Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2014 r., II FSK 2031/12

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 maja 2014 r., II FSK 2031/12

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala (sprawozdawca), Protokolant Justyna Nawrocka, po rozpoznaniu w dniu 14 maja 2014 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 17/12 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 31 października 2011 r., nr [...] w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. P. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie kwotę 180 (sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 1.1. Wyrokiem z dnia 12 kwietnia 2012 r., sygn. akt VIII SA/Wa 17/12 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 31 października 2011 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

3 1.2. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z dnia 24 sierpnia 2010 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. orzekł zabezpieczenie na majątku skarżącej przybliżonej kwoty przyszłego zobowiązania podatkowego. Tego samego dnia organ wydał również zarządzenia zabezpieczenia i wszczął postępowanie w tym przedmiocie. Wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2010 r., w ramach prowadzonego postępowania zabezpieczającego, organ ten wystąpił m.in. do Sądu Rejonowego w R. o wpis hipoteki kaucyjnej na nieruchomości stanowiącej własność skarżącej. Wniosek wpłynął do Sądu w dniu 3 września 2010 r. Sąd Rejonowy, zawiadomieniem z dnia 13 września 2010 r. poinformował o ustanowieniu zabezpieczenia. Następnie na podstawie decyzji deklaratoryjnej Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. z dnia 27 sierpnia 2010 r. wystawiono tytuły wykonawcze, które wraz z pismem w sprawie przekształcenia zajęć zabezpieczających w zajęcia egzekucyjne doręczono skarżącej.

4 1.3. Pismem z dnia 11 marca 2011 r. skarżąca zgłosiła zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym w administracji na podstawie art. 33 pkt 1, pkt 6, pkt 8 i pkt 10 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz.1954 ze zm.; zwanej dalej: "u.p.e.a.").

5 1.4. Postanowieniem z dnia 12 kwietnia 2011 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego w R. uznał przedmiotowe zarzuty za nieuzasadnione.

6 1.5. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona wniosła o jego uchylenie wskazując m.in. na naruszenie art. 27 § 1 pkt 4 i art. 33 pkt 10 u.p.e.a. wobec błędnego określenia w tytule wykonawczym daty powstania zabezpieczenia (podano bowiem dzień sporządzenia wniosku o ustanowienie zabezpieczenia, zamiast dnia złożenia wniosku w sądzie). Skarżąca zwróciła ponadto uwagę, że nie została prawidłowo zawiadomiona o dokonaniu zajęcia zabezpieczającego z uwagi na doręczenie korespondencji osobie nieuprawnionej.

7 1.6. Postanowieniem z dnia 31 października 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w W. uchylił postanowienie Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w R. w części dotyczącej zarzutu przedawnienia obowiązku i orzekł o niedopuszczalności tego zarzutu, w pozostałej zaś części utrzymał zaskarżone rozstrzygnięcie w mocy. Organ odwoławczy wyjaśnił w szczególności, że wystawione w sprawie tytuły wykonawcze spełniały wszystkie wymogi formalne określone w art. 27 § 1 i 2 u.p.e.a., w tym zawierały informację o zabezpieczeniu należności podlegających egzekucji poprzez wpis do księgi wieczystej hipoteki przymusowej kaucyjnej. Dane te pozwoliły na poprawne prowadzenie egzekucji. Odnosząc się do zarzutu wskazania w tytule wykonawczym błędnej daty powstania zabezpieczenia, Dyrektor Izby Skarbowej w W. uznał, że był to błąd formalny, który nie miał żadnego wpływu na skuteczność samego wpisu i sposób prowadzenia egzekucji. Ponadto organ zauważył, że korespondencja była prawidłowo doręczana doradcy podatkowemu, zgodnie z treścią dokumentu pełnomocnictwa z dnia 25 czerwca 2010 r.

8 2.1. W skardze na powyższe postanowienie skarżąca domagała się jego uchylenia ponawiając dotychczasowe zarzuty, w tym zarzut naruszenia art. 33 pkt 10 w związku z art. 27 § pkt 4 u.p.e.a.

9 2.2. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izy Skarbowej w W. wniósł o jej oddalenie.

10 3.1. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w motywach rozstrzygnięcia, przywołując treść art. 33 pkt 10 i art. 27 § 1 pkt 4 u.p.e.a., podniósł, że za niezgodne z prawem nie mogą być uznane takie uchybienia przy wypełnianiu tytułu wykonawczego przez wierzyciela, które nie mają żadnego wpływu na prawidłowy tok postępowania egzekucyjnego w administracji. Zdaniem Sądu, sporne tytuły wykonawcze zawierały wszelkie dane, o których mowa w przepisach art. 27 u.p.e.a., pozwalające na poprawne prowadzenie egzekucji. Zawierały w szczególności wskazanie zabezpieczenia należności, o którym mowa w pkt 4. Według Sądu, żadnego wpływu na wynik sprawy nie wywierało natomiast wskazanie w tytułach wykonawczych jako daty zabezpieczenia dnia sporządzenia wniosku o dokonanie wpisu w księdze wieczystej, zamiast dnia ustanowienia hipoteki. Ta wada przedmiotowych tytułów wykonawczych nie mogła zostać uznana przez organy za podstawę stawiania skutecznego zarzutu przeciwegzekucyjnego. Autor skargi nie uprawdopodobnił bowiem, że wada ta miała jakikolwiek wpływ na wynik sprawy.

