Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2006 r., II FSK 1144/05

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 listopada 2006 r., II FSK 1144/05

Tekst

TEZY

1 Z art. 46 par. 1 pkt 4 i art. 57 par. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./ wynika, iż skargę do Sądu należy podpisać, i że powinien być to podpis własnoręczny /"podpis strony"/, a nie np. mechanicznie odtworzony. Podpisem strony jest bowiem podpis w rozumieniu art. 78 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny /Dz.U. nr 16 poz. 93 ze zm./, który operuje pojęciem "własnoręcznego podpisu". Nie musi to być jednak podpis czytelny

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Edyta Anyżewska (spr.), Sędziowie NSA Jacek Brolik, Zofia Przegalińska, Protokolant Janusz Bielski, po rozpoznaniu w dniu 10 listopada 2006 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Krystyny i Bogdana W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 18 maja 2005 r. sygn. akt I SA/Po 192/05 w sprawie ze skargi Krystyny i Bogdana W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 10 grudnia 2004 r. (...) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r. oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

3 Postanowieniem z dnia 18 maja 2005 r., I SA/Po 192/05, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu odrzucił skargę Krystyny i Bogdana W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w P. z dnia 10 grudnia 2004 r., w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2002 r.

4 W uzasadnieniu orzeczenia Sąd zauważył, że pismem z dnia 15 lutego 2005 r. zwrócono się do skarżących o usuniecie braków formalnych skargi w terminie 7 dni od daty otrzymania wezwania, pod rygorem odrzucenia skargi poprzez oświadczenie, kto ze skarżących podpisał się pod skargą i czy drugi skarżący, który nie złożył swojego podpisu, również podpisuje się pod skargą. Powyższe wezwanie zostało doręczone Krystynie i Bogdanowi W. w dniu 18 lutego 2005 r. i mimo upływu wyznaczonego terminu braki formalne skargi nie zostały usunięte, uniemożliwiając Sądowi nadanie sprawie zgodnego z prawem biegu. Orzeczenie wydano na podstawie art. 58 par. 1 pkt 3 i par. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153 poz. 1270 ze zm./, dalej p.p.s.a.

5 Skargę kasacyjną od powyższego postanowienia oparto na zarzutach naruszenia "art. 46 ust. 1" w zw. z art. 57 par. 1 p.p.s.a. oraz "art. 49 ust. 1 i 2 i art. 33 ust. 1" p.p.s.a. Na tej podstawie wniesiono o uchylenie zaskarżonego rozstrzygnięcia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji oraz o zasądzenie kosztów postępowania.

6 Motywując swoje żądanie skarżący podnieśli, że odrzucona skarga zawierała obydwa podpisy. Mimo, że podpisy te były nieczytelne, to nie można przyjąć, że nie zostały złożone, czym naruszono art. 46 par. 1 p.p.s.a. W konsekwencji Sąd niesłusznie uznał, że braki formalne skargi należy uzupełnić w trybie art. 49 par. 1 p.p.s.a. Nawet jednak gdyby przyjąć, że skarga została podpisana tylko przez jednego ze skarżących, to i tak brak byłoby przeszkód dla nadania sprawie dalszego biegu w świetle art. 33 par. 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Decyzja organu podatkowego dotyczyła obydwojga skarżących, podpisanie skargi przez tylko jednego z małżonków skutkowałoby więc objęciem postępowaniem sądowoadministracyjnym również drugiego z nich.

7 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Skarbowej w P. wniósł o jej odrzucenie bądź ewentualne oddalenie oraz o zasądzenie kosztów postępowania. W uzasadnieniu pisma zwrócono uwagę na uchybienia konstrukcyjne wyżej omówionego środka odwoławczego i podjęto polemikę z wywodami skargi kasacyjnej dotyczącymi niedopełnienia wymogów formalnych skargi do Sądu I instancji.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

