Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2020 r., II FSK 2424/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 września 2020 r., II FSK 2424/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Małgorzata Walf-Kalamala, Sędzia NSA Stefan Babiarz, Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska-Nowacka (sprawozdawca), Protokolant Anna Błażejczyk, po rozpoznaniu w dniu 17 września 2020 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 13 grudnia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 2162/17 w sprawie ze skargi K. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od K. K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z dnia 13 grudnia 2017 r., III SA/Wa 2162/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę K. K. (dalej: "skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 6 kwietnia 2017 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne.

3 2. Sąd pierwszej instancji wskazał, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne, stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego, ocenie podlegają wyłącznie zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się więc ani o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Nie ulega zatem wątpliwości, że okoliczności, które mogą być podstawą zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej, jak i okoliczności kwestionujące prawidłowość decyzji będącej podstawą wystawienia tytułu wykonawczego nie podlegają rozpatrzeniu w ramach niniejszego postępowania prowadzonego w trybie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2016r., poz. 599 ze zm.; dalej: "u.p.e.a.") (pełny tekst uzasadnienia oraz inne powoływane orzeczenia dostępne są w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl/).

4 3. Od powyższego orzeczenia skarżący wniósł skargę kasacyjną, żądając jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji oraz zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego według norm przepisanych, w tym zasądzenie zwrotu kosztów zastępstwa procesowego.

5 Na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej jako: "p.p.s.a.",) zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie prawa materialnego, które miały wpływ na wynik sprawy, to jest:

6 1) art. 70 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 z późn. zmianami – dalej: "O.p.") - w związku z art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. "a" p.p.s.a. poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu przedawnienia zobowiązań podatkowych skarżącego w podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień, czerwiec, sierpień, wrzesień, październik i listopad 2010 r., skutkujące błędem polegającym na nieuwzględnieniu skargi.

7 Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucono naruszenie przepisów postępowania, które mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy, to jest:

8 2) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 138 § 1 pkt 1 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2016 r., poz. 23 ze zm., dalej: "k.p.a.") w związku z art. 18 u.p.e.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie postanowieniem z 6 kwietnia 2017 r. bezzasadnie utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji, podczas gdy zarzuty i argumenty zawarte w zażaleniu świadczyły o konieczności uchylenia w całości przedmiotowego postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego z 22 grudnia 2016 r. i przekazania sprawy w całości do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji,

9 3) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1, § 5 w związku z art. 72 § 1 - § 4 u.p.e.a. w związku z art.

10 art. 239a O.p. - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że skarga na czynności egzekucyjne zasługiwała na uwzględnienie, gdyż:

11 - zawiadomienie o zastosowaniu środka egzekucyjnego jest nieprawidłowe pod względem formalnym,

12 - zajęcie nastąpiło w toku postępowania egzekucyjnego, które powinno być umorzone, ponieważ tytuły wykonawcze są nieprawidłowe; tytuły wykonawcze, na podstawie których został zastosowany środek egzekucyjny, wystawiono na podstawie uchylonej decyzji, której nieprawidłowo nadano rygor natychmiastowej wykonalności; brak w obrocie prawnych decyzji organu podatkowego pierwszej instancji, która stanowiła podstawę wystawienia tytułów wykonawczych, postępowanie egzekucyjne powinno być umorzone w całości, przestała istnieć podstawa egzekucji, a środki egzekucyjne zastosowane w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego sprzecznie z prawem uchylone,

13 4) art. 151 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 54 § 1 i § 5 i art. 18 u.p.e.a - przez niewłaściwe zastosowanie polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi, w sytuacji gdy skarżący wykazał, że organy pierwszej i drugiej instancji nieprawidłowo ustosunkowały się do treści skargi na czynności egzekucyjne i sporządziły wadliwe uzasadnienia faktyczne i prawne swoich postanowień,

14 5) art. 141 § 4 p.p.s.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1, § 5 w związku z art. 72 § 1 - § 4 u.p.e.a. - poprzez niewłaściwe zastosowanie polegające na sporządzeniu wadliwego uzasadnienia wyroku, w którym sąd pierwszej instancji błędnie ocenił, że organy administracji obydwu instancji zasadnie oddaliły skargę na czynność egzekucyjną.

