Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2010 r., II FSK 676/10

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 czerwca 2010 r., II FSK 676/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Bogdan Lubiński po rozpoznaniu w dniu 17 czerwca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Prokuratora Apelacyjnego w P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Po 1088/09 w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 11 lipca 2008 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2002 r. postanawia 1) uchylić punkt 2 zaskarżonego postanowienia; 2) oddalić skargę kasacyjną w pozostałej części.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2010 r., sygn. akt I SA/Po 1088/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu umorzył postępowanie oraz zwrócił stronie skarżącej uiszczony wpis sądowy w kwocie 24.004,00 zł w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 11 lipca 2008 r. w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002 r.

3 W uzasadnieniu Sąd wskazał, że podatnik - reprezentowany przez pełnomocnika - wniósł skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu w przedmiocie zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za rok 2002 r.

4 Postanowieniem z dnia 28 listopada 2008 r. Sąd zawiesił postępowanie z uwagi na to, że rozstrzygnięcie sprawy zależało od wyniku postępowania toczącego się przed Trybunałem Konstytucyjnym w sprawie o sygn. akt SK 30/07.

5 Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2009 r. Sąd podjął zawieszone postępowanie, w związku z wydaniem przez Trybunał Konstytucyjny postanowienia z dnia 25 listopada 2009 r.

6 Pismem z dnia 21 grudnia 2009 r. pełnomocnik strony skarżącej cofnął skargę na wskazaną powyżej decyzję.

7 Sąd pierwszej instancji – uzasadniając rozstrzygnięcie – powołał się na art. 60 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U., Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej p.p.s.a. i uznał cofnięcie skargi za dopuszczalne. W tym stanie rzeczy zaistniały przesłanki do umorzenia postępowania.

8 Wobec powyższego, na podstawie art. 60 oraz art. 161 § 1 pkt 1 i § 2 p.p.s.a. orzekł o umorzeniu postępowania, zaś o zwrocie uiszczonego wpisu sądowego na podstawie art. 232 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a.

9 Powyższe postanowienie zostało zaskarżone w całości skargą kasacyjną Prokuratora Prokuratury Apelacyjnej (który zgłosił udział w sprawie podatnika), który wnosząc o uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, zarzucił naruszenie przepisów postępowania, poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie, co miało wpływ na wyrok sprawy:

10 - art. 60 p.p.s.a. w zw. z art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a., poprzez umorzenie postępowania bez wyjaśnienia dopuszczalności cofnięcia skargi,

11 - art. 141 § 4 p.p.s.a. w zw. z art. 166 p.p.s.a., poprzez brak wskazania stanowiska organu podatkowego co do kwestii umorzenia oraz niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia postępowania i zwrotu kosztów postępowania,

12 - art. 232 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a., poprzez jego zastosowanie pomimo

13 braku okoliczności faktycznych i podstawy prawnej do jego zastosowania,

14 - art. 199 p.p.s.a., polegające na jego niezastosowaniu w sprawie, pomimo istnienia ku temu podstawy faktycznej i prawnej.

15 Autor skargi kasacyjnej powołując się na art. 60 i art. 161 § 1 p.p.s.a. wskazał, że w niniejszej sprawie nie zostało rozważone, czy cofnięcie skargi nie zmierza do obejścia prawa lub spowodowania utrzymania w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Sąd bowiem, poza zacytowaniem art. 60 p.p.s.a., stwierdził lakonicznie, że uznaje cofnięcie skargi za dopuszczalne. Ustalenie, że cofnięcie nie zmierza do obejścia prawa lub nie powoduje utrzymania w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności, powinno następować na podstawie całokształtu okoliczności sprawy, czego jednak Sąd nie uczynił.

16 W ocenie prokuratora, uzasadnienie zaskarżonego orzeczenia nie spełnia wymogów wynikających z art. 166 oraz art. 141 § 4 p.p.s.a. Ponieważ przedmiotem orzekania w postanowieniu była kwestia umorzenia postępowania sądowoadministracyjnego z uwagi na cofnięcie skargi, Sąd powinien zasięgnąć w tej kwestii stanowiska organu podatkowego i zrelacjonować je w treści uzasadnienia. Z uzasadnienia nie wynika, czy Sąd zwracał się do Dyrektora Izby Skarbowej w P. - jakie zajmuje stanowisko wobec cofnięcia skargi i jaki składa w związku z tym wniosek procesowy.

