Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2012 r., II FSK 1996/10

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 kwietnia 2012 r., II FSK 1996/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jan Rudowski (sprawozdawca), Sędzia NSA Małgorzata Wolf-Kalamala, Sędzia WSA (del.) Andrzej Jagiełło, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 11 kwietnia 2012 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 maja 2010 r. sygn. akt III SA/Wa 2157/09 w sprawie ze skargi L. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 września 2009 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od L. Z. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w W. kwotę 180 (słownie: sto osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 18 maja 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę L. Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 29 września 2009 r. w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób fizycznych.

3 Rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. Naczelnik Trzeciego Urzędu Skarbowego W.decyzjami z dnia 31 października 2007 r. orzekł o odpowiedzialności podatkowej płatnika I. Sp. z o.o. z/s w W. (dalej: Spółka) z tytułu pobranych, a nie wpłaconych zaliczek na podatek dochodowy od osób fizycznych /PIT-4/ za 2002 r. 2003 r. i 2004 r. Naczelnik [...] Urzędu Skarbowego W., w związku z tym, iż kwoty zaległości z tytułu zaliczek nie zostały przez płatnika uregulowane, a egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna, decyzją z dnia 23 kwietnia 2008 r., wydaną na podstawie art. 116 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 1997 r. Nr 137, poz. 926 ze zm.) orzekł o odpowiedzialności skarżącego za zaległości Spółki.

4 Po rozpatrzeniu odwołania Dyrektor Izby Skarbowej w W. decyzją z dnia 17 listopada 2008 r. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

5 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt IIISA/Wa 76/09 uchylił powyższą decyzję. W uzasadnieniu wskazano, że w aktach sprawy nie znajdowała się informacja o prowadzonym postępowaniu wobec drugiego członka zarządu w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości spółki, co stanowiło naruszenie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. WSA uznał także, że organ podatkowy nie podjął wszelkich działań celem ustalenia, czy możliwa jest egzekucja z nieruchomości położonej w J. stanowiącej majątek spółki.

6 Dyrektor Izby Skarbowej w W. po uzupełnieniu materiału dowodowego i jego rozpatrzeniu, decyzją z dnia 29 września 2009 r. utrzymał w mocy decyzję Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego W. z dnia 23 kwietnia 2008 r. Wskazano, że w sprawie wyczerpano wszelkie sposoby egzekucji: dokonano zajęcia rachunków bankowych, uzupełniono materiał dowodowy o czynności egzekucyjne na nieruchomości, podjęto czynności w celu zabezpieczenia zobowiązania podatkowego poprzez wpis hipoteki przymusowej na nieruchomości w J. Zauważono także, że organ egzekucyjny przekazał do Sądu Rejonowego 81 sztuk tytułów egzekucyjnych, a plan podziału wierzyciel – Naczelnik Urzędu Skarbowego – nie został uwzględniony. Zaznaczono również, że status osoby trzeciej odpowiedzialnej za zaległości posiada – oprócz skarżącego w sprawie – także J.Z., czego dowodem jest decyzja z 23 kwietnia 2008 r. Nr [...].

7 W skardze na powyższą decyzję skarżący zarzucił błędne ustalenie organów dotyczące bezskuteczności egzekucji, spełnienia wymogów solidarnej odpowiedzialności za dług Spółki, naruszenie art. 180 § 1 Ordynacji podatkowej poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z akt sprawy [...] Sądu Okręgowego w W. na okoliczność naruszenia art. 210 § 1 pkt 6 w związku z art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej poprzez pominięcie w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji przyczyn, dla których organ nie dopuścił dowodu zawnioskowanego przez skarżącego w odwołaniu.

8 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej wniósł o jej oddalenie.

9 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalając skargę wskazał, że zgodnie z treścią uchwały NSA z dnia z 9 marca 2009 r. sygn. I FPS 4/08 prowadzenie na podstawie art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej odrębnych postępowań przeciwko zobowiązanym osobom nie może być uznane za nieprawidłowe. Wskazano także, że sposób ustalenia stanu faktycznego w zakresie dopuszczenia dowodu z akt sprawy XXV C 4425/03 został przesądzony w prawomocnym wyroku WSA w Warszawie z 21 kwietnia 2009 r. sygn. III SA/Wa 76/09, który wiąże strony oraz sąd pierwszej instancji.

