Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2023 r., III OSK 492/23

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 listopada 2023 r., III OSK 492/23

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Mirosław Wincenciak po rozpoznaniu w dniu 21 listopada 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej wniosku Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w sprawie ze skargi kasacyjnej P.M. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. II SAB/Wa 759/22 w sprawie ze skargi P.M. na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku o przeniesienie do rezerwy kadrowej (dyspozycji) postanawia oddalić wniosek.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 21 grudnia 2022 r. sygn. II SAB/Wa 759/22 odrzucił skargę P.M. na bezczynność Ministra Obrony Narodowej w przedmiocie rozpoznania wniosku o przeniesienie do rezerwy kadrowej (dyspozycji).

3 P.M. wniósł od powyższego postanowienia skargę kasacyjną do Naczelnego Sądu Administracyjnego.

4 Pismem z dnia 11 lipca 2023 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] wniosła o dopuszczenie jej do udziału w przedmiotowym postępowaniu na podstawie art. 33 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie "p.p.s.a.") w zw. z art. 5 ust. 2 i art. 41 pkt 2 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (t.j.: Dz. U. z 2022 r., poz. 1166 ze zm.). Argumentując wniosek wskazała, że jej żądanie jest uzasadnione celami ustawowymi samorządu radcowskiego oraz przemawia za tym interes społeczny oraz indywidualny interes strony postępowania.

5 Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt III OSK 492/23 oddalił wniosek Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o dopuszczenie do udziału w postępowaniu. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia podał, że zgodnie z art. 33 § 2 p.p.s.a., udział w charakterze uczestnika może zgłosić również osoba, która nie brała udziału w postępowaniu administracyjnym, jeżeli wynik tego postępowania dotyczy jej interesu prawnego, a także organizacja społeczna, o której mowa w art. 25 § 4, w sprawach innych osób, jeżeli sprawa dotyczy zakresu jej statutowej działalności. Przepis art. 25 § 4 p.p.s.a. przyznaje zdolność sądową organizacjom społecznym, choćby nie posiadały osobowości prawnej, w zakresie ich statutowej działalności w sprawach dotyczących interesów prawnych innych osób. Sąd podkreślił, że ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "organizacja społeczna". W doktrynie wskazuje się, że przez organizacje społeczne w rozumieniu p.p.s.a. należy rozumieć wszelkie trwałe zrzeszenia osób fizycznych i prawnych, powołane do wypełniania określonych, ważnych społecznie celów, posiadające więź organizacyjną, niewchodzące w skład aparatu organów administracji publicznej, zarówno rządowej, jak i samorządowej (por. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, pod red. T. Wosia, Wolters Kluwer Warszawa 2016, s. 285). W ocenie NSA, Okręgowa Izba Radców Prawnych nie stanowi organizacji społecznej w rozumieniu art. 33 § 2 w zw. z art. 25 § 4 p.p.s.a. Jak wskazuje się w piśmiennictwie, samorząd zawodowy jest jedną z podstawowych form decentralizacji rzeczowej władzy publicznej. Tworzenie samorządu zawodowego ma na celu powierzenie jego organom wykonywania zadań publicznych niewykonywanych przez państwo oraz samorząd terytorialny (por. P. Tuleja [w:] P. Czarny, M. Florczak-Wątor, B. Naleziński, P. Radziewicz, P. Tuleja, Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 17). Istotą organizacji społecznych jest bowiem to, że są one tworzone przez dane jednostki w ramach ich autonomii i dobrowolnej woli. Samorząd zawodowy radców prawnych jest korporacją przymusową, tworzoną przez państwo, co a limine pozbawia go cech organizacji społecznej w jakimkolwiek przypadku. W konsekwencji przyjąć zatem należy, że Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] nie jest organizacją społeczną, o jakiej mowa w art. 25 § 4 p.p.s.a., która mogłaby na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 193 p.p.s.a. zostać dopuszczona do udziału w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

6 Pismem z dnia 11 października 2023 r. Okręgowa Izba Radców Prawnych w [...] ponownie zwróciła się do Naczelnego Sądu Administracyjnego o dopuszczenie jej do udziału w postępowaniu na podstawie art. 33 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 5 ust. 2 i art. 41 pkt 2 ustawy o radcach prawnych. W uzasadnieniu wniosku powieliła argumentację podniesioną w poprzednim wniosku z dnia 11 lipca 2023 r. oraz dodatkowo, w oparciu o art. 187 § 1 p.p.s.a., wniosła o przedstawienie składowi siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego do rozstrzygnięcia zagadnienia prawnego budzącego poważne wątpliwości: "Czy Okręgowa Izba Radców Prawnych, której zakres ustawowej działalności obejmuje reprezentowanie radców prawnych i aplikantów radcowskich oraz ochronę ich interesów zawodowych, może zgłosić swój udział w charakterze uczestnika postępowania jako organizacja społeczna w rozumieniu art. 25 § 4 i art. 33 § 2 p.p.s.a.?".

