Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2020 r., II FSK 841/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2020 r., II FSK 841/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Alina Rzepecka, Protokolant Anna Rembowska, po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej O. S.A. z siedzibą w W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 lipca 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2825/16 w sprawie ze skargi O. S.A. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 29 czerwca 2016 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości, 2) uchyla zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 29 czerwca 2016 r. nr [...] w całości oraz poprzedzające je postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w W. z dnia 22 kwietnia 2016 r. nr [...] w całości, 3) zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz O. S.A. z siedzibą w W. kwotę 1037 (słownie: jeden tysiąc trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania w sprawie.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z dnia 14 lipca 2017 r., III SA/Wa 2825/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę O.S.A. z siedzibą

3 w W. (dalej zobowiązana) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej

4 w Warszawie z dnia 29 czerwca 2016 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

5 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynika, że Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanej na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 1 czerwca 2015 r. wystawionych przez Wójta Gminy, którym wierzyciel objął należności z tytułu podatku od nieruchomości za 2009 rok w łącznej kwocie należności głównej 21.231 zł.

6 3. Pismem z dnia 23 czerwca 2015 r. zobowiązana zgłosiła zarzuty do prowadzonego postępowania egzekucyjnego, sformułowane na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym

7 w administracji (Dz. U. z 2014 r., poz. 1619 ze zm. - dalej zwanej też u.p.e.a.). Zobowiązana podniosła, że egzekucja została podjęta w zakresie obowiązku przedawnionego. Termin płatności podatku od nieruchomości przypadał w 2009 r., co oznacza, że zgodnie z art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2012 r., poz. 749 z późn. zm. – dalej: ord. pod.) zobowiązanie to przedawniło się z upływem 2014 r.

8 4. Naczelnik Urzędu Skarbowego pismem z dnia 1 lipca 2015 r., przekazał przedmiotowe zarzuty wierzycielowi, aby zajął on stanowisko w sprawie.

9 Wójt Gminy w postanowieniu z dnia 16 lipca 2015 r. uznał zgłoszone zarzuty za nieuzasadnione. stwierdził, że decyzją z dnia 29 grudnia 2015 r. określił zobowiązanej wysokość zobowiązania podatkowego za 2009 r., a następnie postanowieniem z dnia 29 grudnia 2014 r. nadał rygor natychmiastowej wykonalności nieostatecznej decyzji określającej wysokość zobowiązania za 2009 r.

10 5. Na przedmiotowe postanowienie zobowiązana wniosła zażalenie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie. Organ ten, postanowieniem

11 z dnia 31 marca 2015 r., utrzymał w mocy ww. postanowienie. Zobowiązana złożyła również odwołanie od decyzji wymiarowej z dnia 29 grudnia 2014 r. określającej wysokość zobowiązania podatkowego za 2009 r., a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie, postanowieniem z dnia 7 kwietnia 2015 r. zawiesiło z urzędu postępowanie w przedmiotowej sprawie do chwili prawomocnego rozstrzygnięcia przed sądem powszechnym zagadnienia wstępnego, jakim będzie wyrok w sprawie ustalenia istnienia umowy sprzedaży i leasingu zwrotnego z dnia 31 stycznia 2009 r. zawartej pomiędzy poprzedniczką prawną zobowiązanej, a spółką z o.o. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie zawiesiło postępowanie, odwołując się do art. 70 § 6 pkt 3 ord. pod., zgodnie z którym bieg terminu przedawnienia zobowiązania ulega zawieszeniu w sytuacji wniesienia żądania ustalenia przez sąd powszechny istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa. Datę złożenia pierwszego pozwu w tej sprawie (16 października 2014 r.) u znano jako datę zawieszenia biegu przedawnienia dla zobowiązania podatkowego za 2009 r.

12 Tym samym zarzut do tytułu wykonawczego, odnośnie prowadzenia egzekucji

13 w warunkach przedawnionego zobowiązania podatkowego za 2009 r. nie był zasadny.

14 6. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Koninie postanowieniem z dnia 27 sierpnia 2015 r. utrzymało w mocy postanowienie wierzyciela z dnia 16 lipca 2015 r.

