Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2011 r., II FSK 187/10

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2011 r., II FSK 187/10

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący - Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak, Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia WSA del. Anna Dumas (sprawozdawca), Protokolant Agata Kołakowska, po rozpoznaniu w dniu 22 czerwca 2011 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. S.A. w l. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 299/09 w sprawie ze skargi L. S.A. w L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 299/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę L. SA w L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 9 stycznia 2009 r. nr [...] w przedmiocie oddalenia zarzutów do uzupełniającego protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości.

3 Zaskarżony wyrok zapadł w następującym stanie faktycznym.

4 Postanowieniem z dnia 21 października 2008 r. Nr [...] Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w C., na podstawie art. 123 K.p.a. w związku z art. 17, art. 18 i art. 110u § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. Nr 229 z 2005 r. poz. 1954 z późn. zm., dalej u.p.e.a.) oddalił zarzuty zobowiązanego – L. S.A. do uzupełniającego protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości z dnia 2 września 2008 o nr [...] dotyczącego nieruchomości położonej w C. przy ul. [...], zgłoszonej do przeprowadzenia egzekucji przez Gminę – [...] reprezentowaną przez Prezydenta Miasta C. w zbiegu z Komornikiem Sądowym przy Sądzie Rejonowym w C. W uzasadnieniu organ podatkowy wskazał, że operat szacunkowy przedmiotowej nieruchomości, z której jest prowadzona egzekucja został sporządzony w marcu 2007 r. Natomiast na podstawie art. 156 ust. 3 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 z późn. zm., dalej u.g.n.) operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154 u.g.n. Organ egzekucyjny po zajęciu nieruchomości dokonanym w dniu 19 listopada 2007 r. kontynuował postępowanie egzekucyjne. Wobec stwierdzenia dezaktualizacji operatu szacunkowego, zgodnie z art. 156 ust. 4 u.g.n, zlecił rzeczoznawcy majątkowemu dokonanie potwierdzenia aktualności poprzez umieszczenie stosownej klauzuli. W wyniku sporządzenia przez rzeczoznawcę majątkowego nowego operatu szacunkowego, wartość szacunkowa przedmiotowej nieruchomości została określona na kwotę 4.180.000,00 zł.

5 Zobowiązany wniósł zarzuty do protokołu opisu i oszacowania wartości nieruchomości podnosząc, że przy oszacowaniu przedmiotowej nieruchomości nie uwzględniono decyzji administracyjnej o warunkach zabudowy nieruchomości, dotyczącej sposobu jej zagospodarowania tj. możliwości architektonicznych wybudowania zabudowań mieszkalnych i obiektów użyteczności publicznej. W związku z tym organ egzekucyjny wskazał, że postanowienia zawarte w decyzji Prezydenta Miasta C. z dnia 28 sierpnia 2008 r. (sygn. [...]) o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu przedmiotowej nieruchomości nie mieszczą się w pojęciu istotnej zmiany, gdyż decyzja omawia dopuszczalne zmiany w dalszej perspektywie, a zatem nie wyczerpuje przesłanki istotnych zmian obecnej wartości nieruchomości. Rzeczoznawca majątkowy w sporządzonym operacie szacunkowym określił wartość dla aktualnego sposobu użytkowania tj. wartość rynkową definiowaną jako WRO – wartość rynkowa dla optymalnego sposobu wykorzystania. Rzeczoznawca ma obowiązek określić wartość nieruchomości według stanu zaistniałego w dacie wyceny, a nie pod kątem planowanej inwestycji. Następny zarzut zobowiązanego dotyczy nieuwzględnienia w protokole oszacowania kosztów wyburzenia budynków, które są w bardzo złym stanie technicznym. Odnośnie powyższego organ egzekucyjny podniósł, że w przedmiotowym protokole, rzeczoznawca majątkowy ujął koszty rozbiórki jako kwotę w wysokości 1.500.000,00 zł. pod symbolem V3.

