Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2013 r., II FSK 2059/11

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2013 r., II FSK 2059/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Zbigniew Kmieciak (sprawozdawca), Sędziowie NSA Jacek Brolik, Jan Rudowski, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 12 czerwca 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej C. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 19 maja 2011 r. sygn. akt III SA/Po 111/11 w sprawie ze skargi C. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 16 grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu, 2) przyznaje od Skarbu Państwa z kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu na rzecz radcy prawnego P. S. kwotę 1.800 (słownie: jeden tysiąc osiemset) złotych powiększoną o należny podatek od towarów i usług tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu [pic]

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 19 maja 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu oddalił skargę C. S. – nazywanego dalej "Skarżącym", na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 16 grudnia 2010 r. w przedmiocie ustalenia wysokości zobowiązania podatkowego w podatku od spadków i darowizn.

3 Z uzasadnienia zaskarżonego wyroku wynika, że Skarżący w dniu 29 lipca 2010 r. złożył zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych, o którym jest mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn (Dz. U. z 2009 r. Nr 93, poz. 768 z późn. zm.) – powoływanej dalej jako "u.s.d.".

4 Decyzją z dnia 13 września 2010 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego P. ustalił Skarżącemu zobowiązanie podatkowe w podatku od spadków i darowizn. W ocenie organu podatkowego pierwszej instancji, Skarżący nie dochował 6-miesięcznego terminu przewidzianego w wymienionym powyżej przepisie. Skarżący nabył bowiem spadek na podstawie postanowienia sądu powszechnego z dnia 3 grudnia 2009 r., które uprawomocniło się w dniu 25 grudnia 2009 r.

5 W odwołaniu od decyzji Skarżący podniósł, że w dniu 10 lutego 2010 r. doręczono mu odpis postanowienia opatrzony klauzulą prawomocności, informującą, że "orzeczenie jest prawomocne z dniem ......, P., dnia 2010.02.01". Na tej podstawie Skarżący przyjął, że dniem uprawomocnienia się postanowienia, od którego liczony jest 6-miesięczny termin, był dzień 1 lutego 2010 r.

6 Rozpoznawszy odwołanie Skarżącego, Dyrektor Izby Skarbowej wspomnianą na wstępie decyzją utrzymał w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji. Dyrektor Izby Skarbowej zgodził się z organem pierwszej instancji, że postanowienie uprawomocniło się w dniu 25 grudnia 2009 r., a data wskazana w klauzuli jest jedynie datą sporządzenia odpisu postanowienia. Wobec tego, termin do zgłoszenia nabycia własności rzeczy lub praw majątkowych (art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d.) upłynął w dniu 25 czerwca 2010 r. Ponieważ Skarżący dokonał zgłoszenia w dniu 29 lipca 2010 r., nabycie spadku nie podlegało zwolnieniu podatkowemu.

7 W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Skarżący powtórzył podniesioną w trakcie postępowania podatkowego argumentację. W piśmie procesowym z dnia 11 maja 2011 r. pełnomocnik Skarżącego zarzucił organom naruszenie art. 120 i art. 121 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 8, poz. 60 z późn. zm.) w zw. z art. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Pełnomocnik Skarżącego podniósł, że błędne wskazanie przez sąd powszechny daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku nie może obciążać podatnika. Organy podatkowe nie mogą domagać się od podatnika, aby dodatkowo weryfikował udzielane mu przez sąd powszechny informacje.

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił jako niezasadną. W ocenie sądu administracyjnego pierwszej instancji, zarzut naruszenia art. 120 i art. 122 § 1 Ordynacji podatkowej był chybiony. Sąd powszechny w odpisie postanowienia – wbrew temu, co podniósł pełnomocnik Skarżącego – nie wskazał błędnej daty uprawomocnienia się postanowienia. Widniejący na pieczęci dzień oznaczał jedynie datę, w której sąd powszechny miał stwierdzić dzień uprawomocnienia się postanowienia. Zważywszy na zaniechanie sądu powszechnego, odpis postanowienia nie był dokumentem pozwalającym na ustalenie początku biegu terminu do zgłoszenia nabycia spadku, a Skarżący, kierując się własnym interesem, powinien był zwrócić się do sądu powszechnego w celu uzyskania niezbędnych informacji. Składając zeznanie podatkowe po upływie 6-miesięcznego terminu, Skarżący pozbawił się prawa do uzyskania zwolnienia podatkowego na zasadach określonych w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d.