10 WSA wskazał także, że kwestia wskazania mienia spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części została zbadana po wyroku z 21 kwietnia 2009 r. W ocenie sądu pierwszej instancji organy prawidłowo wskazały, że bezskuteczność egzekucji ustala się w momencie orzekania o odpowiedzialności członków zarządu. Z tego powodu uznano, że ustalenia sądu powszechnego, co do posiadania majątku przez spółkę nie odpowiadały stanowi w chwili rozpoznawania sprawy.

11 Od powyższego wyroku pełnomocnik skarżącego wywiódł skargę kasacyjną, w której zarzucił naruszenie prawa materialnego, tj.:

12 art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 107 § 1 tej ustawy poprzez ich niewłaściwe zastosowanie polegające na tym, że postępowanie w niniejszej sprawie w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, nie obejmowało łącznie wszystkich członków zarządu spółki w jednym postępowaniu – ani nie zostało połączone do wspólnego łącznego rozpoznania – mimo treści uchwały NSA w Warszawie z dnia 9 marca 2009 r. w sprawie I FPS 4/08, w której sentencji stwierdzono, że "Ordynacja podatkowa nakłada na organ podatkowy obowiązek prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność", a z pytania inicjującego tę uchwałę i udzielonej odpowiedzi wynika, że w przedmiocie orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej członka zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialności powinno toczyć się jedno postępowanie i obejmować wszystkich członków zarządu;

13 art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przez jego niewłaściwe zastosowanie w niniejszej sprawie, a polegające na uznaniu, że egzekucja z majątku Spółki okazała się bezskuteczna, co stanowi podstawę do orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej skarżącego jako członka zarządu tej Spółki, w sytuacji gdy istnieje prawomocny sądu cywilnego stwierdzający brak podstaw do uznania bezskuteczności egzekucji z majątku Spółki;

14 art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej przez jego niewłaściwe zastosowanie polegające na uznaniu, że egzekucja z majątku spółki okazała się bezskuteczna, co stanowi podstawę do orzeczenia o odpowiedzialności podatkowej skarżącego w przypadku, gdy w postępowaniu egzekucyjnym wniosek organu o wpis hipoteki przymusowej został oddalony wskazuje na słuszność twierdzenia, że organ nie wszczął egzekucji we właściwym czasie, przez co organ pozbawił się możliwości zaspokojenia z majątku spółki.

15 Mając na uwadze autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA, a gdyby sąd ten nie mógł jej rozpoznać jej w innym składzie innemu sądowi oraz o zwrot skarżącemu od organu niezbędnych kosztów postępowania kasacyjnego.

16 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

17 Skarga kasacyjna nie zasługiwała na uwzględnienie.

18 Zgodnie z art. 183 § 1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (p.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny jest związany zawartymi w skardze kasacyjnej podstawami i wnioskami (art. 174 pkt 1 i 2 oraz art. 176 p.p.s.a.). Związanie wnioskami skargi kasacyjnej oznacza niemożność wyjścia poza tę część wyroku sądu pierwszej instancji, której strona nie zaskarżyła. Związanie natomiast podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że Naczelny Sąd Administracyjny jest władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wskazane przez stronę skarżącą. W tym zakresie sąd odwoławczy ma obowiązek odniesienia się do wszystkich zarzutów podniesionych w skardze kasacyjnej (por.: uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, publ. ONSAiWSA 1(34) z 2010 r., poz. 1). Rozpoznając zarzuty skargi kasacyjnej w tym zakresie sąd nie jest władny do dokonywania wykładni zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowania, czy też uzupełnienia zarzutów skargi kasacyjnej. Zgodnie z przedstawionymi uwagami o charakterze ogólnym odnoszącymi się do wymogów skargi kasacyjnej należało stwierdzić, że Naczelny Sąd Administracyjny mógł odnieść się wyłącznie do sformułowanych w niej zarzutów naruszenia prawa materialnego przez niewłaściwe zastosowanie w sprawie art. 116 § 1 w związku z art. art. 107 § 1 Ordynacji podatkowej.