6 W zażaleniu L. S.A. podniosła, że decyzja administracyjna o warunkach zabudowy nieruchomości z mocy prawa stanowi podstawę do zmiany w rejestrze gruntów "opisu użytków" – a więc "tereny przemysłowe" zostały zamienione na "tereny budownictwa wielomieszkaniowego i użyteczności publicznej", a to w istotny sposób wpływa na wartość nieruchomości w centrum miasta. Oszacowanie wartości nieruchomości zostało przeprowadzone poprzez określenie wartości rynkowej dla aktualnego sposobu użytkowania – WRU, a więc znów wartość została określona dla terenów przemysłowych, dla nieaktualnego już sposobu użytkowania, bo działalność przemysłowa już nie jest prowadzona, a jest w przygotowaniu inwestycja na nieruchomości w budownictwo mieszkaniowe i użyteczności publicznej. Ponadto podniósł zarzut, że pomimo iż w oszacowaniu wartości - dla analizy porównawczej bierze się pod uwagę tereny pod budownictwo wielomieszkaniowe, a nie przemysłowe, to w oszacowaniu nie uwzględnia się ilości powierzchni mieszkaniowej możliwej do wybudowania. Zarzuciła, że nieuwzględnienie decyzji o wyburzeniach jako parametru podwyższającego wartość nieruchomości jest nietrafione, gdyż decyzja taka dla potencjalnego inwestora ma istotny wpływ na koszty wynikające z czasu potrzebnego na uzyskanie decyzji administracyjnej o wyburzeniach jak i kosztu przygotowania takiej decyzji (koszty opinii budowlanych, koszty projektów wyburzeń, itp.). Ponadto podniosła, że kwota oszacowania – 4 180 000 zł. – jest rażąco niska w porównaniu do posiadanych przez Spółkę dokumentów; operatu szacunkowego nieruchomości browaru z dnia 6 stycznia 2001 r. określającego jej wartość na 7 865 000 zł. oraz oferty zakupu nieruchomości (listu intencyjnego) z dnia 8 sierpnia 2007 r. wymieniającego kwotę 3 500 000 euro, stanowiącą wg aktualnego kursu wartość 13 071 800 zł. Podkreśliła, że nie wnosi żadnych zastrzeżeń co do sposobu postępowania i zastosowanych procedur przez Drugi Urząd Skarbowy, w toku prowadzonego oszacowania nieruchomości w związku z egzekucją.

7 Postanowieniem z dnia 9 stycznia 2009 r. nr [...] Dyrektor Izby Skarbowej w K. art. 110u u.p.e.a. utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu wskazał, że zgodnie z art. 110s § 1 u.p.e.a., do oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny wyznacza rzeczoznawcę majątkowego. Natomiast na podstawie art. 110s § 2 u.p.e.a., przy oszacowaniu wartości nieruchomości podaje się wartość gruntów, obiektów budowlanych, przynależności i pożytków. Podniósł, że rzeczoznawca majątkowy dokonujący oszacowania nieruchomości w przedmiotowej sprawie jest uprawniony do realizowania tego typu zlecenia organu egzekucyjnego. Ponadto operat szacujący wartość tej nieruchomości na kwotę 4.180.000 zł zawiera wszystkie niezbędne elementy wymienione w cytowanym art. 110s § 2 u.p.e.a. Podkreślił, że w rozumieniu art. 110s § 1 u.p.e.a., intencją ustawodawcy było wycenianie zajętej nieruchomości, czyli szacowanie jej wartości zastanej po zajęciu i takiej właśnie oceny dokonał rzeczoznawca w oszacowaniu i opisie nieruchomości.