9 W świetle art. 183 par. 1 p.p.s.a., zgodnie z którym NSA - poza nie występującymi w niniejszej sprawie przypadkami nieważności postępowania - rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, Sąd ten związany jest zarzutami skargi kasacyjnej, jak również zakresem zaskarżenia. Dlatego szczególnie ważne jest spełnienie wymogów o których mowa w art. 176 p.p.s.a., Sąd odwoławczy nie jest bowiem uprawniony do uzupełniania lub poprawiania podstaw zaskarżenia, czy wreszcie samodzielnego formułowania zarzutów, gdyż oznaczałoby to działanie z urzędu, co w świetle art. 183 par. 1 p.p.s.a. nie jest dopuszczalne /por. wyrok NSA z 21 kwietnia 2004 r. FSK 13/04 - ONSAiWSA 2004 nr 1 poz. 15; wyrok NSA z dnia 22 lipca 2004 r., GSK 356/04 - ONSAiWSA 2004 nr 3 poz. 72/. Sąd kasacyjny nie może się domyślać intencji autora skargi kasacyjnej, powinna być ona bowiem tak zredagowana, aby nie stwarzała wątpliwości interpretacyjnych /por. post. NSA z dnia 16 marca 2004 r., FSK 209/04 - ONSAiWSA 2004 nr 1 poz. 13/.

10 W tym stanie prawnym stwierdzić należy, że obecnie rozpoznawana skarga kasacyjna nie w pełni odpowiada wymogom określonym w Prawie o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Uchybienia te nie wykluczają jednak możliwości merytorycznego odniesienia się do powołanych w niej zarzutów. Powołując podstawy zaskarżenia w osnowie skargi kasacyjnej, jej autor wskazał na ustępy, jako jednostki redakcyjne wymienionych przepisów, podczas gdy zawierają one jedynie paragrafy /a art. 46 ponadto punkty/. Niemniej jednak w uzasadnieniu skargi kasacyjnej powołano właściwe przepisy /art. 46 par. 1 pkt 4 w zw. z art. 57 par. 1 p.p.s.a. oraz art. 49 par. 1 i art. 33 par. 1 p.p.s.a./, a umotywowanie zarzutów jest jednoznaczne. Wobec tego niekonsekwencja autora omawianego środka odwoławczego świadczy jedynie o braku staranności i precyzji przy formułowaniu podstaw kasacyjnych, nie uzasadnia jednak wniosku organu podatkowego o odrzucenie skargi kasacyjnej. Sąd odwoławczy zauważa ponadto, że autor skargi kasacyjnej nie podniósł zarzutu naruszenia przepisu ustawy sądowoadministracyjnej, który stanowił podstawę zaskarżonego orzeczenia. Z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. wynika jednak, że w tej podstawie kasacyjnej należy powołać przepisy postępowania, których naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy. Stąd uznać należało, że wystarczające było przytoczenie przepisów stosowanych przez Sąd w trakcie postępowania, gdyż to czynności wynikające z ich dyspozycji doprowadziły do wydania zaskarżonego rozstrzygnięcia. Podkreślić również w tym miejscu należy, że wbrew wywodom odpowiedzi na skargę kasacyjną, niniejszy środek odwoławczy zawiera wniosek o "uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Poznaniu do ponownego rozpoznania" /s. 2/, który wyznacza zarówno zakres jak i kierunek zaskarżenia.

11 Przechodząc do analizy wskazanych w skardze kasacyjnej kwestii spornych zauważyć należy, iż zgodnie z art. 46 par. 1 pkt 4 p.p.s.a. każde pismo strony /w tym skarga - art. 57 par. 1 p.p.s.a./ powinno zawierać jej podpis /względnie jej pełnomocnika lub przedstawiciela ustawowego/. Przy tym podkreślić należy, że wyjątek od tej zasady wprowadza art. 46 par. 4 p.p.s.a., stanowiąc, iż za stronę, która nie może się podpisać, podpisuje pismo osoba przez nią upoważniona, z wymienieniem przyczyny, dla której strona sama się nie podpisała. Okoliczności objęte hipotezą ostatnio wymienionego przepisu nie są jednak przedmiotem sporu w niniejszej sprawie.

12 Z powołanych art. 46 par. 1 pkt 4 i 57 par. 1 p.p.s.a. wynika, iż skargę do Sądu należy podpisać, i że powinien być to podpis własnoręczny /"podpis strony"/, a nie np. mechanicznie odtworzony. Podpisem strony jest bowiem podpis w rozumieniu art. 78 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny /Dz.U. nr 16 poz. 93 ze zm./, który operuje pojęciem "własnoręcznego podpisu". Nie musi to być jednak podpis czytelny /por. A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, B. Dauter, B. Gruszczyński: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz; Zakamycze 2005 r., s. 118/. W uchwale z dnia 28 kwietnia 1973 r., III CZP 78/72 /OSN 1973 nr 12 poz. 207/ SN uznał /na użytek przepisów prawa spadkowego/, że w utrwalonej praktyce obrotu za ważny podpis uważa się nie tylko podpis imieniem i nazwiskiem lub podpis samym nazwiskiem, lecz także - i najczęściej - skrót podpisu /"podpis nieczytelny"/, którego wystawca zwykle używa przy podpisywaniu dokumentów i który jest "godłem" jego podpisu.