19 W rozpatrywanej skardze kasacyjnej nie powołano zarzutów naruszenia przepisów postępowania sądowego, mogących mieć wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 p.p.s.a.), co oznacza, że stan faktyczny sprawy przyjęty przez sąd pierwszej instancji jest wiążący dla Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego skargę kasacyjną.

20 Po tych wstępnych uwagach należało zauważyć, że autorowi skargi kasacyjnej uszło uwadze i w związku z tym nie sformułowano w tym zakresie zarzutów, iż zaskarżony wyrok wydany został po rozpoznaniu skargi na ponownie wydaną decyzję przez organ odwoławczy wobec uchylenia poprzedniej decyzji tego organu przez sąd pierwszej instancji wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2009r. sygn. akt III SA/Wa 76/09. Wyrok ten stał się prawomocny i stosownie do art. 153 p.p.s.a. wiązał w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia.

21 Wobec braku zarzutów w skardze kasacyjnej odnoszących się do związania przedstawioną oceną przy ponownym rozpoznaniu sprawy należało jedynie przypomnieć co wynika z art. 153 p.p.s.a. i jakie powinny być skutki zastosowania się do reguł w nich wyrażonych dla wyniku rozpoznawanej sprawy. Stosownie do treści tego przepisu ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność były przedmiotem zaskarżenia. Zgodnie z utrwalonymi poglądami w orzecznictwie sądowym oraz doktrynie przez ocenę prawną należy rozumieć wyjaśnienie istotnej treść przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w konkretnym wypadku. Ocena prawna rozstrzygnięcia wiąże się bowiem przede wszystkim z wykładnią prawa (por. T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wyd. LexisNexis Warszawa 2005, s. 472, Komentarz do art. 153 p.p.s.a.; J. Świątkiewicz, Komentarz do ustawy o Naczelnym Sądzie Administracyjnym, BWP Justicia, Warszawa 1995, s. 70; T. Ereciński, J. Gudowski, M. Jędrzejewski, Komentarz do Kodeksu postępowania cywilnego, tom I, Wyd. LexisNexis Warszawa 2002, s. 826-827). Ocena ta może odnosić się zarówno do przepisów prawa materialnego, jak i procesowego. Zarówno organ administracji, jak i sąd, rozpoznając sprawę ponownie, obowiązane były zastosować się do oceny zawartej w uzasadnieniu wyroku. Związanie to dotyczy również wskazań co do dalszego postępowania, w przypadku uchylenia poprzedniej decyzji ze względu na naruszenie przepisów procesowych w zakresie dotyczącym wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy. W toku ponownego rozpoznania sprawy organ administracji może uwzględnić nowe fakty i dowody, których strona nie mogła powołać w toku poprzedniego postępowania lub jeśli potrzeba ich powołania wynikła później. Wyłączenie związania oceną prawną i jej konsekwencjami w postaci wskazań, co do dalszego postępowania, wyrażoną w orzeczeniu sądowym, może nastąpić tylko w razie istotnej zmiany stanu faktycznego lub zmiany przepisów prawa, a także po wzruszeniu wyroku w drodze skargi kasacyjnej (por.: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 lutego 2007 r. sygn. akt II GSK 240/06, publik. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl dalej w skrócie CBOSA). Równocześnie w takim samym zakresie "ocena prawna wyrażona w orzeczeniu wiąże w sprawie ten sąd". Oznacza to, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez ten sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w tym orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 6 lutego 2007 r. sygn. akt I OSK 407/06; publik. CBOSA oraz wyrok Sądu Najwyższego z dnia 25 lutego 1998 r. sygn. akt III RN 13/97, publik. OSNAP 1999, nr 1, poz. 2). Naczelny Sąd Administracyjny badając orzeczenie Sądu pierwszej instancji wyłącznie pod względem zgodności z prawem (art. 174 p.p.s.a) i stwierdzając związanie tego sądu oceną prawną w myśl art. 153 p.p.s.a. jest władny ocenić jedynie, czy sąd prawidłowo zastosował ten przepis. W przypadku odpowiedzi pozytywnej nie można stwierdzić naruszenia przez ten sąd przepisów prawa procesowego i materialnego, które były już przedmiotem wykładni przedstawionej w prawomocnym orzeczeniu sądu administracyjnego. W tym zakresie nie jest bowiem dopuszczalne formułowanie nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonymi wcześniej w prawomocnym orzeczeniu. Jak wynika z przytoczonych uwag ocena prawna w rozumieniu tego przepisu nie odnosi się do samej sentencji orzeczenia (uchylenia zaskarżonej decyzji w całości lub w części bądź oddalenia skargi kasacyjnej), ale powinna być rozumiana jako wyjaśnienie w uzasadnieniu orzeczenia istotnej treści przepisów prawnych i sposobu ich zastosowania w rozpoznawanej sprawie.

