Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2014 r., II FSK 4008/13

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 lutego 2014 r., II FSK 4008/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia WSA (del.) Teresa Randak (spr.) po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej E. [...] z siedzibą w W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 16 września 2013 r. sygn. akt I SA/Kr 921/13 odrzucającego skargę E. [...] z siedzibą w W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 28 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 1. Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę E. [...] z siedzibą w W. – dalej określanej zamiennie "Spółką" lub "skarżącą" – na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 28 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r.

3 1.1 W uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem z dnia 11 czerwca 2013r. wezwano Spółkę do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 28 lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012r., w terminie siedmiu dni od daty doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi.

4 1.2. Przesyłka zawierająca wezwanie została doręczona Spółce w dniu 24 czerwca 2013 r.

5 1.3. Spółka nie uiściła należnego w sprawie wpisu.

6 1.4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucając skargę, podniósł, że zasadą w postępowaniu sądowym jest, stosownie do art. 220 § 1 zdanie pierwsze ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r., poz. 270 ze zm., powoływanej dalej jako "p.p.s.a.") niepodejmowanie przez sąd żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku, z zastrzeżeniem przepisów § 2 i 3 tego artykułu, przewodniczący wzywa wnoszącego pismo, aby pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania uiścił opłatę w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia wezwania. Zgodnie jednak art. 220 § 3 p.p.s.a. - skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd.

7 1.5. Reasumując, WSA przyjął, że skoro wezwanie do uiszczenia wpisu zostało skarżącej Spółce doręczone w dniu 24 czerwca 2013 r., to termin do uzupełnienia tego braku formalnego skargi upływał w dacie 1 lipca 2013r. Spółka pouczona o skutkach nieuiszczenia wpisu nie zadośćuczyniła wezwaniu, a to zdaniem Sądu I instancji – uzasadniło jej odrzucenie.

8 2. W skardze kasacyjnej, Spółka reprezentowana przez pełnomocnika będącego radcą prawnym zarzuciła Sądowi I instancji:

9 - naruszenie prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 1 p.p.s.a., tj. art. 45 i art. 176 ust. 1 Konstytucji w zw. z art. 2 i art. 3 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1296) poprzez pozbawienie strony zagwarantowanego Konstytucją prawa do sądu oraz prawa do dwukrotnego rozpatrzenia sprawy przez niezależne i niezawisłe sądy,

10 - naruszenie przepisów postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu przepisu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj.: art. 220 § 3 p.p.s.a. w zw. z art. 230 § 1 p.p.s.a. oraz art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie, iż w sprawie zachodziły przesłanki do odrzucenia skargi z powodu nie uzupełnienia w wyznaczonym terminie braków formalnych skargi, w sytuacji, gdy strona skarżąca nie otrzymała wezwania do usunięcia braków formalnych skargi,

11 - naruszenie art. 67 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, iż doręczenie pisma z dnia 11 czerwca 2013 r., zawierającego odpis odpowiedzi na skargę, nastąpiło do rąk osoby uprawnionej, w sytuacji, gdy M. M. nigdy nie była pracownikiem strony skarżącej,

12 - naruszenie art. 65 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 131 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. Nr 43, poz. 296, z późn. zm.) w zw. z § 3 ust. 1 oraz ust. 4 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 roku w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2010 roku, Nr 190, poz. 1277 ze zm.) poprzez jego niewłaściwe zastosowanie oraz uznanie, iż doręczenie pisma z dnia 11 czerwca 2013 roku nastąpiło w sposób prawidłowy, podczas gdy osoba, której wydano pismo nie była uprawniona do reprezentowania adresata przed sądem ani też uprawniona do odbioru przesyłek pod adresem wskazanym na przesyłce.

13 2.1. Uzasadniając skargę kasacyjną jej autor podniósł, iż pismo zawierające wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi nigdy nie zostało doręczone Spółce. Wyjaśniono, że dnia 24 czerwca 2013 roku, M. M., odbywająca staż u strony skarżącej, udała się do właściwego dla skarżącego urzędu pocztowego wraz z upoważnieniem do odbioru konkretnej przesyłki listownej poleconej, nie będącej przesyłką sądową, oraz stosownym awizem. Przy odbiorze wskazanego pisma osoba ta została poinformowana przez pracownika poczty o możliwości odbioru innej przesyłki, będącej korespondencją sądową, z której to możliwości skorzystała, nie będąc do tego uprawnioną. M. M. - nie będąc pracownikiem spółki ani osobą upoważnioną do odbioru korespondencji sądowej - odebrała dnia 24 czerwca 2013 roku pismo Sądu I instancji z dnia 11 czerwca 2013 roku, zawierające odpis odpowiedzi na skargę kasacyjną, sporządzonej dnia 24 maja 2013 r. przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w K. Wskazania wymaga, iż pismo z dnia 11 czerwca 2013 roku, zawierające odpis odpowiedzi na skargę z dnia 24 maja 2013 roku zostało wydane osobie nieuprawnionej, która nigdy nie była pracownikiem strony skarżącej. Podkreślono ponadto, że wymieniona osoba nigdy nie przekazała skarżącej żadnego pisma, które zawierałoby wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.