15 W takim stanie rzeczy Naczelnik Urzędu Skarbowego, postanowieniem z dnia 22 kwietnia 2016 r., uznał zarzut złożony na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. za nieuzasadniony. W uzasadnieniu postanowienia organ egzekucyjny wskazał na ograniczony zakres kognicji organu egzekucyjnego przy rozpatrywaniu zarzutów opartych w szczególności na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., stwierdzając, że organ nie będąc jednocześnie wierzycielem co do zasady poprzestaje na ocenie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów. Skoro wierzyciel uznał zarzuty zobowiązanej - zgłoszone na podstawie art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. - za nieuzasadnione, to postanowienie organu egzekucyjnego w przedmiocie tych zarzutów nie może być inne.

16 Zobowiązana złożyła zażalenie na ww. postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i uwzględnienie zarzutu wniesionego w dniu 23 czerwca 2015 r.

17 7. Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie rozpatrzył powyższe zażalenie wydając postanowienie z dnia 29 czerwca 2016 r., w którym utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie organu pierwszej instancji.

18 8. Zobowiązana złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

19 w Warszawie, w której zarzuciła naruszenie art. 34 § 1 w związku z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a.

20 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Warszawie wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasową argumentację.

21 9. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę, wskazując, że zarzut podjęcia egzekucji w zakresie obowiązku przedawnionego nie mógł być rozpatrywany w przedmiotowej sprawie, gdyż kwestia ta mogła być przedmiotem postępowania prowadzonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w związku z wniesionym odwołaniem od decyzji z dnia 29 grudnia 2014 r. określającej wysokość zobowiązania w podatku od nieruchomości za 2009 r., której prawomocnym postanowieniem z dnia 29 grudnia 2014 r. nadano rygor natychmiastowej wykonalności.

22 Sąd podkreślił, że Naczelnik Urzędu Skarbowego nie mógł inaczej ocenić zarzutów, a w efekcie Dyrektor Izby Skarbowej zobowiązany był utrzymać w mocy stanowisko Naczelnika w tym zakresie.

23 Sąd zauważył, że przepisy nakazują zarzut ewentualnego przedawnienia należności rozpatrywać po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, przy czym, do tego rodzaju zarzutu znajduje w pełnym zakresie zastosowanie art. 34 § 1a) u.p.e.a, nakazujący rozpatrzyć zarzut w postępowaniu głównym (wymiarowym]), w którym zobowiązany kwestionuje w całości lub w części wymagalność należności pieniężnej z uwagi na jej wysokość ustaloną lub określoną w orzeczeniu. Zatem zapatrywanie zobowiązanej dotyczące przedawnienia zobowiązania nie mogło wywołać zamierzonego rezultatu w postaci uwzględnienia skargi.

24 10. Powyższy wyrok zobowiązana zaskarżyła w całości skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie:

25 1) art. 141 § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.) przez niedostateczne wyjaśnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia, tj. przez niewyjaśnienie, dlaczego sąd oceniając prawidłowość postanowienie organu egzekucyjnego (i organu sprawującego kontrolę nad organem egzekucyjnym) pod względem zgodności ich działań z przepisami prawa materialnego i przepisami postępowania de facto nie dokonał oceny stanowiska wierzyciela w zakresie zarzutów z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., podczas gdy rozpatrujący skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie powinien objąć kontrolą również powielone przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie stanowisko wierzyciela, co miało istotny wpływ na wynik, gdyż pozbawia zobowiązaną obrony jej praw;

26 2) art. 3 § 1 i § 2 pkt 3 p.p.s.a. w związku z art. 133 § 1 p.p.s.a. oraz art. 134 p.p.s.a. poprzez brak objęcia kontrolą powielonego przez Dyrektora Izby Skarbowej

27 w Warszawie stanowiska wierzyciela, mimo Iż w obecnym stanie prawnym stanowisko wierzyciela podlega kontroli sądowej w ramach zasadniczej sprawy egzekucyjnej, co w konsekwencji pozbawia stronę obrony jej praw;

28 3) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., przez ich niewłaściwe zastosowanie, polegające na oddaleniu skargi w sytuacji, w której wymagała ona uwzględnienia ze względu na to, że wbrew stanowisku Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Koninie, powielonemu następnie przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (i sąd) - zgłoszony przez zobowiązaną zarzut obowiązku przedawnionego był uzasadniony, gdyż egzekucję wszczęto już po upływie terminu przedawnienia, który to termin w przedmiotowej sprawie upływał w dniu 31 grudnia 2014 r., co miało wpływ na wynik sprawy, gdyż czynności egzekucyjne powinny zostać uchylone, a postępowanie egzekucyjne umorzone.

