Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2023 r., III OSK 540/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 kwietnia 2023 r., III OSK 540/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Małgorzata Masternak - Kubiak (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz po rozpoznaniu w dniu 18 kwietnia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku sędziego del. WSA Mariusza Kotulskiego o wyłączenie od orzekania w sprawie ze skargi kasacyjnej Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 6 listopada 2019 r. sygn. akt VI SAB/Wa 52/19 w sprawie ze skargi Z. C. na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego w stan spoczynku postanawia: wyłączyć sędziego delegowanego WSA Mariusza Kotulskiego od orzekania w sprawie.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 6 listopada 2019 r., sygn. akt VI SAB/Wa 52/19, w sprawie ze skargi Z. C. na bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej w przedmiocie stwierdzenia daty przejścia sędziego w stan spoczynku - na podstawie art. 88 w zw. z art. 87 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej: "P.p.s.a.", zobowiązał Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej do wydania aktu, o którym mowa w art. 39 ustawy z 8 grudnia 2017 r. o Sądzie Najwyższym (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 825) w terminie jednego miesiąca od daty zwrotu akt (pkt 1 sentencji); stwierdził, że Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej dopuścił się bezczynności (pkt 2 sentencji); stwierdził, że bezczynność Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji); w pozostałej części skargę oddalił (pkt 4 sentencji) oraz zasądził od Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego Z. C. kwotę 100 złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania (pkt 5 sentencji).

3 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej.

4 Zarządzeniem z dnia 11 stycznia 2023 r. Przewodnicząca Wydziału III Izby Ogólnoadministracyjnej Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną skierowała do rozpoznania w dniu 18 kwietnia 2023 r., w składzie: przewodnicząca s. NSA Małgorzata Masternak-Kubiak (spr.), sędziowie: s. NSA Przemysław Szustakiewicz, s. del. WSA Mariusz Kotulski.

5 Wnioskiem z dnia 4 kwietnia 2023 r. sędzia Mariusz Kotulski zwrócił się, na podstawie art. 19 P.p.s.a., o wyłączenie go w niniejszej sprawie. W uzasadnieniu wniosku poniósł, że zna osobiście Prezydenta oraz wspólnie z nim przez wiele lat współpracował w ramach Katedry Prawa Administracyjnego Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Jagiellońskiego, a co więcej nadal wraz z Prezydentem są jej pracownikami. W tym stanie rzeczy sędzia Mariusz Kotulski wskazał, że czuje się w obowiązku złożenia oświadczenia, że pomimo starań dochowywania w niniejszej sprawie jak najwyższego stopnia obiektywizmu, nie będzie w stanie dochować niezbędnego standardu bezstronności. W jego ocenie dobro wymiaru sprawiedliwości oraz autorytet Naczelnego Sądu Administracyjnego wymagają, aby nie stwarzać niepotrzebnych i nieuzasadnionych podstaw do kwestionowania zapadłego przed nim wyroku, zwłaszcza w kontekście obsady składu orzekającego. Dlatego też, mając na uwadze przedmiot sprawy podlegającej rozpoznaniu i związaną z nim doniosłość rozstrzygnięcia, które ma zapaść, ww. sędzia wniósł o wyłącznie go ze składu orzekającego w przedmiotowej sprawie.

6 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

7 Wniosek zasługuje na uwzględnienie.

8 Instytucja wyłączenia sędziego od orzekania w sprawie regulowana jest przepisami Rozdziału 5 Działu I P.p.s.a. Przepisy powołanej ustawy różnicują zasady wyłączenia sędziego w zależności od charakteru przesłanek, które mają stanowić podstawę tego wyłączenia. Sędzia z mocy samej ustawy wyłączony jest w sprawach, w których wystąpią przesłanki wyliczone enumeratywnie w art. 18 P.p.s.a. Katalog tych przesłanek jest zamknięty i nie może być interpretowany rozszerzająco, co związane jest z doniosłością skutków prawnych orzekania przez sędziego wyłączonego z mocy ustawy. Skutkiem takim jest bowiem nieważność postępowania sądowoadministracyjnego (por. wyroki NSA z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2560/17, LEX nr 2725313 i z 27 sierpnia 2019 r. sygn. akt I OSK 2627/17, LEX nr 2725258). Natomiast na podstawie art. 19 P.p.s.a. sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie.

9 Powyższy przepis odnosi się do sytuacji, w której konkretne okoliczności danego postępowania przemawiają za uznaniem, że w rozpatrywanej sprawie możliwe jest zagrożenie bezstronności i obiektywizmu orzekania. O wyłączeniu sędziego nie może decydować subiektywne przekonanie o jego stronniczości i niesprawiedliwości, zaś wniosek o wyłączenie na podstawie przepisu art. 19 P.p.s.a. powinien odwoływać się do zobiektywizowanych przesłanek, tak aby wątpliwość co do bezstronności sędziego mogła zostać uznana za mającą realne podstawy. Konieczność odniesienia względnych przesłanek wyłączenia sędziego do okoliczności danej sprawy sądowoadministracyjnej podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 27 stycznia 2020 r. w sprawie o sygn. I OSK 1917/18, (LEX nr 2774848) wskazując, że: "wątpliwości co do bezstronności sędziego, w rozumieniu art. 19 p.p.s.a., muszą być każdorazowo odnoszone do konkretnego sędziego w konkretnej sprawie, natomiast inne podstawy wyłączenia sędziego z mocy prawa enumeratywnie wymienia art. 18 p.p.s.a." (zob. też postanowienie NSA z dnia 22 czerwca 2022 r., sygn. III OZ 413/22, LEX nr 3361996 i orzecznictwo tam wskazane).

10 Mając na uwadze, że wystąpienie takich okoliczności dostrzegł sam sędzia Mariusz Kotulski, należy uznać, że zachodzą przesłanki do zastosowania instytucji prawnej wyłączenia sędziego na jego wniosek. Niewątpliwie może się to przyczynić do usunięcia nawet potencjalnych wątpliwości, co do jego bezstronności we wskazanej sprawie.

11 Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 22 § 1 i § 2 w związku z art. 19 § 1 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.