14 2.2. Pełnomocnik Spółki podniósł, że zgodnie z art. 67 § 2 p.p.s.a., pisma w postępowaniu sądowym lub orzeczenia dla osoby prawnej, jak również dla jednostki organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, doręcza się organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism.

15 Na podstawie art. 131 § 2 k.p.c. Minister Sprawiedliwości określił, w drodze rozporządzenia, szczegółowy tryb i sposób doręczania pism sądowych poprzez wydanie rozporządzenia z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. z 2010 roku, Nr 190, poz. 1277 ze zm. zwane dalej rozporządzeniem). Zgodnie z § 3 ust. 1 przedmiotowego rozporządzenia przesyłkę doręcza się wskazanemu na niej adresatowi (doręczenie właściwe), a innemu odbiorcy w przypadkach, o których mowa w art. 138 Kodeksu postępowania cywilnego (doręczenie zastępcze). Z kolei ust. 4 w sposób szczegółowy reguluje sposób doręczania pism sądowych osobom prawnym. Jeżeli adresatem przesyłki jest osoba prawna lub organizacja nieposiadająca osobowości prawnej, doręczenia dokonuje się:

16 1) którejkolwiek z osób uprawnionych do reprezentowania adresata przed sądem,

17 2) pracownikowi adresata upoważnionemu do odbioru przesyłek pod adresem wskazanym na przesyłce.

18 Tymczasem doręczenie przesyłki z dnia 11 czerwca 2013 roku, nastąpiło dnia 24 czerwca 2013 roku do rąk M. M. w siedzibie operatora pocztowego, nie zaś w siedzibie skarżącej spółki. Odbierająca korespondencję M. M. jako stażystka strony skarżącej nie posiadała ani pisemnego upoważnienia do odbioru pism sądowych, ani pełnomocnictwa u operatora pocztowego, zaś pismo z dnia 11 czerwca 2013 roku zostało jej wydane przy okazji odbioru w placówce pocztowej innego pisma skierowanego na adres Spółki, do którego posiadała ona stosowne umocowanie oraz dokument awiza. Oznacza to, iż M. M. nie była upoważniona ani uprawniona do odbioru innej korespondencji lub pism sądowych. Dalej wskazano, że przepisy dotyczące doręczeń mają charakter obligatoryjny. Jeżeli więc strona ustanowiła pełnomocnika lub osobę upoważnioną do odbioru pism, doręczenia należy dokonywać wyłącznie tym podmiotom. Powołując się na orzecznictwo sądowoadministracyjne (postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2012 r., sygn. akt II OSK 1451/12, z dnia 9 grudnia 2011 r., sygn. akt I OZ 1005/11, z dnia 6 maja 2008 r., sygn. akt II FSK 402/07) pełnomocnik wywiódł, że jako niedoręczenie przesyłki należy potraktować doręczenie dokonane w placówce pocztowej, albowiem nie istnieją jakiekolwiek podstawy do uznania osoby nie posiadającej odpowiedniego pisemnego upoważnienia za pracownika spółki uprawnionego do odbioru korespondencji. W tym zakresie nie działają stosowane przy doręczeniach w siedzibie spółki domniemania prawne. Cytując obszerne fragmenty postanowień NSA i SN pełnomocnik skonstatował, że rażącym jest twierdzenie Sądu I Instancji, iż zachodziły przesłanki do odrzucenia skargi złożonej przez E. [...] z dnia 22 kwietnia 2013 roku. Ze stanu faktycznego sprawy niezbicie wynika, iż skarżąca nigdy nie otrzymała wezwania do uiszczenia wpisu od skargi, skoro skierowane do niej pismo z dnia 11 czerwca 2013 roku zawierało jedynie odpis odpowiedzi na skargę. Ponadto, nieuzasadnionym jest twierdzenie, jakoby przesyłka ta zawierała jednocześnie wezwanie do uiszczenia brakującego wpisu skargi, jak i odpis odpowiedzi na skargę, skoro oba te pisma wywierają skrajnie różne skutki. Dopiero uzupełnienie braków formalnych skargi pozwala na nadanie jej dalszego biegu. Dalej pełnomocnik podniósł, że zgodnie z art. 220 § 1 p.p.s.a., sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. Oznacza to, iż do czasu uzupełnienia tego braku sąd nie może rozpoznać żadnych innych wniosków strony, z pismem cofającym skargę włącznie. Pojęcie czynności, której sąd nie podejmie na skutek nieopłaconego pisma, obejmuje te czynności procesowe, które wynikają z treści pisma i powinny być podjęte przez sąd przy nadaniu temu pismu właściwego biegu (tak: F. Rusek, w: F. Rusek, W. Kuryłowicz, Koszty sądowe w postępowaniu cywilnym. Komentarz, Warszawa 1976, s.107 oraz J.P. Tamo, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012, s. 573).

