Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r., II FSK 1287/11

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 27 lutego 2013 r., II FSK 1287/11

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędziowie NSA Stefan Babiarz (sprawozdawca), WSA del. Bartosz Wojciechowski, Protokolant Barbara Mróz, po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2013 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej H. L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lutego 2011 r. sygn. akt I SA/Gd 1173/10 w sprawie ze skargi H. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 9 września 2010 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od H. L. na rzecz Dyrektora Izby Skarbowej w G. kwotę 240 (słownie: dwieście czterdzieści) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. [pic]

Uzasadnienie

2 1. Wyrokiem z dnia 2 lutego 2011 r., I SA/Gd 1173/10, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku oddalił skargę H. L. (zwanego dalej: skarżącym) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 9 września 2010 r. w przedmiocie zarzutów dotyczących prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

3 2. Ze stanu sprawy przyjętego przez sąd pierwszej instancji wynikało, że organ egzekucyjny - Naczelnik Urzędu Skarbowego prowadził postępowanie egzekucyjne do majątku skarżącego na podstawie wystawionych przez Wójta Gminy tytułów wykonawczych z dnia 9 lutego 2009 r. W oparciu o nie organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia 6 lipca 2010 r. dokonał - na podstawie art. 80 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) zwanej dalej: u.p.e.a. - zajęcia prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność z rachunku bankowego u dłużnika zajętej wierzytelności w Banku Spółdzielczym. Odpis zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych z dnia 14 stycznia 2010 r. doręczono skarżącemu w dniu 12 lipca 2010 r. Dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienie o zajęciu z dnia 6 lipca 2010 r. doręczono w dniu 7 lipca 2010 r. Natomiast odpisy tytułów wykonawczych z dnia 9 lutego 2009 r. skarżącemu doręczono w dniu 5 marca 2009 r.

4 W dniu 9 lipca 2010 r. skarżący podniósł, że - bez uprzedniego doręczenia mu decyzji - dokonano zajęcia konta bankowego. Zarzucił także zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Wskazał, że dysponuje innym majątkiem i egzekucja nie musi być prowadzona do tej części majątku, która podlega wyłączeniu lub ograniczeniu egzekucji z mocy ustawy. Ponadto zobowiązany wskazał na przystąpienie do egzekucji podatków, które przedawniły się w znacznej mierze.

5 Wobec powyższego Naczelnik Urzędu Skarbowego wystąpił do Wójta Gminy o zajęcie stanowiska w tej kwestii. Wójt Gminy zgłoszone przez zobowiązanego zarzuty uznał za nieuzasadnione. Organ argumentował, że od dnia 13 lipca 2010 r. pozostawił w dyspozycji skarżącego 75% środków pieniężnych wpływających na zajęty rachunek bankowy. Poza tym podniósł , że -mimo wezwania – skarżący nie podał innych składników majątkowych (ruchomości, nieruchomości, wierzytelności).

6 3. Na powyższe postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego skarżący złożył zażalenie, w którym powielił argumentację prezentowaną w toku postępowania.

7 4. Dyrektor Izby Skarbowej - po rozpoznaniu sprawy postanowieniem z dnia 9 września 2010 r. - utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Organ powołał się na treść art. 7 § 2 u.p.e.a. (w zakresie konieczności zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości) oraz na wyrok NSA z dnia 9 lutego 2000 r., I SA/Gd 213/98 , z którego wynika, że zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Organ wskazał, że pismem z dnia 15 lipca 2010 r. zwrócił się do skarżącego o podanie składników majątkowych, jednakże nie uzyskał odpowiedzi w tym zakresie.

8 Dyrektor Izby Skarbowej podniósł również, że zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych (wyrok WSA w Warszawie z dnia 1 lipca 2007 r., III SA/Wa 403/0) i wskazał, że pismem z dnia 12 lipca 2010 r. skierowanym do Banku Spółdzielczego zwolnił spod zajęcia 75% każdorazowych wpłat środków pieniężnych wpływających na rachunek bankowy skarżącego, zajętego przedmiotowym zawiadomieniem z dnia 6 lipca 2010 r.

9 3. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonych postanowień i o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji.

