Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2018 r., II FSK 21/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2018 r., II FSK 21/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca - Sędzia NSA Krzysztof Winiarski (sprawozdawca), Sędzia NSA Małgorzata Wolf - Kalamala, Sędzia WSA (del.) Alina Rzepecka, Protokolant Agata Milewska, po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2018 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.C. i R.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 25 września 2017 r. sygn. akt I SA/Ol 576/17 w sprawie ze skargi M. C. i R.C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie z dnia 1 września 2016 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od M.C. i R.C. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 25 września 2017 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił skargę M.C., R.C. na postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w z dnia 1 września 2016 r., w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

3 Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym.

4 Postanowieniem z dnia 1 września 2016 r. Dyrektor Izby Skarbowej w Olsztynie odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia przez skarżących na postanowienie Dyrektora Urzędu Kontroli Skarbowej w O. z dnia 17 czerwca 2016r., odmawiające wszczęcia postępowania w sprawie wygaśnięcia decyzji organu I instancji z dnia 23 listopada 2007r. w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001r.

5 Wnioskiem z 17 lipca 2016r. adwokat skarżących zwrócił się o przywrócenie terminu do wniesienia zażalenia na opisane postanowienie z dnia 17 czerwca 2016r. Dołączył zażalenie i oświadczenie sekretarki.

6 Odrębnym postanowieniem z dnia 1 września 2016r. Dyrektor Izby Skarbowej stwierdził uchybienie terminowi do wniesienia zażalenia (sprawa o sygn. akt I SA/OI 577/17). W jego uzasadnieniu wskazał, że postanowienie z dnia 17 czerwca 2016r., zostało doręczone pełnomocnikowi skarżących w dniu 2 lipca 2016r., w trybie art. 144 § 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. - Ordynacja podatkowa (jednolity tekst Dz.U. z 2015r. poz. 613 ze zm., dalej: "O.p."). Dowodem doręczenia postanowienia jest Urzędowe Poświadczenie Doręczenia o stosownym identyfikatorze. Na tym tle Dyrektor Izby Skarbowej uznał, że 7-dniowy termin do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie upłynął z dniem 11 lipca 2016r., natomiast zażalenie pełnomocnik przesłał do Urzędu Kontroli Skarbowej w dniu 18 lipca 2016r. (data stempla pocztowego).

7 Natomiast postanowieniem z dnia 1 września 2016r., będącym przedmiotem zaskarżenia w niniejszej sprawie, organ odwoławczy odmówił przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie z dnia 17 czerwca 2016r., wskazując, że pełnomocnik nie uprawdopodobnił braku winy w uchybieniu terminu.

8 W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie zarzucono obrazę art. 162 O.p., poprzez odmowę przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na opisane postanowienie, pomimo wystąpienia ku temu przesłanek, oraz błąd w ustaleniach faktycznych polegający na przyjęciu, iż nie uprawdopodobniony został brak winy w uchybieniu terminu, podczas gdy uchybienie terminu do wniesienia zażalenia nastąpiło z winy organu i bez winy skarżących.

9 Wyrokiem z dnia 29 listopada 2016r., sygn. akt I SA/Ol 772/16, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie uchylił zaskarżone postanowienie. Wobec wniesienia przez Dyrektora Izby Skarbowej skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 18 maja 2017r. sygn. akt II FSK 454/17 uchylił zaskarżony wyrok w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Olsztynie. NSA przyjął, że pod pojęciem adresu elektronicznego profesjonalnego pełnomocnika (adwokata, radcy prawnego lub doradcy podatkowego), o którym mowa w art. 138c § 1 O.p. w zw. z art. 144 § 5 O.p., należy rozumieć jakikolwiek wskazany przez niego adres elektroniczny (na przykład adres e-mail). Nie musiał to być zatem adres konta na platformie ePUAP, gdyż profesjonalny pełnomocnik nie został przez ustawodawcę zobowiązany do posiadania takiego adresu.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie ponownie rozpoznając sprawę wskazał, że wprowadzone zmiany w ustawie Ordynacja podatkowa w zakresie doręczeń, obligują profesjonalnych pełnomocników do pozyskania właściwego adresu elektronicznego na platformie ePUAP. W związku z tym należy stwierdzić, że skutek doręczenia pisma nastąpił w dniu 2 lipca 2016r., gdyż doszło do prawidłowego doręczenia postanowienia organu I instancji z dnia 17 czerwca 2016r. W konsekwencji zaczął biec 7-dniowy termin do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie, a pełnomocnik uchybił temu terminowi. Dyrektor Izby Skarbowej zasadnie zatem uznał, że 7-dniowy termin do wniesienia zażalenia na powyższe postanowienie upłynął z dniem 11 lipca 2016r. Natomiast zażalenie pełnomocnik przesłał do Urzędu Kontroli Skarbowej w dniu 18 lipca 2016r. (data stempla pocztowego), czyli po terminie. W świetle przedstawionych okoliczności faktycznych i prawnych nie można przyjąć, że wystąpiły przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania.

11 Od powyższego wyroku pełnomocnik skarżących wniósł skargę kasacyjną, w której na podstawie art. art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.) zarzucił naruszenie przepisów postępowania tj.:

12 - art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 162 O.p. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo że organy naruszyły przepisy postępowania nie stosując przepisu art. 162 O.p., co w konsekwencji spowodowało nieprzywrócenie terminu do wniesienia pisma, pomimo iż pełnomocnik skarżących złożył stosowny wniosek o przywrócenie uchybionego terminu oraz należycie uprawdopodobnił, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy;

13 - art. 145 § 1 pkt 1 c) p.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, 187 § 1, art. 190, art. 191 O.p. poprzez nieuwzględnienie skargi, pomimo że doszło do naruszenia wskazanych w zarzucie reguł postępowania podatkowego m.in. zasady swobodnej oceny dowodów, co w konsekwencji doprowadziło do uznania, że pełnomocnik skarżących nie uprawdopodobnił braku winy w przekroczeniu terminu do złożenia zażalenia.

14 Mając powyższe na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie sygn. akt I SA/Ol 576/17 i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżących kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym według norm przepisanych.

15 W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz zasądzenie od Skarżących na rzecz Organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

16 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, a zatem nie zasługuje na uwzględnienie.

18 Przedmiotem kontroli sądowo-administracyjnej w sprawie rozstrzygniętej zaskarżonym wyrokiem było postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Olsztynie w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia zażalenia na postanowienie organu pierwszej instancji, którym odmówiono wszczęcia postępowania w sprawie wygaśnięcia decyzji w sprawie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2001 r.

19 Istotę sporu w niniejszym postępowaniu kasacyjnym stanowi kwestia, czy sąd pierwszej instancji zasadnie uznał za poprawne ustalenia organów podatkowych, że skarżący nie uprawdopodobnili braku winy w uchybieniu terminu. Autor skargi kasacyjnej, kwestionując ustalenia WSA w Olsztynie, stwierdził, że korespondencja, którą otrzymał na wskazany przez siebie adres elektroniczny była sformułowana w "sposób (...) tak nieprecyzyjny i nieskonkretyzowany, że wiadomości te przypominały wyglądem dziesiątki innych wiadomości, które przychodzą niemal codziennie na maila, a które zawierają w swej treści tzw. spam i są traktowane przez sekretariat jako nieistotne i są pomijane (kasowane)." W skardze kasacyjnej wskazano także, że "skrzynka, na którą zostało przesłane zawiadomienie o możliwości odbioru postanowienia w wersji elektronicznej nie należy tylko i wyłącznie do pełnomocnika skarżących (...), a mail z linkiem nie został nawet zaadresowany bezpośrednio do pełnomocnika skarżących". W skardze kasacyjnej jako podstawę zaskarżenia wskazano art. 162 O.p., zgodnie z treścią którego, w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi. Jednocześnie z wniesieniem podania należy dopełnić czynności, dla której był określony termin.

20 Przeciwne stanowisko, z kolei, zajął pełnomocnik Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Olsztynie, który stwierdził, że sąd pierwszej instancji uznał, iż w stanie faktycznym sprawy nie wystąpiły przesłanki do przywrócenia terminu do wniesienia odwołania, bowiem do uchybienia terminu doszło z winy pełnomocnika strony.

21 Również w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, trafne jest rozstrzygnięcie WSA Olsztynie. W uzasadnieniu słusznie wskazano, że nieodbieranie korespondencji w sytuacji, kiedy organ podatkowy był uprawniony do kontynuowania postępowania, o czym podatnik wiedział, nie może być uznane za brak winy w niedochowaniu terminu do dokonania czynności w rozumieniu art. 162 § 1 O.p. Przyczyna uchybienia terminowi, wskazana przez wnioskodawcę, każdorazowo winna być poddana ocenie organu podatkowego. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 19 września 2017 r., sygn. akt II FSK 2182/15, "w ramach postępowania na podstawie art. 162 Ordynacji podatkowej ustawodawca nie nałożył na organ podatkowy obowiązku prowadzenia postępowania dowodowego zmierzającego do potwierdzenia okoliczności wskazanych przez wnioskodawcę. Tym samym, nie można przyjąć, że na organie podatkowym rozpoznającym wniosek o przywrócenie terminu spoczywa obowiązek przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w zakresie okoliczności wskazanych na poparcie formułowanych przez wnioskodawcę twierdzeń. W postępowaniu dotyczącym przywrócenia terminu organ podatkowy dokonuje oceny wiarygodności przedstawionych przez stronę okoliczności i ich wpływu na uchybienie terminu w kontekście braku winy, a ciężar uprawdopodobnienia braku zawinienia spoczywa wyłącznie na osobie zainteresowanej przywróceniem terminu".

