Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2016 r., II FSK 3380/13

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2016 r., II FSK 3380/13

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędziowie: NSA Jacek Brolik (sprawozdawca), WSA del. Maciej Kurasz, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 28 stycznia 2016 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 23 lipca 2013 r. sygn. akt I SA/Wr 309/13 w sprawie ze skargi A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2013 r. nr [...] w przedmiocie odrzucenia wniosku komornika sądowego dotyczącego zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od A. B. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu kwotę 240 (dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 23 lipca 2013 r., sygn. akt I SA/Wr 309/13, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę A. B. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2013 r. w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie wydania postanowienia o odrzuceniu wniosku komornika sądowego dotyczącego zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r.

3 Stan faktyczny sprawy przedstawia się następująco.

4 Postanowieniem z dnia 23 stycznia 2013 r. Dyrektor Izby Skarbowej we Wrocławiu, działając na podstawie art. 233 § 1 pkt 1 w zw. z art. 239 oraz art. 165a § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 749 ze zm. - dalej: o.p.), utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 29 listopada 2012 r., którym odmówiono skarżącemu wszczęcia postępowania podatkowego w sprawie odrzucenia wniosku komornika sądowego z dnia 3 lipca 2012 r., dotyczącego zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 r. Organ odwoławczy wyjaśnił w motywach rozstrzygnięcia, że ani ustawa – Ordynacja podatkowa ani też inne przepisy (prawa materialnego), nie przewidują możliwości wszczęcia przez organ podatkowy postępowania podatkowego w zakresie odrzucenia wniosku komornika sądowego dotyczącego zajęcia wierzytelności i wydania w tym zakresie postanowienia, gdyż obszar działań komornika sądowego wykracza poza kompetencje organu podatkowego. Następnie, powołując art. 763, art. 767, art. 776, art. 777 § 1 pkt 1, art. 886 § 3, art. 896, art. 900, art. 901 § 2 i art. 902 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.- dalej: k.p.c.), podkreślił, że z wymienionych przepisów jednoznacznie wynika, że Naczelnik US, z chwilą otrzymania zajęcia wierzytelności opatrzonego klauzulą wykonalności, stał się dłużnikiem tej wierzytelności. Miał zatem obowiązek, zgodnie z treścią otrzymanego zajęcia, dokonać przelewu na wskazane przez komornika sądowego konto bankowe. Organ zauważył, że w momencie zajęcia wierzytelności przez komornika, stając się dłużnikiem zajętej wierzytelności, Naczelnik US podlegał rygorom z k.p.c. Oznacza to, że dłużnik zajętej wierzytelności, który dokona wypłaty tej wierzytelności, odpowiada za wyrządzoną przez to wierzycielowi szkodę. Dyrektor zaznaczył, że organ podatkowy, jako dłużnik zajętej wierzytelności, winien zastosować się do wezwania komornika.

5 W skardze skierowanej do Sądu administracyjnego skarżący domagał się uchylenia spornego postanowienia, podnosząc zarzut rażącego naruszenia art. 1, art. 120 i art.165a § 1 o.p. oraz art. 3 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (tekst jedn.: Dz. U. z 2012 r., poz. 361 ze zm. - dalej: u.p.d.o.f.).

6 W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie.

7 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uznał, że skarga nie jest zasadna.

8 Sąd stwierdził bowiem, że żaden przepis prawa nie umożliwia organowi podatkowemu wydania postanowienia o odrzuceniu wniosku komornika sądowego dotyczącego zajęcia wierzytelności (nadpłaty podatku). Organ podatkowy nie jest uprawniony do kontrolowania legalności postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego, ani też kwestionowania tytułu wykonawczego, w oparciu o który dokonano zajęcia. W sytuacji skierowania egzekucji do wierzytelności należnych podatnikowi z tytułu rozliczeń podatkowych, organ podatkowy, jako dłużnik zajętej wierzytelności, ma obowiązek zastosować się do wezwań komornika i do obowiązków wynikających z zajęcia.

9 W ocenie Sądu nadpłata - w dniu doręczenia organowi wezwania o zajęciu - istniała i była skonkretyzowana a organ jej nie kwestionował i tym samym nie był obowiązany do wydania decyzji w przedmiocie nadpłaty. Natomiast postępowanie zainicjowane wnioskiem strony z 12 października 2012 r., a więc po kilku miesiącach od doręczenia organowi zajęcia przez komornika i przekazania nadpłaty, dotyczące wydania przez organ podatkowy decyzji stwierdzającej nadpłatę w tej samej wysokości co wykazana w deklaracji (niekwestionowana przez organ), nie prowadzi do bezskuteczności egzekucji komorniczej. Dlatego też, zdaniem Sądu, wbrew stanowisku skarżącego, w sprawie brak było podstaw, aby organ podatkowy, na podstawie art. 896 § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.- dalej: k.p.c.), odmówił komornikowi wypłaty wierzytelności (niespornej nadpłaty w kwocie 231 zł). Samo złożenie przez stronę korekty zeznania podatkowego z wykazaną nadpłatą nie wszczyna postępowania podatkowego w sprawie stwierdzenia nadpłaty podatku.

10 W świetle powyższego, Sąd nie podzielił zarzutów skarżącego dotyczących bezprawnego postępowania organów podatkowych. Zdaniem Sądu, stan faktyczny

11 i prawny sprawy uzasadniał wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, na podstawie art. 165a o.p.

