Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2018 r., II FSK 630/16

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 marca 2018 r., II FSK 630/16

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Bogusław Dauter (sprawozdawca), Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz, Sędzia WSA del. Mirosław Surma, Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. S.A. z siedzibą w L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 19 listopada 2015 r. sygn. akt I SA/Wr 1636/15 w sprawie ze skargi L. S.A. z siedzibą w L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 8 lipca 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania od decyzji dotyczącej podatku od nieruchomości za 2011 r. oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z 19 listopada 2015 r., sygn. akt I SA/Wr 1636/15, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę L. S.A. w L. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z 8 lipca 2015 r. w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminowi do wniesienia odwołania.

3 Stan sprawy sąd administracyjny pierwszej instancji przedstawił następująco:

4 Zaskarżonym postanowieniem organ stwierdził, że odwołanie spółki od decyzji Burmistrza P. z 31 marca 2015 r. wydanej w przedmiocie wymiaru podatku od nieruchomości za 2011 r. zostało wniesione z uchybieniem terminu. Jak wynika z zaskarżonego postanowienia, organ podatkowy przyjął, że ww. decyzja, zawierająca prawidłowe pouczenie o prawie i terminie jej zaskarżenia, została doręczona spółce w dniu 3 kwietnia 2015 r., co potwierdził pracownik tej spółki swoim podpisem i pieczęcią firmową na zwrotnym potwierdzeniu odbioru. Liczony od tej daty 14-dniowy termin na wniesienie odwołania do organu drugiej instancji upływał, wedle ustaleń organu odwoławczego, w dniu 17 kwietnia 2015 r. Konfrontując przyjętą przez organ podatkowy datę końcową w jakiej skutecznie można było wnieść odwołanie (17 kwietnia 2015 r.) z datą, w której pełnomocnik spółki nadał w urzędzie pocztowym odwołanie od decyzji Burmistrza P. (20 kwietnia 2015 r.), organ ten stwierdził, że wniesiony środek zaskarżenia od decyzji wymiarowej został złożony trzy dni po upływie ustawowego terminu o jakim mowa w art. 223 § 2 pkt 1) ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (t.j. Dz.U. z 2015, poz. 613 ze zm., dalej: o.p.), a w konsekwencji brak było również podstaw do merytorycznego zajmowania się zarzutami odwołania. Organ powołał się na art. 228 § 1 pkt 2) o.p..

5 W skardze na to postanowienie, wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, spółka zarzuciła naruszenie następujących przepisów prawa:

6 - art. 122, art. 187 i art. 191 o.p. poprzez brak wyjaśnienia wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy;

7 - art. 144, art. 145 i art. 151 o.p. poprzez błędne uznanie prawidłowości doręczenia w dniu 3 kwietnia 2015 r.;

8 - art. 228 § 1 pkt 2 w zw. z art. 223 § 2 pkt 1 oraz art. 217 § 2 o.p. poprzez nieuprawnione i dowodowo niewykazane stwierdzenie,

9 że odwołanie od decyzji zostało wniesione z uchybieniem terminu;

10 - art. 368 § 1 kodeksu spółek handlowych w zw. z art. 38 kodeksu cywilnego poprzez nieuprawnione przyjęcie, że odbierający decyzję pracownik był upoważniony do odbioru korespondencji, pomimo że nie otrzymał w tym zakresie stosownego umocowania przez właściwy organ skarżącej spółki.