22 Wnioski płynące z analizy treści uzasadnienia zaskarżonego wyroku oraz poprzedzającego go prawomocnego wyroku z dnia 21 kwietnia 2009r. pozwalają na jednoznaczną ocenę, iż sąd pierwszej instancji zastosował się do dyrektyw płynących z treści omówionego przepisu art. 153 p.p.s.a. Wobec braku zarzutu naruszenia tego przepisu stwierdzić jedynie należało, że trafnie w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku stwierdzono, iż prowadząc ponownie postępowanie podatkowe organ odwoławczy przeprowadził postępowanie w kierunkach wskazanych w tym wyroku. Dla przypomnienia Sąd wskazał na dwie wady poprzedniej decyzji: po pierwsze zarząd spółki był dwuosobowy, decyzja dotyczy wyłącznie odpowiedzialności skarżącego. za zaległości podatkowe spółki – pomimo tego, że stronami postępowania w sprawie orzeczenia o odpowiedzialności za zaległości spółki są wszyscy członkowie jej zarządu; po drugie organy podatkowe nie podjęły wszelkich niezbędnych działań celem wykazania, że egzekucja przeciwko Spółce okazała się bezskuteczna, w szczególności nie podjęły żadnych działań celem ustalenia, czy możliwa jest egzekucja z nieruchomości położonej w J. stanowiącej majątek Spółki.

23 Okoliczności te podlegały wyjaśnieniu w ponownie (po wyroku) prowadzonym postępowaniu przez organ odwoławczy. Wobec drugiego z członków zarządu organ pierwszej instancji wydał decyzję z dnia 23 kwietnia 2008r., o jego odpowiedzialności za zaległości podatkowe Spółki. Spełniony został zatem nałożony na organy podatkowe w art. 116 § 1 Ordynacja podatkowa obowiązek prowadzenia postępowania w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z o.o. wobec wszystkich osób mogących ponosić taką odpowiedzialność. Za błąd nie może zostać uznane prowadzenie odrębnych postępowań, pod warunkiem że postępowania te obejmą wskazany wyżej krąg osób tj. wszystkich zobowiązanych (por. uchwała NSA z dnia 9 marca 2009 r. sygn. akt I FPS 4/08, publik. w ONSA i WSA z 2009 r., Nr 3, poz. 47). Ponadto wykazano bezskuteczność podejmowanych wobec Spółki czynności egzekucyjnych również w odniesieniu do wskazanej nieruchomości.

24 Brak w skardze kasacyjnej zarzutów postępowania powoduje, iż ocena ta jest wiążąca również dla Naczelnego Sądu Administracyjnego rozpoznającego skargę kasacyjną przesądzając tym samym o wyniku rozpoznawanej sprawy. Ustaleń tych nie można bowiem zwalczać zarzutem niewłaściwego zastosowania prawa materialnego.

25 Równocześnie odwołując się do treści mających zastosowanie w sprawie przepisów prawa materialnego sąd pierwszej instancji doszedł do prawidłowych wniosków o istnieniu podstaw do odpowiedzialności skarżącego za zaległości podatkowe Spółki.