10 Skarżący wskazał, że nie uzyskał informacji o zajęciu rachunku bankowego od urzędu skarbowego a jedynie Bank Spółdzielczy ustnie poinformował go o tym fakcie, a zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego zostało mu doręczone dopiero po wyegzekwowaniu wszystkich środków pieniężnych. Ponadto skarżący wskazał, że ograniczenie egzekucji o 75% zostało wydane w dniu 12 lipca 2010 r. i doręczone do Banku w dniu 13 lipca 2010 r. Jego zdaniem ograniczenie egzekucji obowiązywało od początku z mocy ustawy, a już na pewno od dnia, kiedy ograniczenie egzekucji zostało ustanowione przez urząd skarbowy. Skarżący podkreślił, że egzekucja była prowadzona z rachunku założonego dla działalności gospodarczej, a tytuły egzekucyjne wystawiono na osobę prywatną. Zdaniem skarżącego egzekucja administracyjna winna być prowadzona ściśle do podmiotu, który jest określony w tytule egzekucyjnym - niezastosowanie się organu do istniejących ograniczeń spowodowało wyrządzenie szkody w zakresie prowadzonej działalności gospodarczej o wartości 24.000 zł.

11 W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi.

12 5. Wojewódzki Sąd wskazał, że nie można było uznać, iż zastosowano zbyt dolegliwy środek egzekucyjny. Po pierwsze z treści art. 7 § 2 u.p.e.a. jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru (por.: wyrok NSA z dnia 9 lutego 2000 r., I SA/Gd 213/98, wyrok WSA w Gdańsku z dnia 6 maja 2005 r., I SA/Gd 511/2004), a – mimo wezwania- skarżący nie wskazał innych składników majątkowych, z których można było prowadzić egzekucję.

13 Sąd zwrócił uwagę również, że stosowane w postępowaniu egzekucyjnym środki egzekucyjne są z reguły uciążliwe dla zobowiązanego (wyrok NSA z dnia 21 listopada 1997 r., I SA/Łd 1046/96, LexPolonica nr 339856), ale zajęcie wierzytelności z rachunku stanowi jeden z mniej uciążliwych środków egzekucyjnych bowiem rachunek pozostaje wciąż otwarty, a zobowiązany może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotą. Wskazał, że zarzut skarżącego, iż nie został on poinformowany o zamiarze zajęcia rachunku bankowego jest nietrafny bowiem Naczelnik Urzędu Skarbowego zawiadomieniem z dnia 6 lipca 2010 r. poinformował skarżącego o tym fakcie (data doręczenia dnia 7 lipca 2010 r.).

14 Sąd – przywołując treść art. 80 § 2 u.p.e.a.- wskazał, że organ podjął stosowne działania i przesłał do Banku Spółdzielczego faksem pismo z dnia 12 lipca 2010 r. (wpływ 13 lipca 2010 r.), zwalniające spod zajęcia 75% każdorazowych wpłat środków pieniężnych, ale powyższe zwolnienie nie wywarło skutku ponieważ obciążenie rachunku bankowego skarżącego nastąpiło przed dniem doręczenia Bankowi pisma ograniczającego zajęcie. Zaznaczył, że z mocy art. 81 § 1 u.p.e.a. zajęcie rachunku bankowego jest skuteczne wobec wszystkich rachunków zobowiązanego prowadzonych przez bank, niezależnie od tego, czy rachunek był prowadzony na potrzeby działalności gospodarczej, czy nie.

15 6. W skardze kasacyjnej skarżący zaskarżył powyższy wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik sprawy, a w szczególności art. 134 § 1 p.p.s.a. poprzez nieuwzględnienie zarzutów podniesionych przez skarżącego co do prowadzonej egzekucji przed organami skarbowymi w zakresie:

16 - prowadzenia egzekucji w pełnym zakresie, mimo istnienia ograniczeń wynikających z przepisów dotyczących prowadzenia egzekucji w produkcji rolnej,

17 - błędnego prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego, który istnieje na inny podmiot aniżeli wymieniony w tytule wykonawczym ( art. 81 § 1 u.p.e.a.),

18 - błędne prowadzenie egzekucji z rachunku bankowego bez uprzedniego- a przynajmniej jednoczesnego - zawiadomienia podmiotu, na rzecz którego rachunek jest prowadzony (rachunek związany z działalnością gospodarczą),

19 - błędne prowadzenie egzekucji mimo podniesienia zarzutu przedawnienia,

20 - błędne prowadzenie egzekucji z uwagi na błąd co do osoby zobowiązanego, a mianowicie zobowiązanymi byli skarżący i małżonek skarżącego i do takiego podmiotu egzekucja nie jest prowadzona, a mimo tego komornik wyegzekwował środki pieniężne od innego podmiotu.

