Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2010 r., II FSK 1633/08

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 lutego 2010 r., II FSK 1633/08

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Rypina (sprawozdawca), Sędziowie: NSA Edyta Anyżewska, WSA del. Dariusz Skupień, Protokolant Szymon Mackiewicz, po rozpoznaniu w dniu 26 lutego 2010 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Ministra Pracy i Polityki Społecznej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 czerwca 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 226/08 w sprawie ze skargi P.-E. sp. z o.o. z siedzibą w E. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 grudnia 2007 r. nr [...] w przedmiocie wpłaty na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 12 czerwca 2008 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie sygn. akt III SA/Wa 226/08 w sprawie ze skargi P. sp. z o.o. z siedzibą w E. na decyzję Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 7 grudnia 2007 r. w przedmiocie określenia wysokości zobowiązania z tytułu wpłat na Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Prezesa Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych z dnia 24 kwietnia 2006 r. Sprawa już raz była przedmiotem rozpoznania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie. Sąd ten wyrokiem z dnia 26 lipca 2007 r., sygn. akt III SA/Wa 394/08 uchylił decyzję organu odwoławczego ze względu na naruszenie przepisów prawa procesowego tj. art. 210 § 4 Ordynacji podatkowej.

3 W uzasadnieniu wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że spór między stronami dotyczy zastosowania przez organy w drodze analogii normy określonej w art. 15 ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz o zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. Nr 123, poz. 776 z późn. zm., dalej: ustawa o rehabilitacji), stanowiącej, "że szczególne uprawnienia związane z zatrudnieniem przysługują osobom niepełnosprawnym począwszy od dnia następującego po dniu dostarczenia pracodawcy tego orzeczenia".

4 Natomiast, co podkreślił Sąd, stan faktyczny sprawy jest bezsporny, a wynika z niego, iż spółka zatrudniała pracownicę E. T., która od września 2002 r. posiadała orzeczenie o niepełnosprawności. Z pisma Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w E. z dnia 19 października 2002 r. ustalono, że orzeczenie o niepełnosprawności z dnia 24 września 2002 r. pani E. To. odebrała w dniu 30 września 2002 r., a dostarczyła je pracodawcy w sierpniu 2003 r. W związku z powyższym spółka w dniu 1 września 2003 r. przesłała korekty deklaracji na PEFRON za okres od września 2002 r. do lipca 2003 r., zaś powstałą w wyniku korekt nadpłatę rozliczyła zgodnie z dyspozycją zawartą w piśmie przewodnim. Zdaniem organu odwoławczego, skoro orzeczenie E. T. o stopniu niepełnosprawności trafiło do akt spółki w sierpniu 2003 r. to dopiero od następnego dnia po dniu dostarczenia tego orzeczenia można ją było wliczyć jako osobę niepełnosprawną do ogólnego stanu zatrudnienia bowiem wliczenie to jest możliwe wyłącznie po przedstawieniu stosownych dokumentów. Mając na uwadze niniejsze odwoławczy organ administracji decyzją z dnia 7 grudnia 2007 r. utrzymał w mocy decyzję Prezesa Zarządu PEFRON z dnia 24 kwietnia 2006 r. określającą spółce zobowiązanie za okres od września 2002 r. do lipca 2003 r. w prawidłowej wysokości, co spowodowało powstanie zaległości obejmującej lipiec i sierpień 2003 r.

5 W skardze do Sądu skarżąca wniosła o uchylenie decyzji zarówno organu pierwszej jak i drugiej instancji. Wskazała, że art. 21 ustawy o rehabilitacji nie określa terminu, w jakim pracodawca może skorzystać ze swojego uprawnienia i obniżyć zobowiązanie we wpłatach na PFRON oraz nie określa terminu złożenia korekty deklaracji. Skarżąca podniosła, iż przepis art. 15 ust. 4 cytowanej ustawy dotyczy wyłącznie wymiaru czasu pracy osoby niepełnosprawnej i nie ma zastosowania do wyliczania wskaźników zatrudniania przy obliczaniu miesięcznych wpłat na PFRON, a tym bardziej terminu składania korekt deklaracji.

6 Sąd pierwszej instancji rozpatrując przedmiotową sprawę wskazał, że przepis art. 21 ustawy o rehabilitacji regulujący powstanie obowiązku w zakresie wpłat na Fundusz nie uzależniał skutków w zakresie wysokości wpłat na PEFRON od momentu powzięcia wiadomości o niepełnosprawności przez pracodawcę. Zdaniem Sądu oznacza to, że zatrudnienie osób niepełnosprawnych pracodawca winien określać według rzeczywistej ilości pracowników posiadających jedno z orzeczeń wymienionych w art. 1 pkt 1-3 ustawy o rehabilitacji.