15 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

16 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

17 Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu dotyczącego nieuwzględnienia przedawnienia zobowiązań podatkowych skarżącego w podatku od towarów i usług za miesiące luty, marzec, kwiecień, czerwiec, sierpień, wrzesień, październik i listopad 2010 r., należy wskazać, że jest on niezasadny. Postępowanie egzekucyjne, którego częścią jest poddana kontroli sądowoadministracyjnej skarga na czynności egzekucyjne, zostało wszczęte na podstawie tytułów wykonawczych obejmujących należności z tytułu podatku od towarów i usług za grudzień 2010 r. oraz poszczególne miesiące 2011 r. (I-VIII). Niezrozumiały jest zatem stawiany zarzut przedawniania zobowiązania w podatku od towarów i usług za inne okresy. Ponadto przypomnieć należy, że skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego ma charakter subsydiarny w stosunku do innych środków zaskarżenia - wyrok NSA z dnia 6 grudnia 2013 r., II FSK 2988/11. Wskazano w nim, że "jeżeli z uwagi na stadium postępowania egzekucyjnego nie przysługuje dłużnikowi środek zaskarżenia w postaci zarzutów, to skarga na czynności egzekucyjne, o której mowa w art. 54 u.p.e.a., nie może stanowić konkurencyjnego środka zaskarżenia, z tych względów nie mogą być przedmiotem rozpoznania na podstawie skargi na czynności egzekucyjne zarzuty przedawnienia zobowiązania objętego egzekucją" (wyrok NSA z dnia 3 grudnia 2013 r., II GSK 1285/12, wyroki WSA w Warszawie z dnia: 26 lutego 2013 r., III SA/Wa 2488/12, 18 czerwca 2007 r., III SA/Wa 3390/06, 12 czerwca 2007 r., III SA/WA 4035/06).

18 Zgodnie z art. 54 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługuje zażalenie (art. 54 § 5 u.p.e.a.). Wniesienie skargi nie wstrzymuje dalszej realizacji środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny może jednak, w drodze postanowienia, wstrzymać w uzasadnionych przypadkach prowadzenie postępowania egzekucyjnego (art. 54 § 6 u.p.e.a.).

19 Z porównania treści przepisu i sytuacji, jaka miała miejsce w niniejszej sprawie wynika, że sąd pierwszej instancji i organy nie naruszyły tych norm. Skarga z art. 54 § 1 u.p.e.a. przysługuje w sytuacji, gdy stronie nie przysługują inne środki zaskarżenia, skarga ta ma dotyczyć samych czynności wykonawczych postępowania egzekucyjnego, a nie okoliczności, które mogą być przedmiotem zarzutów egzekucyjnych. Skarżącemu przysługiwało prawo skargi na czynności egzekucyjne i z niego skorzystał. Na postanowienie o oddaleniu skargi przysługiwało skarżącemu zażalenie, z którego również skorzystał.

20 W postępowaniu wszczętym skargą na czynności egzekucyjne – stanowiącym w istocie fragment postępowania egzekucyjnego - ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia. Skarga ta ma charakter względnie suspensywny, gdyż jej wniesienie nie wstrzymuje postępowania egzekucyjnego, a jedynie organ egzekucyjny bądź organ nadzoru mogą wstrzymać to postępowanie według kryterium "uzasadnionych przypadków". Kwestia wstrzymania tego postępowania lub braku jego wstrzymania nie podlega jednak ocenie w ramach sprawy ze skargi na czynność egzekucyjną, a tak zdaje się mylnie sądzić zobowiązany.

21 W świetle art. 72 § 1 i 2 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wynagrodzenia za pracę przez przesłanie do pracodawcy zobowiązanego zawiadomienia o zajęciu tej części jego wynagrodzenia, która nie jest zwolniona spod egzekucji, na pokrycie egzekwowanych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia należności w terminie i kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa pracodawcę, aby nie wypłacał zajętej części wynagrodzenia zobowiązanemu, lecz przekazał ją organowi egzekucyjnemu aż do pełnego pokrycia egzekwowanych należności pieniężnych. Zajęcie wierzytelności jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu, o którym mowa w § 1.

22 Stosownie do art. 72 § 4 pkt 1 u.p.e.a. jednocześnie z przesłaniem zawiadomienia, o którym mowa w § 1, organ egzekucyjny zawiadamia zobowiązanego o zajęciu jego wynagrodzenia za pracę, doręczając mu odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, i odpis wezwania przesłanego do pracodawcy, pouczając ponadto zobowiązanego, że nie może odbierać wynagrodzenia poza częścią wolną od zajęcia ani rozporządzać nim w żaden inny sposób.

23 W sprawie tej Naczelnik Urzędu Skarbowego działający jako organ egzekucyjny podjął czynności egzekucyjne polegające na zajęciu wynagrodzenia za pracę, o czym poinformował zobowiązanego zawiadomieniem, które zostało mu skutecznie doręczone 16 listopada 2016 r. Zawiadomienie to było wystawione według określonego przez stosowne przepisy wzoru. Wystawione zawiadomienie było podstawą zastosowania środka egzekucyjnego zajęcia wynagrodzenia za pracę, który to środek egzekucyjny niewątpliwie jest wymieniony w katalogu środków egzekucyjnych. Zawiadomienie zawierało również wszystkie niezbędne elementy. Czynność egzekucyjna zajęcia wynagrodzenia za pracę została dokonana w oparciu o tytuły wykonawcze doręczone zobowiązanemu w ramach toczącego się postępowania egzekucyjnego. Twierdzenia strony, że zawiadomienie nie precyzuje egzekwowanych obowiązków, nie zostało w żaden sposób rozwinięte.

