Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2015 r., II FSK 2968/15

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 grudnia 2015 r., II FSK 2968/15

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Rypina, , , po rozpoznaniu w dniu 2 grudnia 2015 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. K. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 21 stycznia 2015 r. sygn. akt I SA/Po 1058/14 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 15 września 2014 r. nr ... w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z dnia 21 stycznia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu (sygn. akt I SA/Po 1058/14) odrzucił skargę K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Poznaniu z dnia 15 września 2014 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

3 Ze stanu sprawy przedstawionego przez Sąd pierwszej instancji wynika, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I z dnia 21 listopada 2014 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 100 zł, w kasie Sądu albo na rachunek bankowy Sądu, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi. Odpis powyższego zarządzenia doręczono skarżącemu w dniu 2 grudnia 2014 r. (druk zwrotnego potwierdzenie odbioru, k. 29 akt sąd.). Wyznaczony w nim termin upłynął bezskutecznie z dniem 9 grudnia 2014 r. Skarżący w dniu 11 grudnia 2014 r. (data nadania na kopercie, k. 74 akt sąd.) przesłał do Sądu liczne dokumenty obrazujące jego aktualną sytuację majątkową i stan zdrowia. W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 12 grudnia 2014 r., skarżący wraz z pismem z dnia 29 grudnia 2014 r. przedłożył sporządzony w dniu 28 grudnia 2014 r. formularz PPF o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym poprzez ustanowienie adwokata i zwolnienie od kosztów sądowych.

4 Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 220 § 3 w zw. z art. 16 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, ze zm.), dalej: p.p.s.a., odrzucił skargę strony. Wyjaśnił, że wniesiony przez skarżącego w dniu 11 grudnia 2014 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy, został złożony już po upływie terminu do uiszczenia wpisu od skargi, który - w ocenie Sądu - upłynął bezskutecznie z dniem 9 grudnia 2014 r. Oznacza to, że wniosek ten nie mógł wywołać skutków prawnych tożsamych z uiszczeniem wpisu od skargi w terminie.

5 Podatnik wniósł skargę kasacyjną od powyższego postanowienia zaskarżając je w całości i wnosząc o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych. Wyrokowi zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a., naruszenie przepisów postępowania, które ma istotny wpływ na wynik sprawy, mianowicie: art. 1 § 1 i 2, art. 3 ust. 1 w związku z art. 26 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. polegające na nienależytym wykonaniu obowiązku kontroli i odrzuceniu skargi, pomimo iż decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa skarżącego do obrony swoich spraw, na skutek niezbadania przez Sąd zdolności procesowej skarżącego, a nadto poprzez odrzucenie skargi mimo nierozpoznanego wniosku o udzielenie prawa pomocy. Zarzucił także art. 1 § 1 i 2, art. 3 ust. 1 w związku z art. 26 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 2 oraz art. 45 ust. 1 Konstytucji RP polegające na nienależytym wykonaniu obowiązku kontroli i niepodjęciu z urzędu działań na podstawie art. 183 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59 ze zm.) lub art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (Dz.U. Nr 111, poz. 535 ze zm.) zmierzających do ustanowienia dla skarżącego kuratora. Powyższe naruszenia w ocenie autora skargi kasacyjnej skutkowały pozbawienie strony możliwości obrony swoich praw oraz zaistnieniem nieważności postępowania, na podstawie przesłanki wskazanej w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 Skarga kasacyjna podlega oddaleniu.

8 Zgodnie z treścią art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Zdaniem skarżącego w sprawie zachodzi nieważności postępowania, o jakiej mowa w art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., tj. był on pozbawiony możności obrony swoich praw. Autor skargi kasacyjnej uważa, że gdyby Sąd, w badaniu wstępnym skargi, właściwie ocenił zdolności procesowe skarżącego podjąłby czynności zmierzające do ustanowienia kuratora, co w konsekwencji umożliwiłoby skarżącemu obronę jego praw.

9 Jednakże, z uwagi na treść sformułowanych zarzutów, koniecznym jest w pierwszej kolejności poczynienie kilku uwag dotyczących skargi kasacyjnej. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, iż skarga kasacyjna powinna być sformułowana w sposób jasny i precyzyjny, tak żeby sąd nie musiał domyślać się intencji strony skarżącej. Nie jest bowiem rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego uzupełnianie czy też modyfikowanie podstaw kasacyjnych i przedstawionej na ich poparcie argumentacji. Działanie takie należałoby wręcz uznać za niedopuszczalne w świetle przepisów Rozdziału 1 Działu IV Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (zob. podobnie np. wyroki NSA: z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1903/11; z dnia 31 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 706/11; dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych – orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). W kontekście rozpatrywanego środka odwoławczego zauważyć należy, że kluczowe dla realizacji kontroli instancyjnej pozostają nie tylko sformułowane przez stronę podstawy kasacyjne ale także prezentowana na ich poparcie argumentacja. Art. 176 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wymaga należytego uzasadnienia zarzutów, które ma prowadzić do wykazania wadliwości zaskarżonego orzeczenia usprawiedliwiającej jego uchylenie. Zadaniem autora skargi kasacyjnej jest więc dokładne wyjaśnienie prezentowanych racji i precyzyjne wykazanie wytkniętych uchybień procesowych, czy materialnoprawnych. Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że skarga kasacyjna wniesiona w niniejszej sprawie odbiega od opisanych standardów w zakresie uzasadnienia przedstawionych zarzutów.

