Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2023 r., III OSK 348/22

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 stycznia 2023 r., III OSK 348/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Tamara Dziełakowska (spr.) Sędziowie Sędzia NSA Przemysław Szustakiewicz Sędzia del. WSA Dariusz Chaciński po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej R. S. reprezentowanego przez W. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2021 r. sygn. akt II SA/Wa 636/21 w sprawie ze skargi R. S. reprezentowanego przez kuratora W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 18 grudnia 2020 r. nr 010000/620/23233/2020/CSW w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z 28 września 2021 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (sygn. akt II SA/Wa 636/21) oddalił skargę R. S. reprezentowanego przez kuratora W. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z 18 grudnia 2020 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia w drodze wyjątku.

3 W uzasadnieniu powyższego wyroku Sąd pierwszej instancji wskazał, że decyzją z 18 grudnia 2020 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na podstawie art. 83 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 291 ze zm. – zwanej dalej ustawą o emeryturach i rentach z FUS) odmówił R. S. przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy w drodze wyjątku. Jak wskazał organ na przestrzeni 41 lat życia, tj. do dnia powstania całkowitej niezdolności do pracy, skarżący udokumentował jedynie 2 lata, 2 miesiące i 9 dni łącznych okresów składkowych i nieskładkowych. Natomiast w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy – zamiast 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych wymaganych do przyznania świadczenia w trybie zwykłym – udokumentował tylko 11 miesięcy i 14 dni tych okresów. W latach 1988 – 1990, 1990 – 1995, 1996 – 2006, 2008 – 2010 nie odnotowano żadnego okresu zatrudnienia lub innej działalności popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Zdaniem organu, w sprawie nie zostały wykazane szczególne okoliczności uniemożliwiające przezwyciężenie przeszkód w wykonywaniu zatrudnienia, bowiem w ww. przerwach wobec skarżącego nie orzeczono całkowitej niezdolności do pracy. Całkowita niezdolność do pracy została u skarżącego ustalona dopiero od 10 stycznia 2010 r., a do tego dnia nie istniały przeszkody w podjęciu zatrudnienia i objęciu ubezpieczeniem w celu zapewnienia w przyszłości uprawnień do świadczenia z ubezpieczeń społecznych. Skarżący nie wykazał też innych szczególnych okoliczności w postaci trudnych do przezwyciężenia przeszkód, zdarzeń lub trwałych stanów, na które nie miał wpływu. Ponadto dochód przypadający na jednego członka rodziny skarżącego nie wskazuje, aby pozostawał bez niezbędnych środków utrzymania.

4 Skargę na powyższą decyzję złożył R. S., zarzucając jej rażące naruszenie prawa materialnego oraz procesowego, tj.: art. 83 ustawy o emeryturach i rentach z FUS oraz art. 107 § 3 K.p.a. W skardze podniesiono również że skarżący nie chodzi, jest osobą leżącą, ma bardzo poważne problemy z komunikacją w mowie, nie pisze. Wymaga całodobowej opieki osób trzecich w zakresie zabiegów higienicznych oraz żywienia. Uraz skarżącego został spowodowany przez osoby trzecie, bez jego winy. Ze względu na niezdolność do samodzielnej egzystencji, nigdy w życiu nie nabędzie prawa do renty czy emerytury z FUS.