11 Sąd nie podzielił również pozostałych zarzutów skarżącej odnoszących się do kwestii doręczania korespondencji ustanowionym w sprawie pełnomocnikom.

12 4.1. Skarżąca wniosła skargę kasacyjną od powyższego wyroku, domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania oraz zwrotu kosztów postępowania.

13 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

14 I. na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.; zwanej dalej: "p.p.s.a."), naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

15 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c), art. 141 § 4 w związku z naruszeniem art. 33 pkt 10 i art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez wadliwe sporządzenie uzasadnienia wyroku, polegające na przyjęciu, że wada tytułu wykonawczego w postaci wskazania nieprawidłowej daty dokonania zabezpieczenia zobowiązania podatkowego, nie jest wadą istotną, a wystawiony w taki sposób tytuł wykonawczy jest skuteczny,

16 II. na podstawie art. 174 pkt 1 p.p.s.a., naruszenie prawa materialnego, tj.:

17 - art. 33 pkt 10 i art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że nieprawidłowe wskazanie daty dokonania zabezpieczenia zobowiązania podatkowego, nie stanowi naruszenia art. 33 pkt 10 u.p.e.a., co doprowadziło do niezastosowania art. 34 § 4 u.p.e.a.,

18 - art. 34 § 4 u.p.e.a. poprzez nieprawidłowe zastosowanie, polegające na niezastosowaniu tej normy, mimo iż stan faktyczny spełniał hipotezę tej normy.

19 4.2. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżąca podkreśliła, że tytuł wykonawczy jest dokumentem urzędowym. Brak choćby jednego z jego elementów powoduje niedopuszczalność egzekucji. W ocenie strony, Sąd pierwszej instancji dokonał hierarchizacji ważności elementów jakie posiadać może tytuł wykonawczy. W jej ocenie, stopniowanie to nie wynika z przepisów prawa, które jednoznacznie nakazują umorzenie egzekucji prowadzonej na podstawie tytułu wykonawczego, który nie spełnia wszystkich wymogów określonych w art. 27 u.p.e.a.

20 4.3. Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono, a na rozprawie w dniu 14 maja 2014 r. pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w W., będący radcą prawnym wniósł o jej oddalenie oraz zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.

21 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

22 4.1. Środek zaskarżenia nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.

23 4.2. Na wstępie podkreślenia wymaga, że skarga kasacyjna jest sformalizowanym pismem procesowym, dla którego ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi przewiduje szczególne wymogi konstrukcyjne. Należą do nich w szczególności prawidłowe przytoczenie zarzutów (konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego z dokładnym oznaczeniem jednostek redakcyjnych – artykułu, ustępu, paragrafu czy punktu) oraz ich należyte uzasadnienie (por. art. 174 i art. 176 powołanej ustawy). Elementy te zakreślają bowiem zasadnicze granice kontroli sprawowanej przez Naczelny Sąd Administracyjny zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. W orzecznictwie wielokrotnie podkreślano, że skarga kasacyjna powinna być sformułowana w sposób jasny i precyzyjny, tak żeby sąd nie musiał domyślać się intencji strony skarżącej. Nie jest bowiem rolą Naczelnego Sądu Administracyjnego uzupełnianie czy też modyfikowanie podstaw kasacyjnych i przedstawionych przez stronę racji. Działanie takie należałoby wręcz uznać za niedopuszczalne w świetle przepisów Rozdziału 1 Działu IV Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (por. podobnie np. wyroki NSA: z dnia 12 lipca 2012 r., sygn. akt I FSK 1903/11, z dnia 31 maja 2012 r., sygn. akt I OSK 706/11 – treść orzeczeń dostępna na stronie http://orzeczenia.nsa.gov.pl). W kontekście rozpatrywanego środka odwoławczego zauważyć jednocześnie należy, że kluczowe dla realizacji kontroli instancyjnej pozostają nie tylko sformułowane przez stronę podstawy kasacyjne ale także prezentowana na ich poparcie argumentacja. Przepis art. 176 p.p.s.a. w sposób jednoznaczny wymaga należytego uzasadnienia zarzutów, które ma prowadzić do wykazania wadliwości zaskarżonego wyroku usprawiedliwiającej jego uchylenie.