11 W odpowiedzi na skargę, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. wniosło o oddalenie skargi.

12 Oddalając skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016, poz. 718 ze zm., dalej: p.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że redakcja art. 228 § 1 pkt 2 o.p., a w szczególności, użyty tam zwrot "stwierdza" nakazuje przyjąć, że organ podatkowy obowiązany jest wydać postanowienie na podstawie tego przepisu, w każdym przypadku uznania, że odwołanie zostało wniesione z przekroczeniem terminu z art. 223 § 2 pkt 1 o.p.. Skoro doręczenia decyzji z dnia 31 marca 2015 r. dokonano w siedzibie strony skarżącej, do rąk zatrudnionego tam pracownika, który podjął się odbioru pisma, zaś sam jego odbiór pokwitował swoim podpisem i pieczęcią firmową strony skarżącej, to doręczający tę przesyłkę miał faktyczne podstawy do przyjęcia, że pracownik ten jest osobą upoważnioną w rozumieniu art. 151 o.p.. Z kolei fakt dysponowania przez organ oceniający skuteczność tego doręczenia (Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L.), prawidłowo wypełnionym dokumentem zwrotnego potwierdzenia tego odbioru, zawierającym konieczne adnotacje adresata tej przesyłki (tj. podpis pracownika odbierającego korespondencję, odcisk pieczęci firmowej, wskazanie daty doręczenia) uprawniał organ podatkowy do przyjęcia, że adresowana do strony skarżącej korespondencja podatkowa została doręczona osobie upoważnionej w rozumieniu art. 151 o.p., a skutek doręczenia nastąpił, zgodnie z tym co zostało odnotowane na zwrotnym potwierdzeniu odbioru, w dniu 3 kwietnia 2015 r. Wobec niespornej w sprawie okoliczności, że odwołanie w sprawie zostało wniesione w dniu 20 kwietnia 2015 r. (a zatem po upływie 14 dni o czym stanowi

13 art. 223 § 2 pkt 1 o.p.), organ odwoławczy prawidłowo ocenił,

14 że odwołanie zostało wniesione z przekroczeniem terminu, oraz, w powołaniu

15 na właściwą podstawę prawną, wydał zaskarżone postanowienie, do czego,

16 w świetle wiedzy jaką dysponował, był zobowiązany.

17 Od powyższego wyroku spółka złożyła skargę kasacyjną. Wniosła

18 o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych. Skargę kasacyjną oparła na podstawie określonej w art 174 pkt 2 p.p.s.a. - zarzucając zaskarżonemu wyrokowi, że zapadł z naruszeniem przepisów postępowania, które to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, w tym z naruszeniem :

19 a. art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sadów administracyjnych (dalej: "p.u.s.a.") w związku z art. 3 § 2 p.p.s.a. - wobec naruszenia przez Sąd pierwszej instancji ustrojowego obowiązku kontroli zaskarżonego postanowienia pod względem jego zgodności z prawem i wydaniu w następstwie zignorowania ww. obowiązku wadliwego orzeczenia,

20 b. art. 106 § 3 w związku z art. 151 p.p.s.a. - z uwagi na bezpodstawne pominięcie przeprowadzenia przez Sąd pierwszej instancji uzupełniającego dowodu z dokumentów wnioskowanych przez stronę skarżącą w skardze, co w konsekwencji skutkowało błędną i bezkrytyczną oceną zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz subiektywnym, arbitralnym i niekorzystnym dla strony skarżącej ustaleniem stanu faktycznego sprawy, prowadzącymi w następstwie do wydania wadliwego orzeczenia oddalającego bezzasadnie skargę strony skarżącej,

21 c. art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) i § 2 p.p.s.a. - z uwagi na oddalenie skargi strony skarżącej mimo istnienia podstaw do jej uwzględnienia z uwagi

22 na ewidentne naruszenie, w drodze wydania zaskarżonego postanowienia, przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na rozstrzygnięcie sprawy,

23 a w szczególności naruszenie: art. 122, art. 187 oraz art. 191, art. 144, art. 145

24 i art. 151 o.p., art. 228 § 1 pkt 2 w związku z art. 223 § 2 pkt 1 o.p. oraz art. 217 § 2 o.p.,

25 d. art. 134 § 1 w związku z art. 1 § 2 p.u.s.a. - poprzez zaniechanie wyjścia przez Sąd poza zarzuty i wnioski skargi, mimo że w przedmiotowej sprawie Sąd pierwszej instancji powinien był to uczynić ze względu na uchybienia, jakimi dotknięte było zaskarżone postanowienie, co w konsekwencji skutkować winno uwzględnieniem skargi,

26 e. art 141 § 4 oraz art. 151 w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. - poprzez zignorowanie przez Sąd pierwszej instancji, wskazanych przez stronę skarżącą w skardze zarzutów, przejawiające się również w braku przekonywującego odniesienia się do tych zarzutów w uzasadnieniu wyroku, dotyczących w szczególności: 1) błędnego uznania za prawidłowo doręczoną decyzję dotyczącą podatku od nieruchomości za 2011 rok, mimo że odebrała ją osoba nieupoważniona do jej odbioru, 2) następczego błędnego uznania wniesienia odwołania od decyzji z uchybieniem terminu do jego wniesienia, 3) bezkrytycznego oparcia się przez Sąd pierwszej instancji jedynie na zwrotnym poświadczeniu odbioru decyzji jako dowodzie rzekomego prawidłowego doręczenia decyzji skarżącemu, w tym upoważnienia pracownika – Wiesława Sowińskiego do odbioru korespondencji, bez uprzedniej analizy, czy osoba ta była upoważniona do odbioru korespondencji zgodnie z obowiązującymi u strony skarżącej regulacjami prawnymi, co w konsekwencji skutkowało bezpodstawnym przyjęciem, że strona uchybiła terminowi do wniesienia odwołania, podczas gdy termin do odwołania w ogóle nie rozpoczął biegu, 4) pozbawionego krytycyzmu i obiektywizmu przyjęcia przez Sąd pierwszej instancji stanu faktycznego ustalonego przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. oraz dokonania jego błędnej oceny - co w konsekwencji skutkowało bezzasadnym oddaleniem skargi.

27 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

28 Skarga kasacyjna pozbawiona jest usprawiedliwionych podstaw.

29 Stosownie do art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej i z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie zachodzi.

30 Rozpoznanie sprawy w granicach skargi kasacyjnej oznacza, że Naczelny Sąd Administracyjny związany jest także wskazanymi w niej podstawami. W myśl art. 174 p.p.s.a. skargę kasacyjną można oprzeć na następujących podstawach: 1) naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie; 2) naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

31 Strona skarżąca zasadniczo podniosła zarzuty oparte na podstawie kasacyjnej, o której mowa w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit c p.p.s.a. i art. 122, art. 187 oraz art. 191, art. 144, art. 145 i art. 151 o.p., art. 228 § 1 pkt 2 w związku z art. 223 § 2 pkt 1 o.p. oraz art. 217 § 2 o.p., nakierowując Sąd kasacyjny na podważenie legalności stwierdzenia przez organ odwoławczy uchybienia przez skarżącą terminowi do złożenia odwołania. Inaczej rzecz ujmując, zdaniem skarżącej, Sąd pierwszej instancji błędnie zaaprobował ustalenia, co do momentu doręczenia stronie decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, co implikowało błędne przyjęcie, że termin do złożenia odwołania upłynął w dniu 17 kwietnia 2015 r. Naczelny Sąd Administracyjny nie potwierdza zasadności zaprezentowanej w tym zakresie argumentacji w skardze kasacyjnej.

32 Kasator nie podważył faktu, że Wiesław Sowiński jako pracownik skarżącej w dniu 3 kwietnia 2015 r. przebywając w jej siedzibie podjął się odbioru decyzji organu pierwszej instancji, odbiór pokwitował swoim podpisem oraz odciskiem pieczęci firmowej, którą dysponował. W tej zaś sytuacji, jak prawidłowo przyjął to Sąd pierwszej instancji za organem odwoławczym, doręczający miał pełne i obiektywne podstawy faktyczne dla uznania, że odbierający korespondencję jest osobą upoważnioną w rozumieniu art.151 o.p.. W myśl bowiem tego przepisu osobom prawnym oraz jednostkom organizacyjnym niemającym osobowości prawnej pisma doręcza się w lokalu ich siedziby w miejscu prowadzenia działalności – osobie upoważnionej do odbioru korespondencji. Przepis art. 146, art. 148 § 2 pkt 1 i 3 oraz art. 150 o.p. stosuje się odpowiednio. Skoro więc, ani uprzednio przed Sądem pierwszej instancji, ani w skardze kasacyjnej strona nie wskazywała, że w momencie doręczania korespondencji istniały obiektywne okoliczności, które mogłyby poddać w wątpliwość upoważnienie Wiesława Sowińskiego do odbioru korespondencji, to przyjęty przez doręczającego i prawidłowo udokumentowany model postępowania wypełniał przesłanki skutecznego doręczenia, o których mowa w art.151 o.p.. W orzecznictwie przy tym nie budzi wątpliwości stanowisko, że upoważnienie do odbioru korespondencji może być udzielone także w sposób dorozumiany (vide: postanowienie Sądu Najwyższego z 5 sierpnia 1999 r. sygn. akt II CKN 509/99, OSNC 2000/2/42 oraz postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 lipca 2009 r. sygn. akt II FSK 1456/08 - dostępne na www.orzeczenia.nsa.gov.pl). Potwierdzić należy również słuszność poglądu, że listonosz nie ma obowiązku legitymowania osoby, której doręcza pismo przeznaczone dla osoby prawnej. Wystarczy, że na uprawnienie danej osoby do odbioru korespondencji wskazują okoliczności towarzyszące doręczeniu, w tym m.in. dysponowanie odpowiednią pieczęcią i podpisanie dowodu doręczenia (zob. B. Dauter [w:] S. Babiarz, B. Dauter, R. Hauser. A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, J. Rudowski, Ordynacja podatkowa. Komentarz, WKP 2017, komentarz do art.151 Ordynacji podatkowej, t.3 oraz cyt. tam orzecznictwo). Inaczej rzecz ujmując, doręczyciel korespondencji nie ma obowiązku żądania od tej osoby upoważnienia do odbioru korespondencji, czy też sprawdzania w inny sposób, czy osoba taka rzeczywiście uprawnienie takie posiada. Wbrew więc temu co zarzuca strona w skardze kasacyjnej nie doszło w sprawie do naruszenia art. 151 o.p.

33 Dla oceny prawidłowości działania organu odwoławczego w zakresie ustalenia terminu doręczenia decyzji organu pierwszej instancji, którego podstawą były dane umieszczone na zwrotnym potwierdzeniu doręczenia przesyłki, nie miały znaczenia eksponowane przez stronę twierdzenia, że odbierający korespondencję pracownik nie był upoważniony do czynności odbioru korespondencji. Sposób bowiem organizacji pracy spółki, w tym w zakresie obiegu dokumentów i określenia sposobu odbioru kierowanej do niej korespondencji pozostaje wewnętrzną sprawą organizacyjną tego podmiotu. Uzewnętrznione natomiast względem doręczającego przejawy działania osoby odbierającej korespondencję, odnajdujące następnie odzwierciedlenie na dokumencie zwrotnego potwierdzenia odbioru, nie poddawały w wątpliwość, że osoba ta jest upoważniona do przyjmowania korespondencji. Dysponowała wyraźnym atrybutem potwierdzającym takie uprawnienie, to jest pieczęcią firmową spółki. Niefrasobliwość pracownika spółki podejmującego korespondencję, w tym niestosowanie się do wewnętrznych zasad regulaminu w tym zakresie, nie może implikować innej oceny tego zachowania z punktu widzenia skutków o których mowa w art. 151 o.p..

34 W takim stanie rzeczy, skoro doszło do skutecznego doręczenia decyzji spółce 3 kwietnia 2015 r., a odwołanie od decyzji zostało wniesione przez spółkę 20 kwietnia 2015 r., to wbrew temu co zarzuca się w skardze kasacyjnej były podstawy do zastosowania art. 228 § 1 pkt 2 o.p., zgodnie z którym to przepisem organ odwoławczy stwierdza w formie postanowienia uchybienie terminowi do wniesienia odwołania. Termin do wniesienia odwołania wynosi stosownie do art. 223 § 2 pkt 1 o.p. 14 dni od doręczenia decyzji stronie. Termin ten w tym przypadku upływał 17 kwietnia 2015 r. Wniesione 20 kwietnia 2015 r. odwołanie zostało złożone więc z uchybieniem terminu. Dodać też należy, że podejmując rozstrzygnięcie w oparciu o ten przepis, organ odwoławczy ogranicza się wyłącznie do badania, czy odwołanie zostało wniesione w terminie. Uchybienie terminowi do wniesienia odwołania jest okolicznością obiektywną i w razie jej stwierdzenia organ odwoławczy nie może przystąpić do merytorycznego rozpatrzenia odwołania, lecz ma obowiązek wydania postanowienia stwierdzającego uchybienie terminu. W ramach realizacji tych obowiązków procesowych, wbrew temu czego oczekuje strona skarżąca, organ odwoławczy nie ma uprawnienia, do badania istnienia przeszkód dla zachowania przez stronę terminu do złożenia odwołania. Temu służy bowiem instytucja przywrócenia terminu, o której mowa w art.162 i nast. o.p..