8 W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach, L. Spółka Akcyjna – reprezentowana przez pełnomocnika - wniosła o uchylenie powyższego postanowienia. Podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. § 30 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (DZ. U. Nr 137, poz. 1541 z późn. zm., dalej: rozporządzenie) w związku z art. 110r § 1 pkt 9 u.p.e.a. przez nieprawidłowe zastosowanie polegające na nieuwzględnieniu w protokole opisu i oszacowania nieruchomości, parametrów wartości gruntów znacząco wpływających na wartość nieruchomości, w postaci decyzji administracyjnej określającej warunki zagospodarowania nieruchomości. Ponadto zarzuciła naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 6,7,8,11,12,107 § 1 i 3 w zw. z art. 126 K.p.a. poprzez uchylenie się od wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy przez nieustosunkowanie się do podnoszonych przez stronę argumentów oraz przedstawionych dokumentów w postaci operatu szacunkowego nieruchomości – browaru oraz oferty zakupu nieruchomości, a także decyzji administracyjnych, mających wpływ na wartość nieruchomości. Zarzuciła brak uzasadnienia faktycznego i prawnego zaskarżonego postanowienia, naruszenie zasady praworządności przez niewyjaśnienie stronie przesłanek, którymi kierował się organ przy wydaniu zaskarżonego postanowienia, w szczególności przemawiających za nieuwzględnieniem przy wycenie nieruchomości warunków zabudowy przedmiotowej nieruchomości, mających istotny wpływ na wartość nieruchomości.

9 Dyrektor Izby Skarbowej w K. w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w zaskarżonym wyroku z dnia 26 sierpnia 2009 r. sygn. akt I SA/Gl 299/09 oddalił skargę zobowiązanego. Sąd pierwszej instancji przyjął, że zgodnie z art. 110s § 1 u.p.e.a. do oszacowania wartości zajętej nieruchomości organ egzekucyjny wyznacza rzeczoznawcę majątkowego. Natomiast na podstawie art. 110s § 2 tej u.p.e.a., przy oszacowaniu wartości nieruchomości podaje się wartość gruntów, obiektów budowlanych, przynależności i pożytków. Zgodnie z art. 156 ust. 3 u.g.n. operat szacunkowy może być wykorzystywany do celu, dla którego został sporządzony, przez okres 12 miesięcy od daty sporządzenia, chyba że wystąpiły zmiany uwarunkowań prawnych lub istotne zmiany czynników, o których mowa w art. 154 u.g.n.. Z uwagi na to, że poprzedni operat szacunkowy nieruchomości w rozpoznawanej sprawie został sporządzony w marcu 2007 r., na zlecenie organu egzekucyjnego rzeczoznawca majątkowy sporządził nowy operat szacunkowy. Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w przedmiotowej sprawie, kwestionowana była wartość określona w wyniku uzupełniającego opisu i oszacowania nieruchomości. Rzeczoznawca majątkowy dokonuje oszacowania wartości nieruchomości niezwłocznie po wyznaczeniu go przez organ egzekucyjny. Ocenia więc wartość nieruchomości według stanu istniejącego w dacie sporządzania operatu szacunkowego. W ocenie Sądu pierwszej instancji znaczenie ma określenie wartości aktualnej i rzeczywistej, nie zaś wartości potencjalnej, ani też wartości przyszłej.

11 Sąd pierwszej instancji przyjął, że nie zasługiwał na uwzględnienie zarzut skargi, że przy wydaniu rozstrzygnięcia doszło do naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 6,7,8,11,12,107 § 1 i 3 w zw. z art. 126 K.p.a., poprzez nieuwzględnienie przy ocenie okoliczności sprawy, przedstawionych przez stronę dokumentów.

12 Od powyższego wyroku L. SA w L. reprezentowana przez pełnomocnika adwokata złożyła skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego. Zaskarżając wyrok w całości zarzuciła naruszenie przepisów prawa materialnego:

13 - § 30 rozporządzenia w zw. z art. 110r par. 1 pkt 9 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym (Dz. U. Nr 80, poz. 717 z późn. zm.) przez nieprawidłowe zastosowanie w konsekwencji usanowania legalności postanowienia organu egzekucyjnego, oddalającego zarzuty strony przeciwko czynności opisu i oszacowania nieruchomości nie uwzględniającej parametrów wartości gruntu znacząco wpływającego na wartość nieruchomości w postaci decyzji administracyjnej określającej warunki zagospodarowania nieruchomości

14 Naruszenie przepisów postępowania, mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie:

15 - art. 141 par. 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm., dalej P.p.s.a.) poprzez brak należytego uzasadnienia zaskarżonego wyroku w kontekście sformułowanych przez stronę zarzutów, które uniemożliwiają prawidłowa kontroę instancyjną wyroku sądu