24 4.3. Dokonując oceny podniesionych przez skarżącą zarzutów, wyjaśnienia wymaga, że na gruncie niniejszej sprawy osią sporu pozostawała nieprawidłowość wynikająca z treści wystawionych wobec strony tytułów wykonawczych, polegająca na błędnym oznaczeniu daty zabezpieczenia. Na żadnym etapie postępowania tak przez strony, jak i Sąd pierwszej instancji nie było kwestionowane samo istnienie wskazanego uchybienia. Zgodnie bowiem z art. 27 § 1 pkt 4 u.p.e.a. tytuł wykonawczy powinien zawierać wskazanie zabezpieczenia należności pieniężnej hipoteką przymusową (...), ze wskazaniem terminu powstania zabezpieczenia. Z akt sprawy bezsprzecznie wynika, że wniosek o ustanowienie zabezpieczenia został złożony do sądu w dniu 3 września 2010 r. i to ta data powinna zostać ujawniona jako termin ustanowienia zabezpieczenia (zob. art. 29 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece – Dz. U. z 2001 r. Nr 124, poz. 1361 ze zm.). Tymczasem w rubryce nr 76 tytułów wykonawczych zamieszczono zapis, iż należności zostały zabezpieczone w formie wpisu hipoteki przymusowej kaucyjnej na podstawie wniosku z dnia 27 sierpnia 2010 r. Strony postępowania odmiennie oceniły jednak znaczenie stwierdzonej nieprawidłowości. Podczas gdy skarżąca podnosząc zarzut egzekucyjny w oparciu o art. 33 pkt 10 u.p.e.a. domagała się przyznania, że czynności dokonywane na podstawie spornych tytułów wykonawczych są bezprawne, organy - a w ślad za nimi Sąd pierwszej instancji - stanęły na stanowisku, że tytuły wykonawcze spełniają wymogi przewidziane w art. 27 u.p.e.a., zaś dostrzeżony błąd w określeniu daty powstania zabezpieczenia pozostawał bez wpływu na prawidłowość prowadzonej egzekucji.

25 4.4. Mając na uwadze tak zarysowany przedmiot sporu, w świetle zasady związania granicami skargi kasacyjnej, Naczelny Sąd Administracyjny nie dostrzegł podstaw do uwzględnienia złożonego środka odwoławczego. Przede wszystkim zauważyć należy, że skarżąca w petitum skargi kasacyjnej nie sformułowała zarzutu naruszenia kluczowego dla sprawy art. 27 § 1 pkt 4 u.p.e.a. W ramach podniesionych podstaw kasacyjnych wskazała bowiem na art. 27 § 1 pkt 3 u.p.e.a. (w powiązaniu z art. 33 pkt 10 i art. 34 § 4 tej ustawy oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) oraz art. 141 § 4 bez podania naruszonego aktu normatywnego), który stanowi, iż tytuł wykonawczy zawiera treść podlegającego egzekucji obowiązku, podstawę prawną tego obowiązku oraz stwierdzenie, że obowiązek jest wymagalny, a w przypadku egzekucji należności pieniężnej - także określenie jej wysokości, terminu, od którego nalicza się odsetki z tytułu niezapłacenia należności w terminie, oraz rodzaju i stawki tych odsetek. Powołany przez stronę przepis w żaden sposób nie koresponduje zatem z badanym w niniejszym postępowaniu wymogiem uwzględnienia w tytule wykonawczym daty powstania zabezpieczenia. Podobnie ocenić należy uzasadnienie skargi kasacyjnej, które – pomijając jedno zdanie zamieszczone na wstępie rozważań ("Spór w niniejszej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy wada tytułu wykonawczego polegająca na wskazaniu błędnej daty dokonania zabezpieczenia zobowiązania podatkowego, powoduje niedopuszczalność egzekucji."- str. 3 skargi kasacyjnej) – w ogóle nie odnosi się do spornej w rozpatrywanym przypadku kwestii. Poza ogólnymi uwagami na temat elementów koniecznych tytułu wykonawczego, autor skargi kasacyjnej w żaden sposób nie nawiązuje do art. 27 § 1 pkt 4 u.p.e.a., co więcej prezentowana przez niego argumentacja koncentruje się na brakach tytułu wykonawczego polegających na pominięciu terminu naliczania odsetek, czy też przerw w ich naliczaniu, co całkowicie odbiega od przedmiotu sporu w niniejszej sprawie. Skarżąca nie podejmuje więc jakiejkolwiek polemiki ze stanowiskiem Sądu pierwszej instancji co do braku wpływu na wynik sprawy uchybienia, mającego miejsce w niniejszym postępowaniu. Wobec braku stosownego zarzutu kasacyjnego, jak i uzasadnienia skargi kasacyjnej odnoszącego się do zaistniałej wady tytułu wykonawczego, Naczelny Sąd Administracyjny uznał sformułowane zarzuty kasacyjne za całkowicie nietrafne. Konstrukcja i treść skargi kasacyjnej nie pozwalały bowiem na zakwestionowanie wniosku zawartego w zaskarżonym wyroku, iż na kanwie rozpatrywanej sprawy wskazanie nieprawidłowej daty powstania zabezpieczenia (daty sporządzenia wniosku o ustanowienie zabezpieczenia, a nie daty złożenia tego wniosku do sądu) nie stanowiło uchybienia istotnego, które mogło być podstawą skutecznego zarzutu egzekucyjnego.

26 4.5. Z tych względów orzeczono jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania postanowiono w punkcie drugim wyroku w oparciu o art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w związku z § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c) i pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. z 2013 r., poz. 490).