19 W reasumpcji, pełnomocnik wywiódł, że wobec faktu, iż wezwanie do uiszczenia braków formalnych skargi nie zostało skarżącej doręczone, bezzasadnym jest odrzucenie skargi ze względu na nie uzupełnienia w wyznaczonym terminie braków skargi. Z kolei bezpodstawne odrzucenie skargi skarżącej powoduje wyłączenie kontroli sadowej decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze dnia 28 lutego 2013 roku w sprawie o sygn. akt [...]. Pełnomocnik wskazał końcowo, iż odrzucenie skargi w występujących w sprawie okolicznościach faktycznych jest nie do pogodzenia z konstytucyjnym prawem do sądu.

20 2.3. Pełnomocnik wniósł o:

21 1) uchylenie skarżonego orzeczenia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji,

22 2) zasądzenie na rzecz strony skarżącej kosztów postępowania sądowego obu instancji wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przepisanych,

23 3) zobowiązanie Poczty Polskiej do złożenia wyjaśnienia, na jakiej podstawie pismo z dnia 11 czerwca 2013 roku zostało wydane M. M., czy osoba ta przy odbiorze ww. przesyłki dysponowała stosownym pełnomocnictwem do jej odbioru, a także czy okazała awizo oraz pełnomocnictwo, uprawniające ją do odbioru skierowanej do skarżącej korespondencji w sprawie.

24 2.4. W piśmie procesowym z dnia 16 stycznia 2014 r. pełnomocnik podtrzymał argumentację i wnioski skargi kasacyjnej, dołączając ponadto kopię wyroku WSA w Krakowie z dnia 5 września 2013 r., sygn. akt I SA/Kr 1012/12, uchylającego decyzję SKO w K. z dnia 27 marca 2012 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2011 r.

25 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

26 3.1. Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie.

27 3.2. Na wstępie rozważań wskazać należy, iż Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., a zatem w zakresie wyznaczonym w podstawach kasacyjnych przez stronę wnoszącą ten środek odwoławczy, z urzędu biorąc pod rozwagę tylko nieważność postępowania, której przesłanki w sposób enumeratywny wymienione zostały w art. 183 § 2 p.p.s.a., a które w niniejszej sprawie nie występują.

28 Skarga kasacyjna zarzuca naruszenie przepisów postępowania, to jest art. 67 § 2 p.p.s.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, błędne zastosowanie art. 220 § 3 w zw. z art. 230 § 1 oraz art. 58 § 1 pkt 3p.p.s.a., a także niewłaściwe zastosowanie art. 65 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 131 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 12 października 2010 r. w sprawie szczegółowego trybu i sposobu doręczania pism sądowych w postępowaniu cywilnym (Dz. U. Nr 190, poz. 1277 ze zm.). Podnosząc te zarzuty strona wnosząca skargę kasacyjną wskazała na okoliczności, które w jej ocenie wykluczały odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego w terminie w sytuacji, gdy wezwanie do uiszczenia tego wpisu nie zostało skutecznie doręczone Spółce.

29 3.3. Zarzuty te są zasadne.

