Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2010 r., II FSK 647/10

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2010 r., II FSK 647/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA : Aleksandra Wrzesińska- Nowacka po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2010 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Prokuratora Apelacyjnego w P. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 stycznia 2010 r. sygn. akt I SA/Po 1089/09 w sprawie ze skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 26 lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwrotu nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za rok podatkowy obejmujący okres od 1 stycznia 2001 r. do 31 grudnia 2001 r. postanawia 1) uchylić punkt 2 zaskarżonego postanowienia; 2) oddalić skargę kasacyjną w pozostałej części.

Uzasadnienie

2 Skarżąca N. spółka z ograniczoną odpowiedzialnością w K. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 26 lipca 2007 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób prawnych za rok podatkowy obejmujący okres od 1 stycznia do 31 grudnia 2001 r.

3 Postanowieniem z dnia 15 stycznia 2008 r. podjętym na rozprawie, Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 125 § 1 pkt 1 ustawy dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., powoływanej dalej jako p.p.s.a.) zawiesił postępowanie w sprawie do czasu rozstrzygnięcia przez Trybunał Konstytucyjny sprawy o sygnaturze SK 30/07.

4 Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2009 r., wydanym na posiedzeniu niejawnym Sąd I instancji podjął z urzędu zawieszone postępowanie uwagi na wydanie przez Trybunał Konstytucyjny wyroku w sprawie o sygn. SK 30/07.

5 Pismem z dnia 28 grudnia 2009 r. strona skarżąca cofnęła skargę, wskazując jako podstawę swojego wniosku art. 60 p.p.s.a.

6 Postanowieniem z dnia 18 stycznia 2010 r. , wydanym na posiedzeniu niejawnym Wojewódzki Sąd Administracyjny umorzył postępowanie sądowoadministracyjne i zwrócił skarżącej uiszczony wpis sądowy w kwocie 30 769 zł.

7 W uzasadnieniu orzeczenia Sąd przedstawił przebieg postępowania sądowoadministracyjnego. Następnie przytoczył treść art. 60 p.p.s.a. i stwierdził, iż w tej sprawie cofnięcie skargi uznać należy za dopuszczalne. Umorzenie postępowania uzasadnione zatem było treścią art. 60 i art. 161 § 1 pkt 1 i § 2 p.p.s.a.

8 Zwrot wpisu w ocenie Sądu uzasadniał art. 232 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a.

9 Skargę kasacyjną od tego postanowienia złożył Prokurator Prokuratury Apelacyjnej w P. Orzeczenie zaskarżył w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania poprzez ich błędną wykładnię i zastosowanie, co miało wpływ na wynik sprawy, a to:

10 - art. 60 w zw. z art. 161 § 1 p.p.s.a. poprzez umorzenie postępowania bez wyjaśnienia dopuszczalności cofnięcia skargi,

11 - art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. poprzez brak wskazania stanowiska organu podatkowego co do kwestii umorzenia oraz niewyjaśnienia podstawy prawnej rozstrzygnięcia w zakresie umorzenia postępowania oraz zwrotu kosztów postępowania,

12 -art. 232 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a. poprzez jego zastosowanie w sprawie pomimo braku okoliczności faktycznych i podstawy prawnej do jego zastosowania,

13 - art. 199 p.p.s.a. polegającego na jego niezastosowaniu w sprawie pomimo istnienia ku temu podstawy faktycznej i prawnej.

14 Wniósł w związku z tym o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu.

15 W ocenie autora skargi kasacyjnej nie można uznać, iż Sąd I instancji rozważył, czy w sprawie nie zachodziły wymienione w art. 60 p.p.s.a. przesłanki, uniemożliwiające uznanie cofnięcia skargi za dopuszczalne. Z lakonicznego stwierdzenia, zawartego w uzasadnieniu nie można wywnioskować, iż uwzględnił on całokształt okoliczności sprawy.

16 Uzasadnienie zaskarżonego rozstrzygnięcia nie zawiera informacji, czy organ podatkowy został poinformowany o cofnięciu skargi i czy złożył wnioski procesowe w tym przedmiocie.

17 Nie wyjaśniono w nim też podstawy prawnej rozstrzygnięcia, ograniczając się do wskazania przepisu, jaki miał w ocenie Sądu zastosowanie w sprawie (art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Z tych względów rozstrzygnięcie to uchyla się spod jakiejkolwiek kontroli merytorycznej, gdyż nie wiadomo, jakimi przesłankami kierował się Sąd, umarzając postępowanie.