5 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

6 Oddalając powyższą skargę na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm. – zwanej dalej P.p.s.a.), Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał na trzy przesłanki z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS, warunkujące ubezpieczonemu bądź też pozostałym po nim członkom rodziny przyznanie świadczenia w drodze wyjątku. Po pierwsze, niespełnienie wymagań dających prawo do emerytury lub renty musi być spowodowane szczególnymi okolicznościami; po drugie, ubiegający się o to świadczenie nie może podjąć pracy lub innej działalności zarobkowej, objętej ubezpieczeniem społecznym z powodu całkowitej niezdolności do pracy lub wieku; po trzecie, osoba ta nie ma niezbędnych środków utrzymania. Wszystkie ww. przesłanki muszą być spełnione łącznie (kumulatywnie). Brak choćby jednej z nich wyklucza możliwość przyznania świadczenia. Sąd zaznaczył przy tym, że pojęcie "w drodze wyjątku" nie dotyczy wyjątkowych potrzeb czy niedostatku lub sytuacji życiowej starającego się o to świadczenie. Nie chodzi tu o każdy przypadek nieotrzymania świadczenia w trybie zwykłym, lecz o taki, który mieści się w zakresie pojęcia "szczególnych okoliczności", czyli zdarzeń, które na gruncie ustawy o emeryturach i rentach z FUS ograniczają, utrudniają czy wręcz udaremniają możliwość wypracowania wymaganego okresu ubezpieczenia, uprawniającego do otrzymania świadczenia na zasadach ogólnych. Zaistnienie tego rodzaju zdarzeń winno usprawiedliwiać brakujący do wymaganego staż ubezpieczeniowy.

7 Odwołując się następnie do opisanego na wstępie stażu ubezpieczeniowego, Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że przepis art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS nie uzależnia wprost uprawnień do świadczeń w drodze wyjątku od długości stażu ubezpieczeniowego. Istotne są przyczyny braku nabycia uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym - czy nienabycie takich uprawnień spowodowane było szczególnymi okolicznościami, tj. zdarzeniem bądź trwałym stanem wykluczającym aktywność zawodową konkretnej osoby. Przy czym okoliczność ta musi pozostawać w związku przyczynowym z brakiem uprawnień do świadczenia w trybie zwykłym, musi mieć charakter obiektywny oraz być niezależna od woli tej osoby, która pomimo dołożenia należytej staranności, nie była w stanie zapobiec jej skutkom ani przezwyciężyć tych skutków.

8 Krótki okres ubezpieczenia skarżący motywuje pracą "na czarno", co było częstym zjawiskiem w latach dziewięćdziesiątych ubiegłego wieku oraz wysokim bezrobociem. Zdaniem jednak Sądu pierwszej instancji, w przypadku skarżącego nie można mówić o zaistnieniu szczególnych okoliczności uniemożliwiających spełnienie przez niego przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym. Za taką okoliczność nie sposób uznać świadomego podejmowania przez skarżącego pracy zarobkowej bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek na ubezpieczenie społeczne. Był to wybór skarżącego, który korzystając wówczas ze zdolności do pracy, celowo unikał obowiązku podlegania ubezpieczeniu społecznemu. To z kolei rodzi określone skutki w sferze uprawnień do świadczeń przewidzianych w ustawie o emeryturach i rentach z FUS. Taka ocena świadomego zatrudniania się, wykonywania prac dorywczych lub prowadzenia działalności gospodarczej bez zgłoszenia tego faktu do ubezpieczenia społecznego i odprowadzania składek jest też prezentowana w judykaturze.

9 Sąd pierwszej instancji zwrócił też na wyrażane w orzecznictwie poglądy, że podejmowanie pracy dorywczej bez ubezpieczenia, które oczywiście nie może być przez organ "promowane" w rozważaniach nad spełnieniem ustawowej przesłanki "szczególnych okoliczności", nie może z góry skreślać ubezpieczonego z grona osób, do których tę przesłankę należy odnieść. Podejmowanie pracy zarobkowej bez zgłoszenia do ubezpieczenia społecznego niejednokrotnie nie świadczy o celowym wyborze takiej formy zatrudnienia, zwłaszcza gdy bezrobotny, mający na utrzymaniu rodzinę, ma wybór pomiędzy pracą bez umowy o pracę lub żadną, gdyż pracodawca nie godzi się na "legalną" formę zatrudnienia. W ocenie jednak Sądu taka sytuacja nie wystąpiła w analizowanym przypadku, bowiem z akt sprawy nie wynika, iż do takiej formy zatrudnienia skarżący został zmuszony przez sytuację, na którą nie miał wpływu, tym bardziej, że nie przywołał argumentów świadczących o trudnościach w podjęciu legalnego zatrudnienia, a jedynie wskazał, iż "w latach 90-tych pracodawcy prywatni niechętnie zatrudniali na umowę o pracę".