29 Mając powyższe na uwadze, zobowiązana wniosła o:

30 - rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie,

31 - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie,

32 - zasądzenie od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie zwrotu kosztów postępowania, w tym zwrot kosztów zastępstwa procesowego.

33 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

34 Skarga kasacyjna ma usprawiedliwione podstawy i dlatego zaskarżony wyrok oraz wydane w sprawie postanowienia w sprawie zarzutów na postępowanie egzekucyjne podlegają uchyleniu w całości.

35 11. W istocie rzeczy w sprawie spór dotyczy zagadnienia zasadności zarzutu

36 z art. 33 § 1 punkt 1 u.p.e.a., a w szczególności tego, czy doszło do wszczęcia

37 i egzekucji obowiązku, który uległ przedawnieniu. Zauważyć jednak należy, że kwestii tej nie rozpoznał sąd pierwszej instancji w sposób prawidłowy. Przecież postanowienie SKO z dnia 27 sierpnia 2015 r. nie podlegało już zaskarżeniu do sądu administracyjnego (art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Dz. U. z 2015 r., poz. 658).

38 Sąd pierwszej instancji tę okoliczność powinien znać choćby ze skargi skarżącej,

39 w której wskazano, że w WSA w Poznaniu wyrokiem z dnia 12 stycznia 2016 r., I SA/PO 2220/15, CBOSA, odrzucił skargę skarżącej na postanowienie SKO z dnia 27 sierpnia 2015 r. w przedmiocie utrzymania w mocy postanowienia Wójta Gminy

40 z dnia 16 lipca 2015 r. w sprawie stanowiska wierzyciela w przedmiocie zarzutów

41 w postępowaniu egzekucyjnym. Sąd wprawdzie przyjął pogląd, że doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia w związku z wystąpieniem innych podmiotów z powództwem o ustalenie istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa w dniu 16 października 2014 r. (data wniesienia pozwu). Przyjął

42 w konsekwencji, że jest to dla organu egzekucyjnego stanowisko wiążące

43 (art. 34 § 1a/ u.p.e.a.), jednakże sąd ten nie zwrócił uwagi na to, iż w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego utrwalił się jednolity pogląd, zgodnie z którym wniesienie powództwa do sądu powszechnego na podstawie art. 1891 k.p.c. przez inny podmiot podatkowy niż podatnik w zakresie tego samego stosunku prawnego nie tylko nie stanowi zagadnienia wstępnego w toczącym się postępowaniu podatkowym w rozumieniu art. 201 § 1 pkt 2 ord. pod., ale też nie prowadzi do zawieszenia biegu terminu przedawnienia zobowiązania podatkowego tego podatnika (art. 70 § 6 pkt 3 i § 7 pkt 3 ord. pod. - zob. wyroki NSA: z dnia 9 lipca 2019 r., II FSK 3208/17, CBOSA, z dnia 16 lutego 2017 r., II FSK 3030/16, CBOSA; z dnia 27 czerwca 2018 r., II FSK 1901/16, CBOSA, z dnia 10 marca 2017 r. II FSK 2369/16, CBOSA, z dnia 10 marca 2017 r., II FSK 2461/16, CBOSA). Skoro

44 w sprawie zobowiązania podatkowego w podatku od nieruchomości skarżącej za 2009 r., która przedawniła się z upływem 2014 r., tytuł wykonawczy wystawiono

45 w dniu 1 czerwca 2015 r. i nie wystąpiła przesłanka zawieszenia jego biegu, to oznacza to, że zgodnie z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. strona skarżąca trafnie podniosła, że przedmiotem egzekucji było zobowiązanie podatkowe przedawnione.

46 12. Powyższy pogląd oznacza, że w niniejszej sprawie jej istota została wyjaśniona

47 i dlatego należało uchylić tak zaskarżony wyrok, jak i wydane w sprawie postanowienia w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym (art. 188 p.p.s.a.). O kosztach postępowania w sprawie Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 203 pkt 1, art. 205 § 2, art. 210 § 1, art. 200 p.p.s.a. w związku

48 z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c, pkt 2 lit. a) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (Dz. U. z 2015 r., poz. 1800).