30 3.4. Doręczanie pism osobom prawnym i jednostkom organizacyjnym nieposiadającym osobowości prawnej reguluje art. 67 § 2. Przewiduje on dwie formy doręczenia: organowi uprawnionemu do reprezentowania ich przed sądem lub do rąk pracownika upoważnionego do odbioru pism. Doręczenie jednemu z tych podmiotów rodzi skutek doręczenia. Z kolei art. 67 § 3 wprowadza szczególny tryb doręczeń pism dla przedsiębiorców i wspólników spółek handlowych wpisanych do rejestru sądowego na podstawie odrębnych przepisów, a mianowicie pod adresem podanym w rejestrze. Tymi odrębnymi przepisami są przepisy ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (tekst jedn.: Dz. U. z 2007 r. Nr 168, poz. 1186 z późn. zm.).

31 Przedsiębiorca każdorazowo przy piśmie wszczynającym postępowanie w sprawie powinien załączyć wypis z rejestru wraz z aktualnym adresem (por. postanowienie SN z dnia 14 lutego 2000 r., II CKN 1152/99, OSNC 2000, nr 7–8, poz. 149).

32 3.5. W niniejszej sprawie skarżąca Spółka jako adres do doręczeń wskazała jej siedzibę położoną w W. [...]. Ze zwrotnego poświadczenia odbioru przesyłki zawierającej odpis odpowiedzi na skargę i odpis zarządzenia o wpisie wynika, że na ten właśnie adres w/w dokumenty zostały wyekspediowane (karta nr 43). Ze zwrotnego poświadczenia odbioru tej przesyłki wynika także to, że korespondencja ta była awizowana, zaś następnie w dniu 24 czerwca 2013 została przez pracownika UP W. wydana "adresatowi". Przyjdzie przy tym wskazać, że widniejący na zwrotnym potwierdzeniu odbioru podpis jest trudny do odkodowania (prawdopodobnie jest to słowo "pracownik"), a ponadto brakuje jakiejkolwiek adnotacji, na jakiej podstawie, osobie tej przesyłkę wydano.

33 3.6. Zgodnie z art. 26 ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 12 czerwca 2003 r. Prawo pocztowe (tekst jednolity: Dz. U. z 2008 r. Nr 189, poz. 1159 ze zm.) przesyłka, jeżeli nie jest nadana na poste restante, może być także wydana ze skutkiem doręczenia przedstawicielowi ustawowemu adresata lub pełnomocnikowi adresata: a) pod adresem wskazanym na przesyłce, przekazie pocztowym lub w umowie o świadczenie usługi pocztowej, b) w placówce operatora. Skoro przesyłka zawierająca wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego, której adresatem była Spółka została awizowana, to dla oceny skuteczności doręczenia tej korespondencji niezbędne jest ustalenie, czy została ona odebrana w placówce operatora przez pełnomocnika adresata (vide art. 26 ust. 2 pkt 2 lit. b Prawa pocztowego). Z akt sprawy nie wynika, czy osoba, która odebrała przesyłkę, posiadała pełnomocnictwo pocztowe uprawniające do odbierania korespondencji w imieniu skarżącej Spółki. Ustalenie tej kwestii jest niezbędne dla oceny, czy wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego zostało skutecznie doręczone. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, odrzucenie skargi z powodu nieuiszczenia wpisu sądowego bez wyjaśnienia tej kwestii należało uznać za przedwczesne, a przez to wadliwe.

34 3.7. Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie ustali, czy osoba odbierająca przesyłkę z wezwaniem do uiszczenia wpisu od skargi była uprawniona do odbioru korespondencji w imieniu Spółki.

35 3.8. Mając na uwadze wskazane powody Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.

36 3.9. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekał, ponieważ w art. 209 p.p.s.a. przyjęto unormowanie, iż wniosek strony o zwrot kosztów sąd rozstrzyga w każdym orzeczeniu uwzględniającym skargę (art. 200 p.p.s.a.) oraz w orzeczeniu, o którym mowa w art. 201, art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Tak więc w innych przypadkach Sąd nie rozstrzyga o zwrocie kosztów postępowania. Należy zaznaczyć, iż o kosztach postępowania kasacyjnego sąd orzeka jedynie wówczas, gdy rozpoznaje skargę kasacyjną od wyroku, ponieważ przepisy art. 203 i art. 204 p.p.s.a. wiążą zwrot kosztów postępowania kasacyjnego z wyrokiem Sądu I instancji oddalającym lub uwzględniającym skargę, co nie ma miejsca w przypadku rozpoznawania skargi kasacyjnej od postanowienia odrzucającego skargę lub umarzającego postępowanie sądowoadministracyjne (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 4 lutego 2008 r., I OPS 4/07).