16 - art. 145 par. 1 pkt 1 lit c w zw. z par. 2 P.p.s.a. w zw. z art. 6, 7, 8, 9, 11, 12, 107 par. 1 i 3 w zw. z art. 126 K.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. mimo występowania w granicach zaskarżenia uchybień mających istotny wpływ na wynik sprawy, których w toku postępowania dopuściły się organy, a polegających na uchyleniu się od wszechstronnego wyjaśnienia okoliczności sprawy, brak uzasadnienia zaskarżonego postanowienia, naruszenie zasady praworządności oraz zasady przekonywania.

17 Wskazując na powyższe zarzuty autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz zasadzenie kosztów postępowania.

18 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

19 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

20 Zakres badania zaskarżonego wyroku wyznaczają zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a. granice skargi kasacyjnej, którymi Naczelny Sąd Administracyjny jest związany. Nie dotyczy to jedynie wad prawnych powodujących nieważność postępowania, które w rozpatrywanej sprawie nie występują. Oznacza to, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może badać zgodności zaskarżonego wyroku z przepisami nieprzytoczonymi w skardze kasacyjnej, nie może korygować ani uściślać zarzutów skargi kasacyjnej. W przypadku wskazania jako podstawy kasacyjnej naruszenia prawa materialnego należy w sposób wyraźny wskazać postać tego naruszenia, a mianowicie – błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 P.p.s.a.), zaś w przypadku przepisów prawa procesowego – przepisy ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz wykazanie, że ich naruszenie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy art. 174 pkt 2 P.p.s.a.

21 Skarga kasacyjna została oparta na obydwu podstawach kasacyjnych wymienionych w art. 174 P.p.s.a.

22 W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej powołał zarówno zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 145 § 1 pkt 1 lit c w zw. z art. 6, 7, 8, 9, 11, 12, 107 par. 1 i 3 w zw. z art. 126 K.p.a.., art. 141 § 4 P.p.s.a.) jak i naruszenia prawa materialnego (§ 30 zw. z art. 110 r § 1 pkt 9 u.p.e.a. oraz w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym). W sytuacji, gdy autor skargi kasacyjnej zarzuca zarówno naruszenie prawa materialnego, jak i naruszenie przepisów postępowania, w pierwszej kolejności rozpoznaniu podlega zarzut naruszenia prawa procesowego. Dopiero bowiem po przesądzeniu, że stan faktyczny przyjęty przez Sąd w zaskarżonym wyroku jest prawidłowy, albo że został skutecznie podważony, można przejść do skontrolowania procesu subsumcji danego stanu faktycznego pod zastosowany przez Sąd przepis prawa materialnego.

23 W ramach podstaw kasacyjnych wynikających z art. 174 pkt 2 P.p.s.a. Wskazano bowiem na naruszenie przez Sąd w zaskarżonym wyroku art. 141 § 4 P.p.s.a. Należy przyjąć, że naruszenie art. 141 § 4 P.p.s.a. może polegać na tym, że uzasadnienie Sądu nie zawiera wszystkich elementów, które wymienione są w tym przepisie. Zgodnie z treścią tego przepisu uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Wnoszący skargę kasacyjną musi więc wskazać jakich konkretnie elementów brak oraz wykazać jaki to miało wpływ na wynik sprawy. Strona wnosząca skargę kasacyjną odnosi ten zarzut do nienależytego wyjaśnienia sprawy i niewystarczające uzasadnienie rozstrzygnięcia. Tymczasem stwierdzić należy, że uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy o których mowa w art. 141 § 4 P.p.s.a. Zawiera też podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz wyczerpujące, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wyjaśnienie przyczyn oddalenia skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K.