21 Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku I instancji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania.

22 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej podtrzymał swoje stanowisko.

23 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

24 Skarga kasacyjna nie ma usprawiedliwionych podstaw i dlatego podlega oddaleniu.

25 7. Z art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego zdania są podzielone co do sposobu konstruowania podstawy kasacyjnej z udziałem tego przepisu. Z jednej strony podnosi się, że dla prawidłowego skonstruowania zarzutu konieczne jest powiązanie tego przepisu z innymi przepisami prawa, które sąd powinien był zastosować w sprawie, ale ich nie zastosował (wyroki NSA: z dnia 28 lutego 2012 r., II OSK 2395/10, z dnia 8 października 2010 r. , II FSK 964/09, z dnia 29 maja 2009 r., II FSK 127/08).

26 Odmienna grupa poglądów wskazuje na możliwość skonstruowania podstawy kasacyjnej z udziałem tylko tego przepisu i co więcej- odmiennie iż grupa pierwsza- dopuszcza możliwość wskazywania zarzutem naruszenia tego przepisu także ustaleń faktycznych, których sąd pierwszej instancji nie wziął pod uwagę (wyroki NSA: z dnia 2 września 2008 r., I FSK 1046/07, z dnia 29 kwietnia 2009 r., II FSK 91/08, z dnia 25 września 2009 r., II FSK 629/08, z dnia 8 października 2007 r., I FSK 1240/06, z dnia 17 października 2006 r., I FSK 56/06 z dnia 20 grudnia 2005 r., II FSK 264/05).

27 W związku z powyższymi kwestiami Naczelny Sąd Administracyjny wskazuje, że konstruując podstawę skargi kasacyjnej skarżący tylko w jednym aspekcie powiązał ją z art. 81 § 1 u.p.e.a. w odniesieniu do prowadzenia egzekucji z rachunku bankowego dotyczącego innego podmiotu. Uwzględniając powyższe poglądy Sąd mimo tego odniesie się merytorycznie do tak skonstruowanej skargi kasacyjnej.

28 8. W skardze H. L. podniósł zaś zarzuty naruszenia przez organ egzekucyjny art. 7, 8 i 8a § 5 u.p.e.a. i wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia wraz z poprzedzającym je postanowieniem Naczelnika Urzędu Skarbowego w G. z dnia 5 sierpnia 2010 r. Zarzut naruszenia art. 7 u.p.e.a. miał związek z zarzutem (art. 33 pkt 8 u.p.e.a.) tj. zastosowania przez organ egzekucyjny zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, a mianowicie zajęcia rachunku bankowego. Z kolei zarzut naruszenia art. 8 u.p.e.a. nie został uzasadniony, a w § 1 tego artykułu znajduje się 25 punktów, zaś w § 2- 10 punktów. Ograniczenie egzekucji, o którym mowa w art. 8a § 5 u.p.e.a. odnosi się do zarzutu niedopuszczalnego- zdaniem skarżącego- zajęcia całej kwoty, znajdującej się na rachunku bankowym w sytuacji, gdy z powołanego przepisu wynika dopuszczalność zajęcia kwot na rachunku tylko do wysokości 25%. Organ egzekucyjny ograniczył egzekucję do tej kwoty, ale tylko w odniesieniu do dalszych wpłat, a nie środków już zgromadzonych i zajętych. Sąd pierwszej instancji, powołując się między innymi na art. 134 § 1 p.p.s.a. stwierdził, że rozpoznał sprawę także poza granicami skargi, a mianowicie co do możliwości i wiedzy organu egzekucyjnego o zastosowaniu innych środków egzekucyjnych, co do obowiązku organu uwzględnienia także zasady, że egzekucja musi być skuteczna, a brak powołania alternatywnego środka uniemożliwia organowi dokonanie wyboru. Sąd zbadał też kwestię wydania i doręczenia zobowiązanemu upomnienia, zarzut zobowiązanego co do braku informacji o zamiarze zajęcia rachunku bankowego. Odniósł się także do zarzutu naruszenia art. 8a § 5 u.p.e.a. uznając go za nieuzasadniony. W tej ostatniej kwestii sąd podniósł, że w związku z tym, że zajęcie i przekazanie środków na rachunek bankowy zobowiązanego nastąpiło przed ich zwolnieniem do wysokości 75%, to zwolnienie to nie mogło odnieść skutku. Sąd przywołał tutaj art. 81§ 1 u.p.e.a., zgodnie z którym zajęcie rachunku bankowego jest skuteczne wobec wszystkich rachunków bankowych zobowiązanego prowadzonych przez bank.

29 9. Ta ostatnia kwestia wiąże się też z zarzutem skargi kasacyjnej. W kwestii tej zauważyć należy, że z art. 8a § 5 i 6 u.p.e.a. wynika, że (§ 5) "wierzytelność pieniężna, przypadająca rolnikowi z tytułu umowy kontraktacyjnej może być zajęta egzekucyjnie do wysokości 25% należności za dostarczony towar bez uwzględnienia ewentualnych potrąconych pożyczek i zaliczek kontraktacyjnych". Paragraf zaś 6 stanowi, że: "Przepis § 5 stosuje się odpowiednio do świadczeń w naturze, przypadających rolnikowi z tytułu umowy kontraktacyjnej". Z przepisów tych wynika wprost, że odnoszą się one do świadczeń pieniężnych lub świadczeń w naturze, ale tylko tych które przypadają rolnikowi z tytułu umowy kontraktacji. Tymczasem z informacji banku z dnia 16 marca 2010 r. wynikało, że na rachunku zobowiązanego brak było środków umożliwiających zajęcie. Nie jest jasne z jakiego tytułu wpłynęły na rachunek bankowy zobowiązanego zajęte środki pieniężne w kwocie 29. 690 zł (przelew na rachunek organu egzekucyjnego dnia 13 lipca 2010 r.), gdyż zobowiązany - wskazując na przysługujące mu zwolnienie (pismo z dnia 13 lipca 2010 r.) - nie podał, że dotyczy to środków uzyskanych z zawartych umów kontraktacyjnych. Z kolei z pisma wójta gminy i aktu notarialnego, wskazującego numer rachunku bankowego zobowiązanego, który został zajęty, wynika, że zobowiązany z tytułu umowy przeniesienia własności nieruchomości miał otrzymać 165.000 zł od S. i A. S. w dniu zawarcia i podpisania umowy, tj. dnia 29 czerwca 2010 r. Jeżeli zatem zajęte środki i przekazane na konto organu egzekucyjnego pochodziły ze zbycia nieruchomości to do nich nie ma zastosowania ograniczenie egzekucji z art. 8a § 5 i 6 u.p.e.a. Zatem powołanie się przez organ egzekucyjny w piśmie z dnia 12 lipca 2010 r. , że ograniczenie dotyczy wpłat środków pieniężnych wpływających na rachunek bankowy było trafne, a stanowisko sądu pierwszej instancji , że nie naruszało to prawa- uzasadnione. Skarżący w żadnym razie, ani w skardze , ani w skardze kasacyjnej nie podnosi, że były to środki pieniężne z umów kontraktacji, a w postępowaniu kasacyjnym- mając na uwadze podniesione zarzuty - nie jest już dopuszczalne ustalenie stanu faktycznego sprawy.