7 Za błędną Sąd uznał interpretację dokonaną przez organ administracji, że -wobec nieuregulowania w ustawie o rehabilitacji daty rozpoczęcia wliczania osoby niepełnosprawnej do stanu zatrudnienia niepełnosprawnych w zakładzie, w celu ustalenia powstania obowiązku i wysokości wpłat na Fundusz - zastosowanie mieć będzie art. 15 ust. 4 ustawy. Przede wszystkim dlatego, że zarówno usytuowanie tego przepisu w rozdziale dotyczącym uprawnień osób niepełnosprawnych jak i jego treść dowodzą, że reguła w nim zawarta odnosi się wyłącznie do ustalania wymiaru czasu pracy niepełnosprawnego. Po drugie, jeżeli norma ma znajdować zastosowanie we wszystkich okolicznościach to w przepisie prawnym nie określa się okoliczności jej zastosowania. Natomiast okoliczności te, jak uznał Sąd, jednoznacznie i wyczerpująco wskazuje się w przepisie prawnym przez rodzajowe ich określenie jeżeli norma ma znajdować zastosowanie tylko w tych okolicznościach - takie okoliczności zostały wskazane w art. 15 ust. 4. Sąd wskazał, że unormowanie zawarte w ust. 4 art. 15 w kontekście art. 1 ustawy, który stwierdza, iż ustawa dotyczy osób, które uzyskały wymienione w nim orzeczenia stanowi wyjątek. O błędnej interpretacji art. 15 ust. 4 ustawy o rehabilitacji świadczy w ocenie Sądu fakt, że wpłaty na Fundusz są należnościami o charakterze parapodatkowym. A zarówno w prawie podatkowym jak i w odniesieniu do obowiązków obywatelskich czy innych nieekwiwalentnych obowiązków podmiotów prawa, stosowanie analogii, które prowadziłoby do rozszerzenia zakresu obowiązków, jest niedopuszczalne.

8 Na powyższy wyrok skargę kasacyjną złożył Minister Pracy i Polityki Społecznej zaskarżając go w całości. Swoją skargę oparł podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej p.p.s.a.). wyrokowi zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie przepisu art. 21 ust. 1 w związku z art. 1 i art. 15 ustawy o rehabilitacji zawodowej, poprzez przyjęcie, że określenie "rzeczywiste zatrudnienie osób niepełnosprawnych" oznacza wszystkich zatrudnionych pracowników posiadających orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, bez względu na to czy zatrudniony pracownik legitymuje się stosownym orzeczeniem o niepełnosprawności i bez względu na to czy orzeczenie takie przedstawił zatrudniającemu go pracodawcy.

9 Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie sprawy w trybie art. 188 p.p.s.a., a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

10 W ocenie autora skargi kasacyjnej do stanu zatrudnienia osób niepełnosprawnych można zaliczyć tylko te osoby, które zostały zatrudnione właśnie jako osoby niepełnosprawne, a nie jak bezpodstawnie przyjął Sąd pierwszej instancji, osoby, które legitymują się orzeczeniem o stopniu niepełnosprawności. Dalej wskazuje, że ulgi z tytułu wpłat na Fundusz mają na celu zrekompensowanie zwiększonych kosztów jakie pracodawca musi ponieść zatrudniając osobę niepełnosprawną. A zatem jeżeli pracodawca zatrudnia osobę, która nie wylegitymowała się orzeczeniem o niepełnosprawności to nie ponosi on zwiększonych kosztów związanych z zatrudnieniem osoby niepełnosprawnej (dodatkowy urlop, skrócony czas pracy, zwolnienia z pracy z zachowaniem prawa do wynagrodzenia itp.).

11 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

12 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw.

13 Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego granicami i podstawami skargi kasacyjnej (art. 176 i art. 183 § 1 p.p.s.a.) oraz ustaleniami faktycznymi powoduje zacieśnienie kognicji do wskazanych w skardze przepisów.

14 W skardze kasacyjnej nie wykazano, aby Sąd pierwszej instancji błędnie rozumiał albo niewłaściwie zastosował przytoczone i uzasadnione w kasacji przepisy, tj. art. 21 ust. 1 w związku z art. 1 i art. 15 ustawy o rehabilitacji.

15 Obowiązki pracodawcy w stosunku do Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych ustawodawca określił w rozdziale 5 (art. 21-26) cytowanej ustawy.

16 Zgodnie z art. 21 ust. 1 cytowanej ustawy, podstawowym obowiązkiem pracodawcy, wymienionego w tym przepisie, jest dokonywanie miesięcznych wpłat na Fundusz. O wysokości składki, jak wynika z powołanego wyżej przepisu, decyduje rzeczywiste zatrudnienie osób niepełnosprawnych.

17 Rzeczywiste zatrudnienie to takie, które obiektywnie istnieje, które się naprawdę zdarzyło, to zatrudnienie faktyczne. Oznacza to, że pracodawca, który zatrudniał osobę niepełnosprawną jest uprawniony do dokonywania wpłat na Fundusz w wysokości obliczonej zgodnie z art. 21 ust. 1 cytowanej ustawy.

18 Przepis art. 15 cytowanej ustawy dotyczy uprawnień osób niepełnosprawnych (Rozdział 4, art. 11-20). Stosując wykładnię systemową wewnętrzną stwierdzić należy, że nie miał on w sprawie zastosowania. Z art. 15 ust. 4 cytowanej ustawy wynika, że osoba niepełnosprawna po przedstawieniu pracodawcy orzeczenia o niepełnosprawności, od dnia następnego ma prawo do korzystania z czasu pracy ustalonego zgodnie z ust. 1 lub 2 art. 15.

19 Redakcja powyższego przepisu, podobnie jak redakcja omówionego wcześniej art. 21 ust. 1, nie nasuwa wątpliwości. Dokonana przez Sąd pierwszej instancji interpretacja powołanych przepisów jest zgodna z prawem.

20 Identyczne stanowisko prezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach: z dnia 10 marca 2009 r. sygn. akt II FSK 1826/07 i z dnia 19 czerwca 2009 r., sygn. akt II FSK 286/08.

21 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.