17 Również uzasadnienie podstawy prawnej rozstrzygnięcia nie spełnia wymogów zawartych w art. 141 § 4 p.p.s.a. Poza powołaniem podstawy prawnej z art. 161 § 1 pkt 1 ppsa, Sąd nie wyjaśnił dlaczego uznał cofnięcie skargi za dopuszczalne i zdecydował się na umorzenie. Powyższe powoduje, że umorzenie postępowania sądowoadministracyjnego, jak i uzasadnienie postanowienia uchylają się spod jakiejkolwiek kontroli merytorycznej. Nie wiadomo bowiem, jakimi przesłankami kierował się Sąd, gdyż nie wyjaśnił ich w uzasadnieniu.

18 Autor skargi kasacyjnej wskazał, że w uzasadnieniu postanowienia Sąd powołał przepis art. 232 § 1 pkt. 1 lit. a) p.p.s.a., jednak w ogóle nie uzasadnił dlaczego go zastosował i jak go zinterpretował, gdyż samo powołanie podstawy prawnej nie wyjaśnia rozstrzygnięcia w zakresie zwrotu uiszczonego wpisu sądowego. Powołując się na art. 199 p.p.s.a. prokurator stwierdził, że strona jest obowiązana ponosić koszty spowodowane swoim działaniem, w tym uiszczać należne opłaty sądowe - bez prawa domagania się ich zwrotu.

19 W zaskarżonym postanowieniu Sąd zastosował art. 232 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. i orzekł o zwrocie wpisu sądowego w całości na rzecz strony skarżącej, mimo że w stanie faktycznym i prawnym tej sprawy nie miał podstaw do stosowania tego przepisu. Momentem granicznym, który pozwala na zwrot wpisu w całości lub w połowie jest rozpoczęcie rozprawy, ustawodawca uznał bowiem, że od tej chwili Sąd zajmuje się rozpoznaniem sprawy co do istoty.

20 W niniejszej sprawie odbyła się rozprawa, na której Sąd zawiesił postępowanie. Cofnięcie wobec tego skargi już po wywołaniu sprawy na rozprawie nie daje podstaw do orzekania o zwrocie wpisu. Zastosowanie przez Sąd art. 232 § 1 pkt 1 lit. a) p.p.s.a. powoduje, że wbrew treści art. 199 p.p.s.a., koszty sprawy poniesie Skarb Państwa.

21 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

22 Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie tylko w części dotyczącej zwrotu wpisu sądowego na rzecz skarżącego.

23 W stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia sąd zobligowany był do zwrotu z urzędu całego wpisu uiszczonego 1) od pisma odrzuconego lub cofniętego, jeżeli odrzucenie lub cofnięcie nastąpiło przed wysłaniem odpisu skargi organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, a także odpisu środka odwoławczego albo skargi o wznowienie postępowania innym stronom ( art. 232 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a.) i 2) od zażalenia na postanowienie w przedmiocie ukarania grzywną, jeżeli zażalenie zostało uwzględnione (art. 232 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a.). Połowę wpisu sąd zwracał od pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, z tym że posiedzenie mediacyjne nie wyłączało zwrotu (art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zestawienie treści art. 232 § 1 pkt 1 lit. a i i pkt 2 p.p.s.a. pozwala na wysnucie wniosku, że cały wpis od skargi zwracany jest na etapie wstępnym postępowania, gdy sąd dokonuje badania dopuszczalności skargi i nadania jej biegu. Cofnięcie pisma na tym etapie postępowania zwalnia sąd od podejmowania większości czynności zmierzających do rozpoznania sprawy i uzasadnia nieobciążanie strony kosztami postępowania. Jeżeli jednak w sprawie zostaną podjęte kolejne czynności przygotowawcze (związane z wyznaczeniem składu i terminu posiedzenia, zawiadomieniem stron o posiedzeniu) i sprawa skierowana zostanie na posiedzenie (zarówno jawne, jak i niejawne, ustawodawca nie wprowadza ograniczenia w tym zakresie), zwrot wpisu możliwy jest tylko w części i tylko pod warunkiem cofnięcia pisma przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana. Uzasadnione jest bowiem choćby częściowe obciążenie kosztami strony inicjującej postępowanie. Przez rozpoczęcie rozprawy w wojewódzkim sądzie administracyjnym rozumieć należy wywołanie sprawy, jest to bowiem pierwsza czynność podejmowana na posiedzeniu (art. 98 p.p.s.a. w zw. z § 46 rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 169,poz. 1646, por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 725/08, opubl. w Lex pod nr 493844). Ustawodawca nie wiąże przy tym możliwości zwrotu wpisu z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy i dalszym przebiegiem posiedzenia. Byłoby to zresztą nielogiczne, skoro zwrot wpisu dotyczy pisma cofniętego. Cofnięcie pisma może zaś nastąpić skutecznie tylko przed rozpoznaniem merytorycznym żądania strony zawartego w tym piśmie (w odniesieniu do skargi – art. 189 p.p.s.a., por też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 551/04, opubl. w Lex pod nr 187112).

24 W tej sprawie przed cofnięciem skargi odbyła się już jedna rozprawa, na której postępowanie zostało zawieszone. Cofnięcie skargi nastąpiło więc po rozpoczęciu posiedzenia, na które sprawa została skierowana. Tym samym w świetle art. 232 § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 p.p.s.a. brak było podstaw do zwrotu stronie skarżącej całości lub połowy wpisu sądowego od skargi. Strona skarżąca winna koszty te ponieść zgodnie z zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 232 § 1 pkt 1 lit. a i art. 199 p.p.s.a. uznać zatem należy za zasadny i zaskarżone postanowienie uchylić w tym zakresie.

25 Na ocenę tę nie ma wpływu dokonana ustawą z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi( Dz. U. Nr 36,poz. 196) zmiana art. 232 p.p.s.a. Weszła ona bowiem w życie dopiero 10 kwietnia 2010 r. (art. 5 powołanej ustawy z 12 lutego 2010 r.).

26 Nie mają natomiast usprawiedliwionych podstaw pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej.

27 Zauważyć przede wszystkim należy, że art. 141 § 4 p.p.s.a. ma zastosowanie do postanowień odpowiednio (art. 166 p.p.s.a.). Uzasadnienie postanowienia, nawet kończącego postępowanie w sprawie, nie musi zatem być tak rozbudowane, jak uzasadnienie wyroku, winno się ono odnosić jedynie do kwestii istotnych dla tego rozstrzygnięcia. Zauważyć ponadto należy, że stanowiska pozostałych uczestników postępowania, a w szczególności organu administracji państwowej, o których mowa w powołanym przepisie, odnosić się mają do przedmiotu postępowania (art. 54 § 2 p.p.s.a.). Wprawdzie pisma w postępowaniu sądowym składać należy wraz z ich odpisami dla pozostałych stron postępowania (art. 47 § 1 p.p.s.a.), nie oznacza to jednak obowiązku sądu zwracania się do organu administracji o stanowisko w przedmiocie cofnięcia skargi. Wniosku takiego nie sposób wysnuć z art. 60 p.p.s.a.

28 Przepis ten realizuje zasadę dyspozycyjności i daje prawo stronie inicjującej postępowanie rozporządzania przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego w ramach przysługujących jej na mocy obowiązujących przepisów uprawnień procesowych. Wprowadza on ogólną zasadę związania sądu oświadczeniem o cofnięciu skargi. Tym samym więc sąd nie musi brać pod uwagę stanowiska organu co do cofnięcia skargi.

29 Sąd zobowiązany jest jedynie uznać cofnięcie skargi za niedopuszczalne wówczas, gdy zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Okoliczności te sąd stwierdzić musi w sposób pozytywny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt II OSK 71/06, opubl. w ONSAiWSA z 2007 r., nr 3,poz. 64). Dopiero ich stwierdzenie wymagałoby od sądu szczegółowego ich wskazania i wyjaśnienia. Jeżeli jednak w uzasadnieniu postanowienia zawarto stwierdzenie, że okoliczności te w tej sprawie nie zachodzą, nie można wymagać od sądu, aby opisał w nim działania, które doprowadziły go do takiego wniosku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt II FSK 1387/07, opubl. w POP z 2009 r., nr 1,poz. 42). W niniejszej nie zachodziły przesłanki wymienione w art. 60 zd. 3 p.p.s.a., zaskarżona decyzja nie była bowiem dotknięta żadną z wad, wymienionych w art. 247 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 197 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.), zaś wobec treści postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 listopada 2009 r. , w sprawie SK 30/07 i przedmiotu sprawy niewątpliwe jest, że cofnięcie skargi nie służyło obejściu prawa. Podkreślić należy, że również wnoszący skargę kasacyjną nie wskazuje na żadną z tych okoliczności jako przyczynę uznania cofnięcia skargi za niedopuszczalne.

30 Z tych względów zarzuty naruszenia art. 60 w zw. z art. 161 § 1 pkt 1, art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. uznać należy za bezzasadne.

31 Mając na względzie powyższe na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

32 Każda ze stron ponosi związane z postępowaniem kasacyjnym koszty postępowania (art. 199 p.p.s.a.), przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie przewidują bowiem zwrotu kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia skargi na postanowienie kończące postępowanie.

33 Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 1 p.p.s.a.