13 Przenosząc te rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że na ostatniej stronie skargi z dnia 10 stycznia 2005 r. niewątpliwe widnieje taki podpis nieczytelny. Podpis ten jest ważny niemniej, w ocenie Sądu odwoławczego, uzasadniał wątpliwości Sądu I instancji co do jego zawartości, tj. czy znak ten identyfikował obydwie osoby wskazane na pierwszej stronie ww. skargi. Wątpliwości takie nasuwa zwłaszcza porównanie tego podpisu z parafami stawianymi na pozostałych stronach skargi. Tymczasem podpis powinien pozwolić zidentyfikować osobę /osoby/, która się nim podpisuje. Umieszczenie podpisu pod treścią pisma oznacza bowiem nie tylko, że pismo zostało zakończone /etymologicznie "pod pismem"/, ale przede wszystkim wskazuje na to, że treść pisma umieszczona ponad podpisem pochodzi od podpisanej osoby. Na gruncie postępowania sądowego podpis sankcjonuje wolę strony do dokonywania czynności związanych z postępowaniem przed Sądem, a także potwierdza wszystkie tezy i wnioski zawarte w piśmie procesowym /por. post. NSA z dnia 1 września 2005 r., I FZ 401/05 - nie publ./.

14 W związku z powyższym, wbrew twierdzeniom autora skargi kasacyjnej, Sąd miał prawo, na podstawie art. 49 par. 1 p.p.s.a., wezwać stronę do uzupełnienia braków formalnych skargi, poprzez określenie kto ze skarżących podpisał się pod skargą i czy drugi skarżący, który nie złożył swojego podpisu, również podpisuje się pod skargą. Z kolei skarżący w przewidzianym ustawą terminie nie wywiązali się z nałożonego nań zobowiązania. Nie złożyli również oświadczenia, z którego wynikałoby, że widniejący pod skargą z dnia 10 stycznia 2005 r. podpis identyfikuje ich obydwoje. W tym stanie rzeczy Sąd zobligowany był podjąć czynności wynikające z art. 58 par. 1 pkt 3 p.p.s.a., gdyż zaistniały okoliczności wskazane w hipotezie tego przepisu. Sąd zmuszony był bowiem przyjąć zgodnie z treścią ww. skargi, że stroną wszczętego nią postępowania, w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., są Krystyna i Bogdan W. Skardze tej mógł zatem zostać nadany bieg dopiero po złożeniu podpisów przez obydwoje skarżących, co według ustaleń Sądu w niniejszej sprawie nie miało miejsca.

15 Nie jest także zasadny zarzut naruszenia zaskarżonym postanowieniem art. 33 par. 1 p.p.s.a., przepis ten nie był bowiem przez Sąd stosowany w przedmiotowej sprawie. Zgodnie z art. 33 par. 1 p.p.s.a. osoba, która brała udział w postępowaniu administracyjnym, a nie wniosła skargi, jeżeli wynik postępowania sądowego dotyczy jej interesu prawnego, jest uczestnikiem tego postępowania na prawach strony. Przepis ten Sąd mógłby naruszyć tylko w takiej sytuacji, gdyby nie uznał za uczestnika na prawach strony podmiotu, którego interesu prawnego dotyczy wynik postępowania. Tymczasem kwestia ta w ogóle nie jest związana ze stanem prawnym i faktycznym sprawy. Po pierwsze interes prawny obydwojga skarżących nie był w postępowaniu przed Sądem I instancji kwestionowany. Po wtóre, przedmiotem ustaleń Sądu było niedopełnienie wymogu formalnego wymienionego w art. 46 par. 1 pkt 4 w z w. z art. 57 p.p.s.a. Jak już bowiem powiedziano, z treści skargi wynikało, że stroną /a nie uczestnikiem na prawach strony/ wszczętego nią postępowania, w rozumieniu art. 32 p.p.s.a., są i Krystyna i Bogdan W., tj. że skarga została złożona przez obydwoje skarżących.

16 W świetle powyższych wywodów, zarzuty rozpoznawanej skargi kasacyjnej należało uznać za niezasadne i z tych względów oddalić ją na podstawie art. 184 p.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy.