Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2019 r., II FSK 1328/17

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 kwietnia 2019 r., II FSK 1328/17

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Bogdan Lubiński (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska, Protokolant Dorota Rembiejewska, po rozpoznaniu w dniu 12 kwietnia 2019 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. V. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 25 stycznia 2017 r. sygn. akt III SA/Wa 3459/15 w sprawie ze skargi M. V. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 27 października 2015 r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich za zaległości podatkowe spółki 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. V. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 25 stycznia 2017 r., sygn. akt III SA/Wa 3459/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę M. V. reprezentowanego przez kuratora adwokata J. B. (zwanego dalej "Skarżącym") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 27 października 2015 r. w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności prezesa zarządu wraz ze spółką za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2010 r.

3 Powyższy wyrok został zaskarżony w całości skargą kasacyjną Skarżącego, który wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy WSA do ponownego rozpoznania, rozpoznanie sprawy również pod nieobecność Skarżącego oraz o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego udzielonego w ramach pomocy prawnej udzielonej z urzędu wraz z należnym podatkiem VAT, bowiem strona skarżąca nie pokryła ich ani w całości, ani w części, na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm. - zwanej dalej "p.p.s.a.") zarzucił naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

4 - art. 151 w zw. z 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a., w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.), poprzez niewłaściwe zastosowanie przepisów postępowania polegające na bezzasadnym oddaleniu skargi i uznaniu, iż decyzja organu jest właściwa, pomimo naruszenia przez organy administracyjne przepisów prawa, tj.

5 a) art. 116 § 1 w zw. z art. 120, art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187, art. 191 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2015 r., poz. 613 ze zm. - zwanej dalej "O.p.") w zw. z art. 59 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym (u.p.e.a.), poprzez jego błędne zastosowanie polegające na niepodjęciu w toku postępowania egzekucyjnego wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego ustalenia aktualnego stanu majątkowego spółki, niedopuszczenie, jako dowód wszystkiego co mogło przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie było sprzeczne z prawem, niezebranie w sposób wyczerpujący i nierozpatrzenie całości materiału dowodowego, a co za tym idzie dokonanie oceny na podstawie niepełnego materiału dowodowego, co doprowadziło do niezasadnego przyjęcia, iż w niniejszej sprawie została spełniona przesłanka bezskuteczności egzekucji z majątku zobowiązanej spółki, a w konsekwencji niezasadnego wydania decyzji o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu,

6 b) art. 166 § pkt 1 b w zw. z art. 120, art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187, 191 O.p., poprzez nie przeprowadzenie postępowania dowodowego celem zbadania, kiedy nastąpiły przesłanki do ogłoszenia upadłości spółki, a w konsekwencji brak ustalenia, czy zaistniały przesłanki wyłączające możliwość wydania decyzji o odpowiedzialności osoby trzeciej.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Skarga kasacyjna jest niezasadna.

9 Dla oceny zarzutów sformułowanych w skardze kasacyjnej w pierwszej kolejności należy przedstawić zasady obowiązujące przy sporządzaniu skargi kasacyjnej, albowiem w sprawie, zdecydowały one o treści rozstrzygnięcia kasacyjnego. W tym zakresie podkreślić należy, że skarga kasacyjna stanowi sformalizowany środek prawny, który dla prawidłowości jej sporządzenia wymaga spełnienia określonych warunków. Oprócz wymogów właściwych dla wszystkich pism kierowanych do sądu, musi wskazywać podstawy kasacyjne przez wymienienie konkretnych przepisów, które zdaniem wnoszącego skargę kasacyjną, zostały naruszone, oraz prezentować uzasadnienie zarzutów. Autor skargi kasacyjnej ma obowiązek dokładnego wskazania, które przepisy prawa materialnego zostały przez sąd naruszone zaskarżonym wyrokiem oraz na czym polegała ich błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie. Podobnie przy formułowaniu zarzutów naruszenia prawa procesowego należy wskazać przepisy tego prawa naruszone przez Sąd pierwszej instancji oraz wykazać wpływ tego naruszenia na wynik sprawy - czyli treść kwestionowanego orzeczenia (por. wyrok NSA z dnia 29 sierpnia 2012 r., sygn. akt I FSK 1560/11, CBOSA). Kasacja, która nie odpowiada tym warunkom, jako pozbawiona podstawowych elementów treściowych uniemożliwia Naczelnemu Sądowi Administracyjnemu ocenę jej merytorycznej zasadności. Skutek taki wynika ze sposobu orzekania przez Naczelny Sąd Administracyjny (związanie zarzutami skargi kasacyjnej). Sąd kasacyjny nie ma podstawy prawnej do domniemywania intencji strony lub samodzielnego uzupełniania czy konkretyzowania zarzutów kasacyjnych (por. wyrok NSA z 11 września 2011 r., sygn. akt II OSK 151/12; z dnia 16 listopada 2011 r., sygn. akt II FSK 861/10, CBOSA.).

10 Skarżący w skardze kasacyjnej podniósł zarzut naruszenia art. 151 w zw. z art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a. w zw. z art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. Odnosząc się do tak sformułowanego zarzutu należy zwrócić uwagę, że ostatni z wymienionych przepisów nie mógł zostać w żaden sposób naruszony, gdyż nie miał on w sprawie zastosowania. Z kolei zarówno przepis art. 151, jak i art. 145 p.p.s.a. mają charakter wynikowy i stanowią efekt dokonanej kontroli sądowej zaskarżonego aktu. Skarżący w pkt a) skargi kasacyjnej połączył naruszenie tych przepisów z przepisem z art. 116 § 1 O.p. oraz z przepisami prawa procesowego, tj. art. 120, art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 oraz art. 191 O.p., których naruszenie, w jego ocenie, skutkowało właśnie nieprawidłowym wynikiem przeprowadzonej kontroli sądowoadministracyjnej. Podkreślenia wymaga, że autor skargi kasacyjnej w pkt b) zarzucił także naruszenie art. 166 § 1 pkt 1 b w zw. z powołanymi przepisami O.p. Jednakże ocena tego zarzutu wymykała się spod kontroli Sądu, gdyż przepisy te nie miały w sprawie zastosowania i nie mogły zostać naruszone.

11 Skarga kasacyjna została zbadana według reguły związania zarzutami w niej zawartymi (art. 183 § 1 ab initio p.p.s.a.) W tym zakresie okazała się niezasadna i dlatego podlegała oddaleniu.

12 Zgodnie z art. 116 § 1 O.p., za zaległości podatkowe spółki z ograniczoną odpowiedzialnością odpowiadają, solidarnie całym swoim majątkiem członkowie jej zarządu, jeżeli egzekucja przeciwko spółce okaże się w całości lub w części bezskuteczna chyba, że członek zarządu wykaże, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło bez jego winy, bądź też wskaże on mienie, z którego egzekucja umożliwi zaspokojenie zaległości podatkowych spółki w znacznej części. Przepis § 2 tego artykułu stanowi natomiast, że odpowiedzialność członków zarządu, określona w § 1, obejmuje zaległości podatkowe z tytułu zobowiązań, które powstały w czasie pełnienia przez nich obowiązków członka zarządu.

13 W konstrukcji art. 116 O.p. z jednej strony zawarto obowiązki do których wypełnienia zobowiązany jest organ i od których spełnienia uzależnione jest orzekanie o odpowiedzialności osób trzecich, tj.: wykazanie okoliczności pełnienia obowiązków członka zarządu w czasie powstania zobowiązania podatkowego oraz bezskuteczności egzekucji skierowanej do majątku spółki. Z drugiej strony, ściśle określono w nim tzw. przesłanki egzoneracyjne, które uwalniają członka zarządu - z udziałem którego prowadzone jest postępowanie - od odpowiedzialności, o ile uprzednio wykaże on ich wystąpienie. Do przesłanek tych zalicza się wykazanie, że we właściwym czasie zgłoszono wniosek o ogłoszenie upadłości spółki lub wszczęto postępowanie zapobiegające upadłości (postępowanie układowe) albo, że niezgłoszenie wniosku o ogłoszenie upadłości oraz niewszczęcie postępowania układowego nastąpiło nie z jego winy, bądź też, że wskazał on mienie spółki, z którego egzekucja jest możliwa.

14 W rozpoznanej sprawie nie zostało zakwestionowane, że została spełniona pozytywna przesłanka w postaci sprawowania przez Skarżącego funkcji członka zarządu spółki.

15 Autor skargi kasacyjnej uważa, że w kontrolowanej przez Sąd pierwszej instancji sprawie podatkowej błędnie zastosowano art. 59 § 2 u.p.e.a., gdyż nie podjęto w toku postępowania egzekucyjnego niezbędnych działań w celu dokładnego ustalenia stanu majątkowego spółki i bezpodstawnego przyjęcia, że egzekucja wobec spółki była bezskuteczna.

16 Zdaniem NSA, w świetle zgromadzonych materiałów dowodowych argumentacja ta nie zasługuje na uwzględnienie. WSA w sposób szczegółowy wskazał na przyczyny, z których w sposób jednoznaczny wynika, że mimo podjęcia przez organ egzekucyjny wszelkich możliwych środków egzekucyjnych, egzekucja z majątku G. Sp. z o.o. okazała się bezskuteczna (s. 9-11 uzasadnienia). Autor skargi kasacyjnej nawet nie podjął próby zakwestionowana tak przyjętej oceny. Wskazując na przepis art. 59 § 2 u.p.e.a bezpodstawnie uznał, że umorzenie postępowania egzekucyjnego "wymaga uprzedniego przeprowadzenia kalkulacji stanowiącej podstawę stwierdzenia, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne" (s. 5).

17 W skardze kasacyjnej nie przedstawiono argumentacji podważającej poczynione przez organ ustalenia na tym polu, które z kolei zaakceptował swoim wyrokiem Sąd pierwszej instancji. Nie sformułowano przeciw nim adekwatnych zarzutów, czyli dotyczących sfery naruszeń przepisów postępowania z zakresu procedury sądowej w powiązaniu z procedurą podatkową.

18 W uchwale składu 7 sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2008 r., sygn. akt II FPS 6/08, przyjęto, że "stwierdzenie bezskuteczności egzekucji ustala się na podstawie każdego prawnie dopuszczalnego dowodu". Takim dowodem w rozpoznanej sprawie bez wątpienia było postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego. Nie zachodziła przy tym potrzeba prowadzenia przez organy podatkowe postępowania weryfikującego zasadność tego postanowienia. Ewentualne wadliwości w postępowaniu egzekucyjnym mogą być zwalczane w ramach środków przewidzianych w tym właśnie postępowaniu, nie zaś w postępowaniu podatkowym prowadzonym w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe spółki (tak m.in. NSA w wyroku z dnia 7 września 2018 r., sygn. akt I FSK 1468/16).

19 Z powyższych względów nie można było mówić o naruszeniu przez organy podatkowe przepisów postępowania (art. 120, art. 121, art. 122, art. 180 § 1, art. 187 i art. 191 O.p.).

20 W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny uznał, że kontrola legalności decyzji dokonana przez Sąd pierwszej instancji okazała się prawidłowa. Zaskarżony wyrok nie naruszał przepisów prawa procesowego i materialnego, w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik. W niniejszej sprawie zaistniały wszystkie przesłanki do orzeczenia odpowiedzialności wobec Skarżącego za zaległości podatkowe spółki w podatku dochodowym od osób prawnych za 2010 r.

21 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 oraz art. 204 pkt 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.[pic]