9 W skardze kasacyjnej Skarżący wniósł o uchylenie powyższego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

10 Skarżący podniósł zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 120 i art. 122 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2 Konstytucji RP, polegającego na naruszeniu zasady zaufania obywateli do organów władzy publicznej poprzez przyjęcie, że:

11 - negatywne skutki błędnego wskazania przez sąd powszechny daty uprawomocnienia się postanowienia stwierdzającego nabycie spadku obciążają Skarżącego;

12 - na Skarżącym ciążył obowiązek dodatkowego zweryfikowania informacji o dacie uprawomocnienia się postanowienia udzielonej przez sąd powszechny.

13 W skardze kasacyjnej podniesiono także zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego, tj. art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d. w zw. z art. 2 Konstytucji RP, poprzez jego błędną wykładnię, a w konsekwencji niewłaściwe zastosowanie, poprzez przyjęcie, że negatywne skutki nienależycie wykonanego przez organy władzy publicznego (sąd powszechny) obowiązku wskazania daty uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku obciążają Skarżącego, skutkując utratą prawa do zwolnienia podatkowego, o którym jest mowa w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d.

14 W odpowiedzi na skargę kasacyjną, organ podatkowy wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

15 Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje:

16 Skarga kasacyjna okazała się zasadna, jako że znalazły potwierdzenie podniesione w niej zarzuty.

17 Przed ich rozważeniem należy przede wszystkim zauważyć, że zarówno Wojewódzki Sąd Administracyjny jak i Skarżący nie mają wątpliwości, iż sąd powszechny nie wykonał ciążącego na nim obowiązku prawidłowego poinformowania Skarżącego o terminie uprawomocnienia się postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Z treści pieczęci umieszczonej na odpisie postanowienia wyciągają jednakże odmienne wnioski: sąd administracyjny pierwszej instancji w uzasadnieniu wyroku wywodzi, że Skarżący w ogóle nie został poinformowany o dacie uprawomocnienia się postanowienia, podczas gdy Skarżący datę 1 lutego 2011 r. odczytał nie jako datę, w której sąd stwierdził prawomocność orzeczenia lecz wskazanie dnia, w którym stało się ono prawomocne.

18 W tym kontekście zarzuty naruszenia art. 120 i art. 122 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 2 Konstytucji RP należy uznać za trafne. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, nie można czynić Skarżącemu zarzutu, że błędnie zrozumiał treść stwierdzenia prawomocności. Na odbiciu pieczęci widniało puste pole, w którym sąd powszechny powinien był wpisać datę uprawomocnienia się orzeczenia. Niemniej jednak, Skarżący działając w zaufaniu do sądu powszechnego i wystawionego przezeń dokumentu urzędowego przyjął, że został on prawidłowo sporządzony. Układ graficzny pieczęci (stwierdzenia prawomocności) mógł bowiem wprowadzić osobę nieposiadającą wykształcenia prawniczego w błąd – sugerując, że datą uprawomocnienia się orzeczenia była data umieszczona na jej końcu. W tym stanie rzeczy, obciążenie Skarżącego negatywnymi konsekwencjami błędu popełnionego przez sąd powszechny jest nie do pogodzenia z zasadami zaufania do państwa i sprawiedliwości społecznej wyrażonymi w art. 2 Konstytucji RP.

19 Jakkolwiek termin określony w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d. ma charakter materialny i nie podlega przywróceniu, a art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej jest przepisem regulującym postępowanie podatkowe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, organy podatkowe, prowadząc postępowania dowodowe, wiedząc o uchybieniu sądu pierwszej instancji, ustaliły stan faktyczny i prawny sprawy w sposób wybiórczy i jednostronny, czym naruszyły art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej. Bez wątpienia zaniechanie sądu powszechnego miało bezpośredni wpływ na uchybienie przez Skarżącego terminowi do złożenia zgłoszenia i tym samym zachowanie prawa do nabycia zwolnienia podatkowego. Gdyby bowiem Skarżący otrzymał odpis postanowienia, na którym prawidłowo wpisano by datę jego uprawomocnienia, mógłby złożyć zgłoszenie w terminie zakreślonym w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d.

20 Sąd w niniejszym składzie w pełni podziela pogląd Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawiony w wyroku z dnia 14 grudnia 2011 r., w spawie o sygn. akt II FSK 1207/10, że naruszenie przez organy art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej może być podstawą do skorygowania przez organy podatkowe negatywnych skutków niezachowania przez podatnika terminu określonego w art. 4a ust. 1 pkt 1 u.s.d.

21 Tym samym, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, dokonując kontroli działalności administracyjnej organów podatkowych, sąd administracyjny pierwszej instancji błędnie ocenił zaskarżone decyzje, jako wydane w zgodzie z zasadami określonymi w art. 120 i art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej.

22 W tym stanie rzeczy z mocy art. 185 § 1 P.p.s.a. orzeczono jak w sentencji. O kosztach nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu rozstrzygnięto na podstawie art. 250 tej ustawy.