12 W skardze kasacyjnej skarżący zarzucił zaskarżonemu wyrokowi na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej jako: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, to jest:

13 1) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 165a § 1 o.p. poprzez oddalenie skargi i uznanie postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej we Wrocławiu z dnia 23 stycznia 2013 roku oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 29 listopada 2012 roku za prawidłowe pomimo, że w niniejszej sprawie nie zachodzą przyczyny uniemożliwiające wszczęcie przez organ podatkowy postępowania w przedmiocie odmowy przekazania komornikowi sądowemu zajęcia wierzytelności z tytułu nadpłaty podatku dochodowego od osób fizycznych za 2011 roku;

14 2) art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez oddalenie skargi pomimo ustalenia, że przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego toczy się postępowanie zainicjowane wnioskiem skarżącego w przedmiocie stwierdzenia nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2011 rok w tej samej wysokości co wskazaną w deklaracji, a zatem istnieje wątpliwość co do wysokości nadpłaty, nie jest ona skonkretyzowana i możliwe jest ustalenie, że w ogóle nie istnieje, co skutkować winno odmową przekazania komornikowi przez organ podatkowy wierzytelności z tytuł nadpłaty podatku w wyniku uprzedniego wszczęcia w tym zakresie postępowania;

15 3) art. 134 § 1 p.p.s.a poprzez zaniechanie rozstrzygnięcia sprawy ponad zarzuty, wnioski oraz podstawę prawną skargi pomimo istnienia takiego obowiązku i wydanie wyroku oddalającego skargę mimo naruszenia przez organy podatkowe obu instancji przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 120 o.p. w zw. z art. 896 § 2 k.p.c, które Sąd pierwszej instancji orzekający w niniejszej sprawie powinien brać pod uwagę z urzędu.

16 Wskazując na powyższe naruszenia, skarżący wniósł o uwzględnienie skargi kasacyjnej poprzez uchylenie zaskarżonego orzeczenia w całości

17 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu we Wrocławiu, a także zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu.

18 Pełnomocnik organu wniósł w odpowiedzi na skargę kasacyjną o jej oddalenie i zasądzenie na jego rzecz kosztów postępowania kasacyjnego.

19 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

20 Brak było podstaw do uwzględnienia skargi kasacyjnej.

21 Na początek przypomnieć należy, że na podstawie art. 183 § 1 p.p.s.a., poza wskazanymi w art. 183 § 2 p.p.s.a. przypadkami nieważności postępowania sądowego, których nie stwierdzono, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach skargi kasacyjnej, które wyznaczają zarzuty kasacyjne: sformułowane, przedstawione i uzasadnione zgodnie z wymogami i standardami wynikającymi z art. 174 p.p.s.a. oraz art. 176 p.p.s.a.

22 W rozpoznanej skardze kasacyjnej zaprezentowano (ad meritum) zarzuty naruszenia: art. 165a § 1 o.p., art. 120 o.p. w zw. z art. 896 § 2 kpc oraz art. 141 § 4 p.p.s.a.

23 Na podstawie art. 165 § 1 o.p., postępowanie podatkowe wszczyna się na żądanie strony lub z urzędu.

24 Zgodnie z art. 165a § 1 o.p., gdy żądanie, o którym mowa w art. 165, zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z jakichkolwiek przyczyn nie może być wszczęte, organ podatkowy wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania.

25 Przywołanie w skardze kasacyjnej regulacji prawnej art. 165a § 1 o.p. wskazuje, że autor jej odwołuje się do postępowania podatkowego, które, jego zdaniem, mogło i powinno zostać wszczęte. Ze stanu faktycznego sprawy wynika natomiast, że dotyczy on postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez komornika sądowego, zaś wniosek strony dochodził odrzucenia wniosku tego komornika dotyczącego zajęcia wierzytelności, która znajdować się miała w dyspozycji organu podatkowego. Wobec powyższego stwierdzić należy, że w sprawach egzekucyjnych nie stosuje się przepisów postępowania unormowanych w Ordynacji podatkowej, nie prowadzi się postępowania podatkowego w rozumieniu wymienionej ustawy, w szczególności w postępowaniu egzekucyjnych prowadzonym przez komornika sądowego, czyli postępowaniu uregulowanym w Kodeksie postępowania cywilnego.

26 Nie jest powyższym kontekście zasadny również zarzut naruszenia art. 896 § 2 k.p.c. Przepis ten nie przewiduje prowadzenia na jego podstawie postępowania podatkowego. Oświadczenie, zgodnie z wymienioną regulacją prawną: czy i w jakiej wysokości przysługuje dłużnikowi zajęta wierzytelność lub czy odmawia zapłaty i z jakiej przyczyny - nie następuje w formie rozstrzygnięcia wydanego po przeprowadzeniu postępowania podatkowego, o którym mowa w art. 165 § 1 o.p., a przez to i w art. 165a § 1 o.p. Postępowanie podatkowe nie jest drogą prawną do załatwiania spraw postępowania egzekucyjnego, nie zastępuje postępowania odszkodowawczego, skargi na czynności komornika sądowego. Wniosek skarżącego o odrzucenie wniosku komornika o zajęcie wierzytelności nie jest też wnioskiem o wszczęcie postępowania podatkowego w przedmiocie stwierdzenia i zwrotu nadpłaty podatku. Wobec powyższego zaskarżony w sprawie niniejszej wyrok nie narusza prawa, w tym także wymogów i standardów uzasadnienia (art. 141 § 4 p.p.p.s.), ponieważ niewątpliwie w sprawie nie mogło zostać wszczęte postępowania podatkowe w przedmiocie wniosku komornika sądowego oraz prowadzonego przez niego postępowania egzekucyjnego.

27 Z tych powodów, na podstawie art. 184 p.p.s.a. i art. 204 pkt 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną oraz orzekł o kosztach postępowania kasacyjnego.