24 Trafnie sąd pierwszej instancji zaznaczył, że zawiadomienie wskazuje kwoty należności głównej zgodną z kwotą wskazaną w tytułach wykonawczych, kwotę odsetek i kosztów egzekucyjnych. Z uwagi na upływ czasu pomiędzy wystawieniem tytułu wykonawczego a zawiadomienia o zajęciu zmianie uległa kwota odsetek w stosunku do kwoty wskazanej w tytule wykonawczym. Jednocześnie zauważyć należy, że przepisy ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wymagają, aby zawiadomienie o zajęciu prawa majątkowego zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności zawierało wskazanie rodzaju egzekwowanej należności pieniężnej wynikającej z tytułu wykonawczego. Ze skargi kasacyjnej nie wynika, czego dokładnie zdaniem strony zabrakło w zawiadomieniu. Zobowiązany nie podważył więc oceny sądu pierwszej instancji, że zawiadomienie spełniało warunki formalne, którymi jest obciążone.

25 Odnosząc się natomiast do twierdzenia skargi kasacyjnej, że tytuły wykonawcze, na podstawie których został zastosowany środek egzekucyjny,

26 wystawiono na podstawie uchylonej decyzji, której nieprawidłowo nadano rygor natychmiastowej wykonalności, wskazać należy, na co słusznie wskazał sąd pierwszej instancji, że zajęcie wynagrodzenia za pracę jest dokonane z chwilą doręczenia pracodawcy zawiadomienia o zajęciu. W dacie dokonania zajęcia (7 listopada 2016 r.) decyzja Naczelnika Urzędu Skarbowego z 14 lipca 2016 r., będąca podstawą wystawienia tytułów wykonawczych i dokonanego zajęcia pozostawała w obrocie prawnym w brzmieniu nadanym jej przez ten organ. Na ocenę prawidłowości zaskarżonej czynności egzekucyjnej nie ma również wpływu to, w jakim stadium znajduje się aktualnie postępowanie egzekucyjne, tj. w toku, zakończone bądź umorzone, ponieważ kontrolą objęta jest jedynie prawidłowość zaskarżonej czynności.

27 Uzasadnienie wyroku sądu pierwszej instancji odnoszące się do tych kwestii nie narusza art. 141 § 4 p.p.s.a., spełnia ono bowiem wszelkie wymogi, o których mowa w tym przepisie, a wobec powyższych rozważań stwierdzić trzeba, że zobowiązany - podając w skardze kasacyjnej, że uzasadnienie orzeczenia zostało sporządzone wadliwie - nie ma racji.

28 Nie jest też zasadny zarzut naruszenia art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. w związku z art. 54 § 1 i 5 i art. 18 u.p.e.a. Zarzucając naruszenie tych przepisów zobowiązany myli ocenę zasadności oddalenia skargi na czynności egzekucyjne z wymogami dotyczącymi aktu, jakim jest postanowienie. Zobowiązany w uzasadnieniu tego zarzutu ograniczył się do stwierdzenia, że wbrew ocenie WSA organy obu instancji nieprawidłowo ustosunkowały się do treści skargi na czynności egzekucyjne i sporządziły wadliwe uzasadnienia faktyczne i prawne swoich postanowień. Tymczasem zgodnie z art. 124 § 1 i § 2 k.p.a. postanowienie powinno zawierać: oznaczenie organu administracji publicznej, datę jego wydania, oznaczenie strony lub stron albo innych osób biorących udział w postępowaniu, powołanie podstawy prawnej, rozstrzygnięcie, pouczenie, czy i w jakim trybie służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego, oraz podpis z podaniem imienia i nazwiska oraz stanowiska służbowego osoby upoważnionej do jego wydania lub, jeżeli postanowienie wydane zostało w formie dokumentu elektronicznego, powinno być opatrzone bezpiecznym podpisem elektronicznym weryfikowanym za pomocą ważnego kwalifikowanego certyfikatu (§ 1). Postanowienie powinno zawierać uzasadnienie faktyczne i prawne, jeżeli służy na nie zażalenie lub skarga do sądu administracyjnego oraz gdy wydane zostało na skutek zażalenia na postanowienie (§ 2). Skarga kasacyjna nie wskazała, aby w postanowieniach organów zabrakło któregokolwiek z wymienionych w art. 124 k.p.a. wymogów formalnych postanowienia. Zgodnie zaś z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, co oznacza, że związany jest jej podstawami, więc władny jest do badania tylko tych zarzutów, które zostały w niej skonkretyzowane. Naczelny Sąd Administracyjny nie został wyposażony w kompetencje do konkretyzowania, uściślania, czy też korygowania zarzutów strony wnoszącej skargę kasacyjną. Wobec tak postawionego zarzutu nie można przyjąć, aby sąd pierwszej instancji naruszył prawo, uznając, że postanowienia organów nie naruszają art. 124 k.p.a.

29 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a. O zwrocie kosztów postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 210 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) i pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).