26 W myśl art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej odpowiedzialność za zaległości podatkowe spółki jest bezskuteczna, jeżeli członek zarządu wykazał, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające ogłoszeniu upadłości (postępowanie układowe) albo niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości lub niewszczęcie postępowania zapobiegającego ogłoszeniu upadłości (postępowania układowego) nastąpiło bez jego winy; ewentualnie wskazał mienie spółki, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Organ podatkowy przeprowadzając postępowanie wyjaśniające w tym zakresie zobowiązany jest respektować zasady postępowania wyrażone w przepisach Działu IV Ordynacji podatkowej – Postępowanie podatkowe. To w tym postępowaniu, zgodnie z treścią art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej członek zarządu może "wykazać" istnienie przesłanek egzoneracyjnych. Należy podkreślić, że organy podatkowe orzekając o odpowiedzialności na podstawie powyższego przepisu muszą wykazać, że w okresie sprawowania funkcji członka zarządu spółki kapitałowej przez osobę, która ma odpowiadać za zaległości podatkowe, powstała zaległość podatkowa, oraz że egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna. Natomiast wszelkie okoliczności uwalniające członka zarządu od odpowiedzialności obowiązany jest wykazać on sam (por. uchwała NSA z dnia 10 sierpnia 2009 r. sygn. akt II FPS 3/09 publik. w ONSA i WSA z 2009 r., Nr 6, poz. 103; wyrok NSA z dnia 29 listopada 2010 r. sygn. akt II FSK 1667/09 wszystkie dostępne w CBOSA). Z przytoczonych rozważań jednoznacznie wynika, że w rozpatrywanej sprawie to na skarżącym spoczywał ciężar dowodu w zakresie przesłanek egzoneracyjnych.

27 Równocześnie nie może zostać wydana decyzja o odpowiedzialności członka zarządu dopóki nie zostanie stwierdzona bezskuteczność egzekucji z majątku spółki (por. B. Brzeziński, M. Kalinowski, A. Olesińska, M. Masternak, J. Orłowski Ordynacja podatkowa Komentarz, Toruń 2007, s.775). Stwierdzenie przez organ podatkowy bezskuteczności egzekucji, powinno być dokonane po przeprowadzeniu postępowania egzekucyjnego. Stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu (por. uchwała NSA z dnia 8 grudnia 2008 r. sygn. akt II FPS 6/08, publik. ONSA i WSA z 2009 r., Nr 2, poz. 9).

28 Odnosząc powyższe rozważania do rozpatrywanej sprawy trzeba wskazać, że przesłanka bezskuteczności egzekucji została spełniona, bowiem wobec Spółki przeprowadzono postępowanie egzekucyjne, które okazało się bezskuteczne. Fakt, że egzekucja przeciwko spółce okazała się bezskuteczna nie powoduje jednak bezwzględnej odpowiedzialności członka zarządu. Może on, bowiem uwolnić się od tej odpowiedzialności jeżeli wykaże istnienie przesłanek egzoneracyjnych z art. 116 § 1 Ordynacji podatkowej. Trzeba przy tym podkreślić, że przepis ten przede wszystkim stanowi o odpowiedzialności osób trzecich za zobowiązania spółki. Natomiast okoliczności, które pozwalają się zwolnić od tej odpowiedzialności wskazano na zasadzie wyjątku od obowiązującej reguły. Istnienia przesłanek egzoneracyjnych nie wykazano w rozpoznawanej sprawie por. str.5 i 6 uzasadnienia zaskarżonego wyroku). Również tych ustaleń faktycznych nie podważono w drodze zarzutów naruszenia przepisów postępowania.

29 Wobec stwierdzenia, że żaden z postawionych zarzutów nie ma usprawiedliwionych podstaw, Naczelny Sąd Administracyjny skargę kasacyjną oddalił na podstawie art. 184 p.p.s.a.

30 Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania kasacyjnego oparto na podstawie art. 204 pkt 1 i art. 205 § 2 i 3 oraz 209 p.p.s.a., określając ich wysokość na podstawie § 14 ust. 2 pkt 2 lit. c/ w związku z § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c/ rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych... (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm .).