Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2019 r., II FSK 1628/18

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 listopada 2019 r., II FSK 1628/18

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Maciej Jaśniewicz, Sędzia NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, Protokolant Piotr Stępień, po rozpoznaniu w dniu 13 listopada 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. S.A. z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 października 2017 r. sygn. akt I SA/Gl 678/17 w sprawie ze skargi G. S.A. z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 31 marca 2017 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od G. S.A. z siedzibą w K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z dnia 19 października 2017 r., I SA/Gl 678/17, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę G. S.A. z siedzibą w K. (dalej: spółka) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej

3 w Katowicach z dnia 31 marca 2017 r. w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

4 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd I instancji wynika, że w dniu 21 grudnia 2016 r. organ egzekucyjny wystawił przeciwko spółce tytuły wykonawcze obejmujące między innymi odsetki za zwłokę z tytułu zaniżenia zaliczek na podatek dochodowy od osób prawnych za styczeń, luty, maj, lipiec, sierpień 2011 r. w łącznej kwocie 12.125,00 zł. Tego samego dnia organ egzekucyjny, będący równocześnie wierzycielem nadał klauzulę o skierowaniu powyższych tytułów wykonawczych do egzekucji.

5 Odpisy tytułów wykonawczych wraz z zawiadomieniami zajęcia środków pieniężnych na rachunkach bankowych doręczono spółce w jej siedzibie w dniu 22 grudnia 2016 r.

6 Dzień wcześniej, tj. w dniu 21 grudnia 2016 r. do organu egzekucyjnego wpłynęło pełnomocnictwo do reprezentowania spółki przed organem I i II instancji

7 w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym.

8 Pismem z dnia 27 grudnia 2016 r. spółka wniosła zarzut braku wymagalności obowiązku na podstawie art. 33 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r.

9 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2016 r. poz. 599 z późn. zm. - dalej: u.p.e.a.) oraz zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego na podstawie art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a., wnosząc o umorzenie postępowania egzekucyjnego.

10 Zdaniem spółki doręczenie pełnomocnictwa w dniu 21 grudnia 2016 r. obligowało organ egzekucyjny do przesłania tytułów wykonawczych pełnomocnikowi spółki. Zatem przesłanie tytułów wykonawczych samej spółce powoduje, że egzekwowany obowiązek nie jest wymagalny.

11 Postanowieniem z dnia 2 lutego 2017 r. organ egzekucyjny uznał złożone zarzuty za niezasadne.

12 Organ odwoławczy stwierdził, że w przedmiotowej sprawie wszczęcie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych nastąpiło w dniu 22 grudnia 2016 r. Wówczas zobowiązana Spółka potwierdziła odbiór odpisów tytułów wykonawczych. Zatem wszczęcie egzekucji administracyjnej nastąpiło z chwilą doręczenia odpisów tytułów wykonawczych zobowiązanej spółce. Zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., przepis art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. nie znajduje zastosowania, ponieważ doręczenie dłużnikom zajętych wierzytelności zawiadomienia o zajęciu na rachunkach bankowych nie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanej spółce odpisów tytułów wykonawczych.

13 3. W skardze spółka zarzuciła naruszenie:

14 - art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 239b § 1 pkt 4 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. 2017 r. poz. 20 – dalej: ord. pod.) - poprzez uznanie, że pełnomocnik spółki nie udowodnił, iż egzekwowany obowiązek nie jest wymagalny,

15 - art. 33 § 1 pkt 8 u.p.e.a. poprzez uznanie, że zastosowane środki egzekucyjne nie były zbyt uciążliwe,

16 - art. 35 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że nie wystąpiła przesłanka zawieszenia postępowania egzekucyjnego do czasu wydania ostatecznego postanowienia

17 w przedmiocie zgłoszonych zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego,

18 - art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. w związku z art. 40 § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2016 r. poz. 23 z późn. zm., dalej: k.p.a.)- poprzez uznanie, że tytuł egzekucyjny doręcza się bezpośrednio zobowiązanemu, mimo ustanowienia pełnomocnika w przedmiotowej sprawie.

19 W uzasadnieniu skargi spółka wskazała, że mając pełną świadomość, iż

20 w stosunku do niej może zostać wszczęte postępowanie egzekucyjne wyznaczyła ona pełnomocnika. W związku z tym, że pełnomocnictwo zostało doręczone

21 w sposób prawidłowy do organu egzekucyjnego, tytuły wykonawcze powinny zostać przesłane zgodnie z wolą spółki do pełnomocnika. Oran egzekucyjny naruszył art. 59 § 1 ust 10 u.p.e.a. w związku z art. 40 § 2 k.p.a. poprzez błędne założenie, że osobą zobowiązaną do odbioru tytułu wykonawczego i tym samym zawiadomienia była spółka, a nie pełnomocnik.