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Wniosek nie zasługuje na uwzględnienie.

9 W pierwszej kolejności wskazać należy, iż w niniejszej sprawie kwestia dopuszczenia Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] do udziału w postępowaniu była już przedmiotem oceny Naczelnego Sądu Administracyjnego, który postanowieniem z dnia 6 września 2023 r. sygn. akt III OSK 492/23 oddalił wniosek w tym zakresie. Podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 165 w zw. z art. 193 p.p.s.a. możliwość uchylenia bądź zmiany postanowień niekończących postępowania w sprawie (a takim jest w/w postanowienie) uzależniona jest od zmiany okoliczności sprawy, przez co należy rozumieć zarówno zmianę okoliczności faktycznych, jakie sąd przyjął za przesłankę pierwotnego rozstrzygnięcia, jak i zmianę okoliczności prawnych, które uzasadniałyby wydanie postanowienia odmiennej treści niż to, które zostało wcześniej wydane. Zadanie sądu sprowadza się zatem do porównania sytuacji zakreślonej w dwóch wnioskach, następnie oceny, czy nastąpiła istotna zmiana okoliczności, a w przypadku pozytywnej odpowiedzi na to pytanie, do zdecydowania, czy zmiana ta uzasadnia zmianę prawomocnego rozstrzygnięcia w sprawie.

10 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, aktualnie nie zaistniała taka zmiana okoliczności niniejszej sprawy, która uzasadniałaby zmianę postanowienia z dnia 6 września 2023 r. o oddaleniu wniosku Okręgowej Izby Radców Prawnych w [...] o dopuszczenie do udziału w postępowaniu w charakterze uczestnika. Argumentacja podniesiona we wniosku z dnia 11 października 2023 r. stanowi bowiem powielenie argumentacji zawartej we wniosku z dnia 11 lipca 2023 r. – jedyną różnicą jest dodatkowy wniosek o przedstawienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów NSA zagadnienia prawnego budzącego – w ocenie Izby – poważne wątpliwości. Należy jednak wyjaśnić, iż stosownie do treści art. 187 § 1 p.p.s.a., jeżeli przy rozpoznawaniu skargi kasacyjnej wyłoni się zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości, Naczelny Sąd Administracyjny może odroczyć rozpoznanie sprawy i przedstawić to zagadnienie do rozstrzygnięcia składowi siedmiu sędziów tego Sądu. W orzecznictwie przyjmuje się, że "zagadnienie prawne budzące poważne wątpliwości" odnosi się do kwestii prawnych, których wyjaśnienie nastręcza znaczne trudności, głównie z powodu możliwości różnego rozumienia przepisów prawnych lub pojawienia się w odniesieniu do danej kwestii prawnej rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych (por. np. postanowienie składu siedmiu sędziów NSA z dnia 25 czerwca 2007 r. sygn. akt FPS 1/07). Analiza przepisu art. 187 § 1 p.p.s.a. prowadzi zatem do wniosku, że warunkiem koniecznym do jego zastosowania jest istnienie wątpliwości składu orzekającego Naczelnego Sądu Administracyjnego odnośnie istotnej w sprawie kwestii prawnej – i to wątpliwości o charakterze poważnym. W ocenie NSA w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę, w odniesieniu do wskazanych przez Okręgową Izbę Radców Prawnych w [...] kwestii prawnych nie istnieją wątpliwości, które uzasadniałyby zastosowanie w sprawie trybu określonego w w/w przepisie. Dodatkowo wskazać należy, iż powołane we wniosku jednostkowe postanowienie WSA w Warszawie z dnia 16 stycznia 2008 r. sygn. akt III SA/Wa 1862/07 nie świadczy o rozbieżności w orzecznictwie w omawianym zakresie, zaś powołana uchwała NSA z dnia 12 grudnia 2005 r. sygn. akt II OPS 4/05 dotyczyła kwestii uznania fundacji jako organizacji społecznej w rozumieniu art. 25 § 4 i art. 33 § 2 p.p.s.a., a nie uznania za taką organizację jednostki organizacyjnej samorządu zawodowego radców prawnych.

11 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 165 w zw. z art. 193 p.p.s.a., orzekł, jak w sentencji postanowienia.