35 Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznaje zarzut naruszenia przepisów 151 w zw. z art. 106 § 3 p.p.s.a. polegającego na tym, że Sąd pierwszej instancji oddalił wniosek dowodowy o przeprowadzenie uzupełniających dowodów z dokumentów mających potwierdzać, że odbierający korespondencję pracownik nie był upoważniony do tej czynności. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji działając na podstawie art. 106 § 3 p.p.s.a., zasadnie oddalił wniosek dowodowy skarżącej (pkt 3.8.), uznając że przedstawione dowody pozostają w sprawie bez znaczenia, gdyż jej ramy faktyczne i prawne obejmowały badanie okoliczności uchybienia terminowi, a nie przyczyn takiego stanu.

36 Nie zasługiwał również na uwzględnienie zarzut skargi, w którym kasator odwołując się do przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wskazał na konieczność wyjścia przez Sąd pierwszej instancji poza granice skargi. Zarzut ten uchyla się spod oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego. Skarżąca w żadnej mierze nie uzasadniła bowiem w jakim zakresie Sąd pierwszej instancji nie dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia i jakie naruszenie prawa powinien stwierdzić, orzekając w granicach sprawy, i czy naruszenie to mogło mieć istotny wpływ na jej wynik. Uzasadnieniem dla naruszenia powołanego przepisu nie może zaś być ogólnikowo wyrażone oczekiwanie, że "powinnością Sądu jest takie zbadanie sprawy aby skarga została uwzględniona". Dodać też należy, że w ramach zarzutu naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. nie można kwestionować prawidłowości zajętego w zaskarżonym wyroku stanowiska. To, że skarżąca nie zgadza się z oceną materiału dowodowego dokonaną przez Sąd pierwszej instancji, nie oznacza, że doszło do naruszenia wskazanego przepisu.

37 Bezzasadny jest też podniesiony w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art.151 p.p.s.a w związku z art. 141 § 4 p.p.s.a. Uzasadnienie zaskarżonego wyroku spełnia wszystkie wymogi i standardy, o których stanowi powołany wyżej przepis. Przedstawiono w nim stan faktyczny sprawy, zrelacjonowano sformułowane w skardze zarzuty oraz wskazano podstawę prawną rozstrzygnięcia. To, że stanowisko zajęte przez Sąd pierwszej instancji jest odmienne od prezentowanego przez skarżącą, nie może uzasadniać tego zarzutu. Wbrew też eksponowanym w skardze kasacyjnej twierdzeniom i oczekiwaniom przepis art.141 § 4 p.p.s.a. nie nakłada obowiązku sporządzenia "przekonującego" stronę uzasadnienia. Tym samym, również ten zarzut Naczelny Sąd Administracyjny odczytuje jako nieuzasadnioną polemikę ad meritum ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji.

38 Nietrafność zarzutu naruszenia art. 1 § 1 i 2 p.u.s.a. polega z kolei na tym, że przepisy te mają charakter ustrojowy. Ich naruszenie następowałoby wówczas, gdyby Sąd pierwszej instancji dokonał kontroli zaskarżonej decyzji według innych wskazań, niż zgodność z prawem, bądź z zakresu innego niż określony w § 1. Strona skarżąca tak skonstruowanego zarzutu w ogóle nie uzasadniła. Nie jest zaś rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego poszukiwanie takiej argumentacji.

39 Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.