10 I tak za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia przez Sąd art. 1 § 1 i 2, art. 3 ust. 1 w związku z art. 26 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. polegające na nienależytym wykonaniu obowiązku kontroli i odrzuceniu skargi, pomimo iż decyzja ta została wydana z naruszeniem prawa skarżącego do obrony swoich spraw, na skutek niezbadania przez Sąd zdolności procesowej skarżącego, a nadto poprzez odrzucenie skargi mimo nierozpoznanego wniosku o udzielenie prawa pomocy. Należy zaznaczyć, że autor skargi kasacyjnej w żadnym miejscu (ani w petitum skargi, ani w jej uzasadnieniu) nie wskazał jakie to przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zostały przez Wojewódzki Sąd naruszone przez to, że w pierwszej kolejności Sąd ten odrzucił skargę, a potem dopiero rozpoznał wniosek o przyznanie prawa pomocy. Powoduje to, że z uwagi na formalizm obowiązujący w postępowaniu kasacyjnym Naczelny Sąd Administracyjny nie może odnieść się to do tego zarzutu i stwierdzić czy jest on zasadny.

11 W ramach podstawy kasacyjnej zarzucono także Sądowi pierwszej instancji uchybienie art. 26 § 1 i art. 58 § 1 pkt 3 p.p.s.a. poprzez niezbadanie przez Sąd zdolności procesowej skarżącego. Stwierdzić należy, iż we wczesnej fazie rozpoznawanej sprawy nie zachodziły podstawy uzasadniające wątpliwości co do tego, czy skarżący zdolny jest samodzielnie uczestniczyć w niniejszym postępowaniu. Powyższa konstatacja daje się wywieść m.in. z tego, że skarga została wniesiona w terminie, jak również ze sposobu jej sformułowania. Brak jest również w aktach sprawy informacji, że podatnik został ubezwłasnowolniony.

12 W ocenie Sądu, w realiach niniejszej sprawy, brak było podstaw do ustanowienia dla skarżącego kuratora dla reprezentowania jego interesów w postępowaniu przed sądem. Wskazać bowiem należy, iż obowiązująca ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie daje umocowania do powołania takiego przedstawiciela (poza regulacją z art. 30 p.p.s.a w sytuacjach wymagających podjęcia czynności nie cierpiących zwłoki) ani też podstawy do wystąpienia z tego typu wnioskiem do sądu opiekuńczego. Kuratora, o którym mowa w art. 183 § 1 k.r.o., ustanawia się bowiem wyłącznie na wniosek osoby niepełnosprawnej, natomiast kuratora dla pacjenta szpitala psychiatrycznego (art. 44 ust. 1-2 ustawy o ochronie zdrowia psychicznego) - także z urzędu przez sąd opiekuńczy, jednakże jedynie na czas pobytu w szpitalu psychiatrycznym. Z akt sprawy nie wynika, iż podatnik znajdował się w szpitalu psychiatrycznym. Podkreślić należy, że ustanowienie kuratora dla skarżącego było i jest możliwe na podstawie art. 183 § 1 k.r.o, wyłącznie na wniosek osoby potrzebującej pomocy. Zgodnie bowiem z treścią art. 600 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 1964, nr 43, poz. 296 ze zm. dalej jako k.p.c.) kuratora dla osoby niepełnosprawnej sąd opiekuńczy ustanawia na wniosek tej osoby, a za zgodą osoby niepełnosprawnej - także na wniosek organizacji społecznej, wymienionej w art. 546 § 3 k.p.c. Skarżący, jak wynika z treści składanych przez niego pism procesowych i podejmowanych czynności w toku postępowania sądowego, ma pełną możliwość do złożenia wniosku w trybie art. 600 k.p.c. do właściwego sądu opiekuńczego. Zauważyć przy tym należy, że osoba niepełnosprawna nadal zachowuje pełną zdolność do czynności prawnych, jeśli natomiast niepełnosprawność wynika z zaburzeń psychicznych i prowadzi do ograniczenia lub pozbawienia osoby zdolności do podejmowania lub wyrażania swojej woli, to zastosowanie mają przepisy o ubezwłasnowolnieniu. Trzeba podkreślić, że wojewódzki sąd administracyjny, zgodnie z treścią art. 31 § p.p.s.a, ma obowiązek z urzędu wystąpić do sądu opiekuńczego w sytuacjach, gdy strona niemająca zdolności procesowej będąca osobą fizyczną nie ma przedstawiciela ustawowego, jego ustanowienie zaś powinno nastąpić z urzędu (art. 145 § 2 i art. 178 k.r.o.). W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie występuje.

13 Mając na względzie powyższe nas na postawie art. 184 i art. 182 § 2 i 3 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.

14 Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł w wyroku o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącej wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu, gdyż przepis art. 209 i 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania miedzy stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.) przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258-261 p.p.s.a.