozwala Sądowi I instancji na uchylenie decyzji, o ile zostaną spełnione łącznie następujące przesłanki: wystąpi naruszenie przepisów postępowania administracyjnego (inne, aniżeli dające podstawę do wznowienia postępowania), a naruszenie to mogło mieć wpływ na wynik sprawy, a wpływ ten musiał być istotny. Nie każde zatem naruszenie przepisów postępowania może skutkować uchyleniem decyzji, ale naruszenie charakteryzujące się istotnością wpływu na wynik sprawy. O naruszeniu takim można mówić wówczas, że gdyby ono nie zaistniało mogłoby zapaść inne rozstrzygnięcie w sprawie (por. wyroki NSA: z 8 grudnia 2015 r., I OSK 680/14 z 28 sierpnia 2014 r., I OSK 160/13, CBOSA). Ocena prawna prowadząca sąd do stwierdzenia istnienia podstawy do uchylenia zaskarżonego aktu administracyjnego z powodów podanych w omówionym przepisie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. powinna stanowić element uzasadnienia wyroku. W orzecznictwie administracyjnym utrwalił się także pogląd , że przez "wpływ", o którym mowa na gruncie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., rozumieć należy istnienie związku przyczynowego pomiędzy uchybieniem procesowym a wydanym w sprawie zaskarżonym rozstrzygnięciem. Związek ten, jakkolwiek nie musi być realny, to jednak musi uzasadniać istnienie hipotetycznej możliwości odmiennego wyniku sprawy.

21 Podstawą uchylenia aktu może być więc brak należytej staranności wykazanej przez organ administracji publicznej w prowadzeniu sprawy, a wyrażający się w braku prawidłowego doręczenia korespondencji, a co zostało potwierdzone przez kasatora. W tym kontekście trafnie Sąd I instancji zauważył, że uchybienia te mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a w konsekwencji uzasadniało uwzględnienie skargi na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a., co czyniło bezzasadnymi pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej.

22 Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.[pic]