30 10. Nietrafne jest też stanowisko skarżącego co do błędu co do osoby zobowiązanego. Niespornym jest, że należności objęte egzekucją to należności podatkowe, z tytułu łącznych zobowiązań pieniężnych za lata 1998, 2006, 2007 i 2009. Łączne zobowiązania pieniężne dotyczyły zobowiązanych: A. L. i H. L. Zgodnie z art. 27 e u.p.e.a. tytuł wykonawczy wystawia się na oboje małżonków (bez względu na to, kogo obciąża z mocy decyzji podatkowej zaległość podatkowa) wówczas, gdy egzekucja ma być prowadzona zarówno z majątku wspólnego zobowiązanego i jego małżonka, jak i z ich majątków osobistych. Ma to wówczas znaczenie dla ochrony małżonka niebędącego zobowiązanym do korzystania ze środków prawnych. W sytuacji natomiast, gdy zobowiązanym byli oboje małżonkowie, a egzekucję prowadzono do środków ze sprzedaży nieruchomości (umowę zawierał tylko H. L.) stanowiącej majątek osobisty tego zobowiązanego to organ podatkowy - tu: wierzyciel - mógł dokonać wyboru do kogo skieruje egzekucję (art. 6c w związku z art. 3 ust. 5 i 6 ustawy z dnia 25 listopada 1984 r. o podatku rolnym , Dz. U. z 2006 r. , nr 136, poz. 969 ze zm. i art. 92 § 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r.- Ordynacja podatkowa, Dz. U. z 2005 r., Nr 8, poz. 60 ze zm.). Wynika to z solidarnego charakteru zobowiązania podatkowego małżonków i istoty tej solidarności w prawie podatkowym (T. Brzezicki, Opłata adiacencka z tytułu podziału nieruchomości stanowiącej przedmiot współwłasności P.P.L. i FS 2012 r., nr 8, str. 16, wyrok WSA w Rzeszowie z dnia 13 maja 2008 r., I SA/ Rz 231/08 Lex nr 377689, wyrok NSA z dnia 20 listopada 2008 r., II FSK 1310/06 Lex nr 519506). Skierowanie więc egzekucji tylko do jednego ze współzobowiązanych było tylko dokonaniem wyboru uprawionego, zgodnie z art. 91 i 92 § 1 ord. pod. w związku z art. 366 § 1 k.c.

31 11. Nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym wzruszenie zaskarżonego i poprzedzającego je postanowienia uznanie przez sąd, że brak oznaczenia "fantazyjnego" przy wykazaniu rachunku bankowego i zobowiązanego nie narusza prawa. Nazwa firmy podatnika: [...]nie miała i nie ma samodzielności podmiotowej w obrocie. Zgodnie z art. 434 k.c. firmą osoby fizycznej jest jej imię i nazwisko. Nie wyklucza to włączenia do firmy pseudonimu lub określeń wskazujących na przedmiot działalności przedsiębiorcy, miejsce jej prowadzenia oraz innych określeń dowolnie obranych. Dodatki te dodane do imienia i nazwiska mają za cel lepsze zidentyfikowanie przedsiębiorcy posługującego się firmą. Zatem skoro i tak przedsiębiorcą był H. L. to brak wykazania tych dodatków identyfikujących go jako przedsiębiorcę nie był naruszeniem prawa w stopniu mającym istotne znaczenie dla wspomnianej sprawy skoro nie uniemożliwił prawidłowego zidentyfikowania zobowiązanego.

32 12. Chybiony jest też zarzut naruszenia art. 134 §1 p.p.s.a. przez prowadzenie egzekucji mimo zarzutu przedawnienia. Otóż zauważyć należy, że wierzycielem egzekwującym był wójt gminy, a organem prowadzącym egzekucję- Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w G. jako organ egzekucyjny. Zatem skoro wierzyciel - zgodnie z zaskarżonymi tytułami zaopatrzonymi w klauzulę wykonalności, a także zgodnie z pismem z dnia 23 lipca 2010 r. - nie wyrażał zgody na ograniczenie i na odstąpienie od czynności egzekucyjnych to ich przeprowadzenie przez organ egzekucyjny było po ochroną art. 29 § 1 u.p.e.a., który zabrania temu organowi badania zasadności i wymagalności obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Sąd pierwszej instancji trafie przywołał ten przepis.

33 6. W tym stanie sprawy skarga kasacyjna jest nieuzasadniona i dlatego Sąd orzekł na podstawie art. 184 p.p.s.a., a o kosztach postępowania kasacyjnego na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 i art. 210 § 1 p.p.s.a. i § 14 ust. 2 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.).