22 Zaznaczyć przy tym należy, że "w postępowaniu o przywrócenie terminu, jako kryterium przy ocenie winy lub też braku winy w uchybieniu terminu procesowego przyjmuje się obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Negatywnie z tego punktu widzenia oceniane jest choćby lekkie niedbalstwo, niedbalstwo oraz wina nieumyślna. (...) Aby uprawdopodobnić brak swojej winy, strona powinna uwiarygodnić stosowną argumentacją swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda była od niej niezależna i istniała cały czas, aż do momentu wniesienia wniosku o przywrócenie terminu (por. B. Adamiak: Ordynacja podatkowa. Komentarz, wyd. UNIMEX, Wrocław 2012, s. 744). O braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie go stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. Niedbalstwo zainteresowanego dyskwalifikuje możliwość przywrócenia terminu. Przy ocenie wniosku o przywrócenie terminu do dokonania danej czynności istotne jest rozróżnienie samej przeszkody od okoliczności wskazujących na brak po stronie wnioskodawcy winy w uchybieniu terminowi, tj. okoliczności, które świadczą o tym, że wnioskodawca dołożył należytej staranności, aby, mimo zaistnienia danej przeszkody, dokonać czynności w stosownym terminie.

23 Zasadnie zatem stwierdzono w uzasadnieniu odpowiedzi na skargę kasacyjną, że okoliczność potraktowania przez sekretarkę awiz w poczcie elektronicznej jako niepożądanych wiadomości (tzw. spamu) i niepoinforomowanie o tym pełnomocnika skrarżących, na którą powołuje się pełnomocnik, nie stanowi podstawy do przywrócenia terminu, tylko wskazuje na złą organizację pracy w kancelarii adwokackiej, za którą odpowiada pełnomocnik. Ponadto należy zauważyć, że zgodnie z ugruntowanym w orzecznictwie sądów administracyjnych poglądem, adwokat czy radca prawny podlega w tym zakresie bardziej rygorystycznym kryteriom oceny. W związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej zobligowany jest bowiem do zachowania dużo dalej posuniętej staranności niż wymagana jest od osób niebędących profesjonalnymi pełnomocnikami. Skoro pojęcie winy strony w uchybieniu terminu w postępowaniu sądowym obejmuje także swym zakresem winę osób trzecich, upoważnionych przez stronę do dokonania określonej czynności, uznać należy, że to na skarżącym, jako mocodawcy, ciążyło ryzyko ujemnych skutków niestarannego zachowania reprezentującego go pełnomocnika. Na profesjonalnym pełnomocniku ciąży obowiązek zadbania o prawidłowe i terminowe dokonanie czynności procesowych. Pełnomocnik profesjonalny, jakim jest adwokat lub radca prawny, podlega większym wymaganiom w związku z posiadaną przez siebie wiedzą z zakresu prawa i znajomością procedury sądowej. W stosunku do profesjonalnych pełnomocników podwyższone są bowiem standardy rzetelności. W takiej sytuacji należało oczekiwać, iż pełnomocnik profesjonalny, nie będzie opierał się na twierdzeniach pracownika kancelarii i, mając wiedzę o konsekwencjach niedotrzymania terminu do dokonania określonej czynności procesowej, powinien z należytą starannością zadbać o interesy swojego mocodawcy. Z tego względu nie zasługuje również na uwzględnienie argumentacja skargi kasacyjnej, która próbuje wykazać brak winy pełnomocnika skarżących, wskazując na zaniedbania pracownika kancelarii, nieznajomość przepisów czy też trudności ich interpretacją przez pełnomocnika.

24 Reasumując, Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie – dokonując w sprawie kontroli legalności – zasadnie uznał, że skarżący nie uprawdopodobnili okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu, a odmowne rozstrzygnięcie organu w tym zakresie odpowiadało prawu. W związku z powyższym, zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw z art. 162 O.p. oraz w zw. z art. 120, at. 121 § 1, art. 187 § 1, art. 190 i art. 191 tej ustawy, uznać należało za chybione.

25 W tym stanie rzeczy, z mocy art. 184 P.p.s.a., orzeczono jak w sentencji. O zwrocie kosztów postępowania sądowego w sprawie orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1) tej ustawy.