24 Dla zachowania formy skargi kasacyjnej konieczne jest uzasadnienie podnoszonej podstawy skargi kasacyjnej przez wskazanie, które przepisy ustawy zostały naruszone. Zarzut naruszenia prawa musi być postawiony wyraźnie, to znaczy należy wskazać konkretny przepis prawa i określić sposób jego naruszenia, gdyż Naczelny Sąd Administracyjny nie powinien domyślać się intencji skarżącego i formułować za niego zarzuty. Przedstawienie podstawy prawnej wyroku oraz jej wyjaśnienie polega na wskazaniu nie tylko przepisów regulujących rozpatrywany stan faktyczny, ale także na wyjaśnieniu, dlaczego w konkretnej sytuacji prawnej mają zastosowanie powołane przepisy (por. wyrok NSA z dnia 14 lipca 2006 r. o sygn. II OSK 970/05; Lex nr 275473). Tymczasem wymienionych wymogów zarzut kasacyjny naruszenia art. 145 par 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. w związku z art. 6, 7, 8, 9, 11, 12, 107 par. 1 i 3 w zw. z art. 126 K.p.a.. nie spełnia, ponieważ autor skargi kasacyjnej nie podjął próby uzasadnienia tychże zarzutów, wskazując jedynie, że Sąd w wyroku zaakceptował naruszenia prawa procesowego przez organy polegające na niewyjaśnieniu okoliczności sprawy, braku uzasadnienia postanowień. Takie ogólnikowe powołanie wymienionych artykułów stanowi naruszenie wymagań konstrukcyjnych skargi, bowiem nie jest możliwe ustalenie granic zaskarżenia (art. 183 § 1 w związku z art. 176 P.p.s.a.). Zarzuty wskazujące natomiast na uchybienia przepisów postępowania nie są uzasadnione w sposób pozwalający na ich rozpoznanie. Sad pierwszej instancji dokonał kontroli zaskarżonego postanowienia, rozpatrując zarzuty skargi naruszenia przepisów prawa procesowego przez organy podatkowe, czemu dał wyraz w uzasadnieniu wyroku.

25 Przechodząc do oceny zarzutu w zakresie podstawy z art. 174 pkt 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw do uznania za zasadne naruszenia przepisów prawa materialnego tj. § 30 rozporządzenia w zw. z art. 110 r § 1 pkt 9 u.p.e.a. w zw. z art. 4 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym. Na wstępie wskazać należy, że art. 4 ust. 2 ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym nie stanowił podstawy rozstrzygnięcia, Sąd nie stosował wymienionego przepisu, zatem zarzut ten jest bezzasadny. Odnosząc się do zarzutów naruszenia § 30 rozporządzenia w zw. z art. 110 r § 1 pkt 9 u.p.e.a. stwierdzić należy, ze opis nieruchomości powinien w przejrzysty sposób określać nieruchomość oraz jej rodzaj i stan z uwzględnieniem danych o których mowa w art. 110 r. par. 1 u.p.e.a. oraz informacji dotyczącej sposobu dojazdu do nieruchomości od drogi publicznej. W art. 110 r. par. 1 u.p.e.a. wymienione zostały dane, które organ egzekucyjny podaje w protokole opisu i oszacowania, a mianowicie oznaczenie nieruchomości, obiekty budowlane ze wskazaniem ich przeznaczenia gospodarczego oraz przynależności nieruchomości, stwierdzone prawa i obciążenia, umowy ubezpieczenia, osoby, w których posiadaniu znajduje się nieruchomość, jej przynależności i pożytki, sposób korzystania z nieruchomości przez zobowiązanego, określenie wartości nieruchomości z podaniem jego podstaw, zgłoszone prawa do nieruchomości oraz inne okoliczności istotne dla oznaczenia lub oszacowania wartości nieruchomości. Sąd pierwszej instancji powołując się na § 27 rozporządzenia zasadnie przyjął, że rzeczoznawca majątkowy ocenia wartość nieruchomości według stanu istniejącego w dacie sporządzania operatu szacunkowego, określając wartość aktualną i rzeczywistą nie potencjalną czy przyszłą. W konsekwencji decyzja o możliwości zagospodarowania nieruchomości w inny sposób niż aktualnie nie ma wpływu na rzeczywistą wartość nieruchomości w dacie dokonywania oszacowania.

26 Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.