18 Z tych samych względów uchyla się spod kontroli orzeczenie dotyczące zwrotu wpisu od skargi. Powołany przez Sąd I instancji jako podstawa prawna jego dokonania przepis odnosi się do sytuacji, gdy sąd nie podejmie merytorycznej oceny skargi z powodów o charakterze formalnoprawnym. Momentem granicznym, który pozwala sądowi na zwrot wpisu jest rozpoczęcie rozprawy, ustawodawca uznał bowiem, iż od tej chwili sąd zajmuje się rozpoznaniem sprawy co do istoty. W tej sprawie wcześniej odbyła się rozprawa, na której Sąd zawiesił postępowanie. Nie istniały zatem podstawy do zwrotu wpisu, zaś zastosowanie miała ogólna zasada, wynikająca z art. 199 p.p.s.a.

19 Strona skarżąca – N. sp. z o.o. wniosła o oddalenie skargi kasacyjnej i zwrot niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego. Wskazała, iż w tej sprawie nie zachodziły przyczyny uzasadniające uznanie cofnięcia skargi za niedopuszczalne, zaś zwrot wpisu uzasadniony był tym, iż w istocie Sąd nie oceniał skargi merytorycznie.

20 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

21 Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie tylko w części dotyczącej zwrotu wpisu sądowego na rzecz skarżącej N. spółki z o.o.

22 W stanie prawnym obowiązującym w dacie wydania zaskarżonego postanowienia sąd zobligowany był do zwrotu z urzędu całego wpisu uiszczonego 1)od pisma odrzuconego lub cofniętego, jeżeli odrzucenie lub cofnięcie nastąpiło przed wysłaniem odpisu skargi organowi, którego działanie lub bezczynność zaskarżono, a także odpisu środka odwoławczego albo skargi o wznowienie postępowania innym stronom (art. 232 § 1 pkt 1 lit. a/ p.p.s.a.) i 2) od zażalenia na postanowienie w przedmiocie ukarania grzywną, jeżeli zażalenie zostało uwzględnione (art. 232 § 1 pkt 1 lit. b/ p.p.s.a.). Połowę wpisu sąd zwracał od pisma cofniętego przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana, z tym że posiedzenie mediacyjne nie wyłączało zwrotu (art. 232 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zestawienie treści art. 232 § 1 pkt 1 lit. a i i pkt 2 p.p.s.a. pozwala na wysnucie wniosku, iż cały wpis od skargi zwracany jest na etapie wstępnym postępowania, gdy sąd dokonuje badania dopuszczalności skargi i nadania jej biegu. Cofnięcie pisma na tym etapie postępowania zwalnia sąd od podejmowania większości czynności zmierzających do rozpoznania sprawy i uzasadnia nieobciążanie strony kosztami postępowania. Jeżeli jednak w sprawie zostaną podjęte kolejne czynności przygotowawcze (związane z wyznaczeniem składu i terminu posiedzenia, zawiadomieniem stron o posiedzeniu) i sprawa skierowana zostanie na posiedzenie (zarówno jawne, jak i niejawne, ustawodawca nie wprowadza ograniczenia w tym zakresie), zwrot wpisu możliwy jest tylko w części i tylko pod warunkiem cofnięcia pisma przed rozpoczęciem posiedzenia, na które sprawa została skierowana. Uzasadnione jest bowiem choćby częściowe obciążenie kosztami strony inicjującej postępowanie. Przez rozpoczęcie rozprawy w wojewódzkim sądzie administracyjnym rozumieć należy wywołanie sprawy, jest to bowiem pierwsza czynność podejmowana na posiedzeniu (art. 98 p.p.s.a. w zw. z § 46 Rozporządzenia Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 18 września 2003 r. Regulamin wewnętrznego urzędowania wojewódzkich sądów administracyjnych - Dz. U. Nr 169, poz. 1646, por. też postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lipca 2008 r., sygn. akt II OZ 725/08, opubl. w Lex pod nr 493844). Ustawodawca nie wiąże przy tym możliwości zwrotu wpisu z merytorycznym rozstrzygnięciem sprawy i dalszym przebiegiem posiedzenia. Byłoby to zresztą nielogiczne, skoro zwrot wpisu dotyczy pisma cofniętego. Cofnięcie pisma może zaś nastąpić skutecznie tylko przed rozpoznaniem merytorycznym żądania strony zawartego w tym piśmie (w odniesieniu do skargi – art. 189 p.p.s.a., por też wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 lutego 2005 r., sygn. akt GSK 551/04, opubl. w Lex pod nr 187112).

23 W tej sprawie ,jak trafnie wywodzi Prokurator Prokuratury Apelacyjnej, przed cofnięciem skargi odbyła się już jedna rozprawa, po której postępowanie zostało zawieszone. Cofnięcie skargi nastąpiło więc po rozpoczęciu posiedzenia, na które sprawa została skierowana. Tym samym w świetle art. 232 § 1 pkt 1 lit. a i pkt 2 p.p.s.a. brak było podstaw do zwrotu stronie skarżącej całości lub połowy wpisu sądowego od skargi. Strona skarżąca winna koszty te ponieść zgodnie z zasadą wynikającą z art. 199 p.p.s.a. Zarzut naruszenia art. 232 § 1 pkt 1 lit. a i art. 199 p.p.s.a. uznać zatem należy za zasadny i postanowienie w tej części uchylić .

24 Na ocenę tę nie ma wpływu dokonana ustawą z dnia 12 lutego 2010 r. o zmianie ustawy – Prawo o ustroju sądów administracyjnych oraz ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 36,poz. 196) zmiana art. 232 p.p.s.a. Weszła ona bowiem w życie dopiero 10 kwietnia 2010 r. (art. 5 powołanej ustawy z 12 lutego 2010 r.).

25 Nie mają natomiast usprawiedliwionych podstaw pozostałe zarzuty skargi kasacyjnej.

26 Zauważyć przede wszystkim należy, iż art. 141 § 4 p.p.s.a. ma zastosowanie do postanowień odpowiednio (art. 166 p.p.s.a.). Uzasadnienie postanowienia, nawet kończącego postępowanie w sprawie, nie musi zatem być tak rozbudowane, jak uzasadnienie wyroku, winno się ono odnosić jedynie do kwestii istotnych dla tego rozstrzygnięcia. Zauważyć ponadto należy, iż stanowiska pozostałych uczestników postępowania, a w szczególności organu administracji państwowej, o których mowa w powołanym przepisie, odnosić się mają do przedmiotu postępowania (art. 54 § 2 p.p.s.a.). Wprawdzie pisma w postępowaniu sądowym składać należy wraz z ich odpisami dla pozostałych stron postępowania (art. 47 § 1 p.p.s.a.), nie oznacza to jednak obowiązku sądu zwracania się do organu administracji o stanowisko w przedmiocie cofnięcia skargi. Wniosku takiego nie sposób wysnuć z art. 60 p.p.s.a.

27 Przepis ten realizuje zasadę dyspozycyjności i daje prawo stronie inicjującej postępowanie rozporządzania przedmiotem postępowania sądowoadministracyjnego w ramach przysługujących jej na mocy obowiązujących przepisów uprawnień procesowych. Wprowadza on ogólną zasadę związania sądu oświadczeniem o cofnięciu skargi. Tym samym więc sąd nie musi brać pod uwagę stanowiska organu co do cofnięcia skargi.

28 Sąd zobowiązany jest jedynie uznać cofnięcie skargi za niedopuszczalne wówczas, gdy zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. Okoliczności te sąd stwierdzić musi w sposób pozytywny (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 października 2006 r., sygn. akt II OSK 71/06, opubl. w ONSAiWSA z 2007 r., nr 3, poz. 64). Dopiero ich stwierdzenie wymagałoby od sądu szczegółowego ich wskazania i wyjaśnienia. Jeżeli jednak w uzasadnieniu postanowienia zawarto stwierdzenie, iż okoliczności te w tej sprawie nie zachodzą, nie można wymagać od sądu, aby opisał w nim działania, które doprowadziły go do takiego wniosku (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 stycznia 2007 r., sygn. akt II FSK 1387/07, opubl. w POP z 2009 r., nr 1,poz. 42). W niniejszej sprawie podzielić zresztą należy stanowisko Sądu I instancji, iż nie zachodziły przesłanki wymienione w art. 60 zd. 3 p.p.s.a., zaskarżona decyzja nie była bowiem dotknięta żadną z wad, wymienionych w art. 247 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 197 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2005 r., Nr 8,poz. 60 ze zm.), zaś wobec treści postanowienia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 listopada 2009 r. , w sprawie SK 30/07 i przedmiotu sprawy niewątpliwe jest, iż cofnięcie skargi nie służyło obejściu prawa. Podkreślić należy, iż również wnoszący skargę kasacyjną nie wskazuje na żadną z tych okoliczności jako przyczynę uznania cofnięcia skargi za niedopuszczalne.

29 Z tych względów zarzuty naruszenia art. 60 w zw. z art. 161 § 1 pkt 1, art. 141 § 4 w zw. z art. 166 p.p.s.a. uznać należy za bezzasadne.

30 Mając na względzie powyższe na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.

31 Każda ze stron ponosi związane z postępowaniem kasacyjnym koszty postępowania (art. 199 p.p.s.a.), przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie przewidują bowiem zwrotu kosztów postępowania w przypadku uwzględnienia skargi na postanowienie kończące postępowanie.

32 Skargę kasacyjną rozpoznano na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 1 p.p.s.a.