22 Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje stanowisko zawarte w zaskarżonym postanowieniu.

23 4. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę, wskazując, że art. 33 § 1 u.p.e.a. przewiduje zamknięty katalog sytuacji, które mogą być podstawą do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Żadne inne powody nie mogą być podstawą do wniesienia zarzutów. Zasadniczym zarzutem podniesionym przez spółkę jest zarzut braku wymagalności obowiązku (art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a.), który strona upatruje w doręczeniu odpisów tytułów wykonawczych spółce a nie jej pełnomocnikowi. Spółka stoi na stanowisku, że skoro ustanowiła pełnomocnika to zgodnie z treścią art. 40 § 2 k.p.a. pisma powinny być doręczane pełnomocnikowi. Istotnie, do organu egzekucyjnego w dniu 21 grudnia 2016 r. wpłynęło pełnomocnictwo udzielone przez spółkę doradcy podatkowemu, upoważniające go do reprezentacji spółki w ewentualnym postępowaniu egzekucyjnym.

24 Sąd pierwszej instancji w pełni podzielił stanowisko organów, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, jako czynność wszczynająca etap egzekucji, musi nastąpić bezpośrednio do rąk zobowiązanego. Obowiązek doręczenia odpisów tytułów wykonawczych zobowiązanemu wynika z treści art. 26 § 5 u.p.e.a. W rozpoznawanej

25 sprawie wszczęcie egzekucji administracyjnej na podstawie tytułów wykonawczych nastąpiło w dniu 22 grudnia 2016 r., kiedy to spółka potwierdziła odbiór odpisów tytułów wykonawczych. Zgodnie z art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a., przepis art. 26 § 5 pkt 2 u.p.e.a. nie ma zastosowania, ponieważ doręczenie dłużnikom zajętych wierzytelności na rachunkach bankowych nie nastąpiło przed doręczeniem spółce odpisów tytułów wykonawczych.

26 Sąd pierwszej instancji podzielił dominujący w orzecznictwie pogląd, iż doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, jako czynność wszczynająca etap egzekucji administracyjnej, musi nastąpić bezpośrednio do rąk zobowiązanego i dopiero od tego momentu zobowiązany ma prawo ustanowić pełnomocnika. Niezależnie od rozróżnienia pojęć "postępowania egzekucyjnego" i "egzekucji administracyjnej", obowiązek doręczenia odpisów tytułów wykonawczych do rąk zobowiązanego wynika nie tylko z brzmienia art. 26 § 5 u.p.e.a., ale przede wszystkim z istoty egzekucji administracyjnej, której celem jest sięgnięcie do majątku zobowiązanego i wykonanie decyzji administracyjnej kreującej zobowiązanie pieniężne.

27 Sąd wskazał również, że zastosowany w sprawie środek egzekucyjny nie może być kwalifikowany jako zbyt uciążliwy i dolegliwy, a spółka nie wyjaśniła na czym konkretnie utrudnienie w funkcjonowaniu - poprzez zajęcie rachunków bankowych - miałoby polegać.

28 5. Powyższy wyrok spółka zaskarżyła w całości skargą kasacyjną, zarzucając naruszenie:

29 1) art. 145 § 1 pkt 1 lit c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2017 r. poz. 1369 – zwanej dalej: p.p.s.a.) w związku z art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 32, art. 40 § 2 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie przez sąd pierwszej instancji skargi i utrzymanie w mocy zaskarżonego postanowienia, mimo że w sprawie doszło do naruszenia prawa materialnego, które doprowadziło do błędnych wniosków, iż doręczenie odpisu wykonawczego oraz zawiadomienia o dokonaniu czynności egzekucyjnej musi nastąpić bezpośrednio do rąk zobowiązanego i dopiero od tego momentu zobowiązany ma prawo ustanowić pełnomocnika;

30 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 33 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku

31 z art. 239b § 1 pkt 4 ord. pod. poprzez nieuwzględnienie przez sąd skargi

32 i utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia, mimo że w sprawie doszło do naruszenia prawa poprzez przeprowadzeni egzekucji mimo, że rygor natychmiastowej wykonalności decyzji wymiarowej został nadany w sposób nieuprawniony;

33 3) art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w związku art. 3 § 1 p.p.s.a., art. 33 §1 pkt 8 u.p.e.a. poprzez nieuwzględnienie przez sąd pierwszej instancji skargi i utrzymanie w mocy rozstrzygnięcia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej i tym samym nieuprawnione przyjęcie przez sąd pierwszej instancji, że zastosowany środek egzekucyjny nie może być kwalifikowany jako zbyt uciążliwy i dolegliwy;

34 4) art. 145 § 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 35 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 2 Konstytucji RP poprzez nieuwzględnienie przez sąd pierwszej instancji skargi

35 i przyjęcie za organami, że gdy zachodzi tożsamość organu egzekucyjnego

36 i wierzyciela, nie ma podstaw do zawieszenia postępowania egzekucyjnego, chociaż w wyroku sąd pierwszej instancji wprost nie wyeksponował takiego stanowiska;

37 5) art. 141 § 4 p.p.s.a. poprzez niezamieszczenie przez sąd w uzasadnieniu wyroku wyjaśnienia rozstrzygnięcia w sprawie nieuwzględnienia przez sąd podniesionego

38 w skardze przez skarżącą zarzutu naruszenia art. 35 § 1 u.p.e.a. poprzez uznanie, że nie wystąpiła przesłanka zawieszenia postępowania egzekucyjnego.

39 Wskazując na powyższe naruszenie spółka wniosła o:

40 - uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach;

41 - zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z właściwymi przepisami;

42 - rozpoznanie skargi kasacyjnej na rozprawie.

43 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

44 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

45 6. Wskazać należy po pierwsze, że doręczenie odpisu tytułu wykonawczego, jako czynność wszczynająca egzekucję administracyjną, musi nastąpić do rąk zobowiązanego i dopiero od tego momentu zobowiązany ma prawo ustanowić pełnomocnika. Obowiązek doręczenia tytułu wykonawczego do rąk zobowiązanego wynika nie tylko z brzmienia art. 26 § 5 u.p.e.a. Powinność taka wynika przede wszystkim z istoty egzekucji administracyjnej, której celem jest sięgnięcie do majątku zobowiązanego i wykonanie ciążącego na stronie obowiązku. Jak trafnie wyjaśnił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 4 marca 2014 r., II FSK 863/12, Lex nr 1447088: "Przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego zobowiązany nie może być uznany za jego stronę, a tym samym nie jest możliwe, by mógł działać przez pełnomocnika. Oznacza to, że dokumenty powodujące wszczęcie postępowania egzekucyjnego należy doręczyć zobowiązanemu, a nie jego pełnomocnikowi". Sąd pierwszej instancji zwrócił uwagę, że to stanowisko jest już ugruntowane w orzecznictwie. Należy się z tym zgodzić, skoro takie tezy w wyrokach pojawiały się już ponad 10 lat temu (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego

46 z dnia 23 września 2011 r., II FSK 599/10, LEX nr 948945, zob. także: Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 marca 2011 r., II FSK 695/10, LEX nr 992304: Dopiero po skutecznym wszczęciu czynności egzekucyjnych zobowiązany może ustanowić pełnomocnika w postępowaniu egzekucyjnym; wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2008 r., II FSK 945/08, LEX nr 525843).

47 Trafnie również wskazał sąd pierwszej instancji, że na etapie postępowania egzekucyjnego nie można kwestionować, badać etapu wcześniejszego, czyli etapu nadania decyzji wymiarowej rygoru natychmiastowej wykonalności.

48 W zakresie uciążliwości zastosowanego środka należy wskazać, że już sama egzekucja będąca przymusowym wykonaniem zobowiązania jest dla zobowiązanego niedogodnością, a organ może wybrać środek, który najlepiej i najprościej realizuje zakładany cel, którym jest zaspokojenie zobowiązań wierzyciela. Art. 6 § 1 u.p.e.a. stanowi, że w razie uchylania się zobowiązanego od wykonania obowiązku wierzyciel powinien podjąć czynności zmierzające do zastosowania środków egzekucyjnych. Zastosowany zwrot "powinien" oznacza "ma obowiązek", a sformułowanie "uchylanie się od wykonania obowiązku" to niepodjęcie przez zobowiązanego działań zmierzających do jego wykonania. W przypadku obowiązku o charakterze pieniężnym jest to równoznaczne z niewywiązaniem się z niego w terminie płatności. Wybór środków egzekucyjnych ze względu na stopień ich uciążliwości należy do organu egzekucyjnego, przy czym zobowiązany może wskazać inny środek, który jego zdaniem będzie możliwy do zastosowania. W niniejszej sprawie egzekucja była prowadzona z rachunku bankowego, co stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych, gdyż zobowiązany zostaje ograniczony w prawie udzielania zleceń rozliczeń pieniężnych i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji. Rachunek pozostaje otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę. Nie należy również tracić z oczu, że postępowanie egzekucyjne jest wywołanie działaniem zobowiązanego, który nie wykonał ciążących na nim obowiązków w terminie.

49 Podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty nie zasługują na uznanie,

50 a rozstrzygnięcie sądu pierwszej instancji jest prawidłowe i nie podlega uchyleniu.

51 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak

52 w sentencji na podstawie art. 184 p.p.s.a., a w zakresie zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 210

53 p.p.s.a. w związku z § 14 ust 1 pkt 2 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości

54 z dnia 22 października 2015 r. (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).