10 Nadto w ocenie Sądu pierwszej instancji do "szczególnych okoliczności" nie można zaliczyć bezrobocia bez wykazania żadnych działań w poszukiwaniu zatrudnienia, nawet jeśli działania te zakończyły się niepowodzeniem. Istotne znaczenie mają w tym przypadku dowody potwierdzające rzeczywistą aktywność w poszukiwaniu pracy. Tymczasem w aktach przedmiotowej sprawy brak jest dokumentów wskazujących na podejmowanie przez skarżącego jakichkolwiek prób zatrudnienia choćby poprzez rejestrację w urzędzie pracy w ewidencji osób bezrobotnych. Także sam fakt urazu, jakiego skarżący doznał w wieku 41 lat, jest niewystarczający, aby uznać, że ziściła się przesłanka "szczególnych okoliczności".

11 Ponadto skarżący pobiera świadczenie opiekuńcze w wysokości 215,84 zł i świadczenie uzupełniające w kwocie 500 zł, zaś jego matka otrzymuje emeryturę w wysokości 2242,40 zł netto, a więc dochód na jednego członka dwuosobowej rodziny skarżącego przekracza kwotę najniższej emerytury, która od 1 marca 2020 r. (i na dzień wydania zaskarżonej decyzji) wynosiła 1200,00 zł brutto.

12 Końcowo Sąd pierwszej instancji ocenił aktualny stan zdrowia skarżącego jako bardzo zły, a posiadane przez niego i jego matkę środki utrzymania za niewystarczające z uwagi na wysokie koszty związane z codzienną pielęgnacją skarżącego. Nie zmienia to jednak w ocenie Sądu tego, że w niniejszej sprawie nie wykazano niezależnych od woli skarżącego zdarzeń uniemożliwiających wypracowanie mu do 41 roku życia adekwatnego stażu ubezpieczeniowego. W konsekwencji nie można Prezesowi ZUS skutecznie postawić zarzutu wyjścia poza granice uznania administracyjnego.

13 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył skarżący, zaskarżając go w całości i zarzucając mu naruszenie przepisów prawa materialnego oraz przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

14 1) naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a P.p.s.a w zw. z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS polegające na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że sytuacja bytowa oraz postawa skarżącego sprzed okresu orzeczenia w stosunku do niego całkowitej niezdolności do pracy nie daje podstaw do przyjęcia, iż w niniejszej sprawie zaistniały szczególne okoliczności uniemożliwiające spełnienie przez niego przesłanek do nabycia świadczenia w trybie zwykłym w sytuacji, w której organ nie podjął z urzędu czynności zmierzających do dostatecznego wyjaśnienia przyczyn braku podjęcia oficjalnego zatrudnienia przez skarżącego, jak również poprzez uzależnienie możliwości przyznania na podstawie naruszonego przepisu świadczenia jedynie od okresu, w jakim skarżący podlegał przed dniem 10 stycznia 2010 r. ubezpieczeniu społecznemu, który nie jest wskazany w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS jako przesłanka warunkująca przyznanie świadczenia w nim uregulowanego;

15 2) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 w zw. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 86 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a., polegające na nierozpoznaniu przez WSA w Warszawie podniesionego przez skarżącego zarzutu naruszenia art. 107 § 3 "k.p.c." poprzez lakoniczne uzasadnienie decyzji organu w zakresie oceny sytuacji materialnej skarżącego oraz skupienie się na okresach składkowych przed wypadkiem, a co za tym idzie, polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd w toku kontroli legalności zaskarżonej decyzji organu, że wbrew ustawowemu obowiązkowi organ nie zebrał, a z tego powodu konsekwentnie nie rozpatrzył, całego materiału dowodowego dotyczącego sprawy, albowiem nie podjął z urzędu czynności zmierzających do dostatecznego wyjaśnienia przyczyny braku podjęcia zatrudnienia lub braku podjęcia oficjalnego zatrudnienia przez skarżącego w okresie przed 10 stycznia 2010 r., w tym nie przesłuchał przedstawiciela ustawowego skarżącego (matki), co mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, albowiem w konsekwencji Sąd uznał za prawidłowe rozstrzygnięcie organu odmawiające przyznania świadczenia w drodze wyjątku i nie uchylił zaskarżonej decyzji, podczas gdy dostrzeżenie ww. naruszeń przez Sąd spowodowałoby uchylenie decyzji przez Sąd w całości i ponowne rozpatrzenie sprawy przez organ, tym razem prawidłowo, bo z uwzględnieniem wszystkich relewantnych okoliczności.

16 Wskazując na powyższe zarzuty, skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz pełnomocnika skarżącego kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu, bowiem nie zostały one uiszczone ani w całości, ani w części. Nadto skarżący oświadczył, że zrzeka się rozpoznania skargi na rozprawie i wniósł o jej rozpoznanie na posiedzeniu niejawnym.

17 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, że organ nie może ograniczyć czynności ustalenia stanu faktycznego wyłącznie do czynności podejmowanych na wniosek stron. Niewątpliwie organ winien z urzędu określić, jakie dowody są niezbędne dla ustalenia stanu faktycznego sprawy. Sprawa została wszczęta na wniosek skarżącego i niezasadnym byłoby przyjęcie, że dostarczenie materiału dowodowego w sprawie obciąża w całości skarżącego, względnie jego matkę, w szczególności zważywszy na ich trudną sytuację życiową i ogólną nieporadność oraz mając wzgląd na zasadę oficjalności.

18 Jak zaznaczył skarżący, upatruje on istnienia po swojej stronie szczególnych okoliczności z faktu, że w 2010 r. uległ bez swojej winy wypadkowi, wskutek którego stał się osobą całkowicie niezdolną do pracy. Wcześniej nie miał możliwości pracy na etacie i odprowadzania z tego tytułu stosownych składek. Aby przeżyć i utrzymać siebie, zmuszony sytuacją, podejmował pracę dorywczą "na czarno", która jako jedyna pozwalała mu na uzyskania środków do życia.

19 Odpowiedź na skargę kasacyjną złożył Prezes ZUS, wnosząc o jej oddalenie w całości. Organ oświadczył, że nie żąda przeprowadzenia rozprawy.

20 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

21 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

22 Oceniając wniesioną skargę kasacyjną w granicach określonych treścią art. 183 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 329) i nie dostrzegając przy tym przypadków nieważności postępowania wymienionych w § 2 tego artykułu, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. w zw. z art. 7 i art. 8 § 1 w zw. art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 86 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. (zarzut 2). Kwestionując prawidłowość przeprowadzonej przez Sąd pierwszej instancji kontroli zaskarżonej decyzji, strona skarżąca zarzuciła organowi, że nie podjął on z urzędu inicjatywy dowodowej i nie wyjaśnił przyczyn braku podjęcia przez skarżącego zatrudniania lub braku podjęcia oficjalnego zatrudnienia, tj. formy zatrudnienia, od której oprowadzone są składki na ubezpieczenia społeczne i emerytalno – rentowe. Zauważyć jednak trzeba, na co wielokrotnie zwracano uwagę w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, że organy, realizując zasadę prawdy obiektywnej zawartą w art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a., zobowiązane są co prawda do wyczerpującego zebrania i rozpatrzenia całego materiału dowodowego, ale nie zwalnia to strony od obowiązku współdziałania w wyjaśnianiu okoliczności faktycznych sprawy. Zobowiązana jest ona bowiem przedstawić w sprawie wszystkie informacje niezbędne do ustalenia jej stanu faktycznego, wskazać dowody mające, jej zdaniem, znaczenie w sprawie i udostępnić dowody znajdujące się w jej posiadaniu (por. wyroki NSA z: 27 lipca 2011 r. sygn. akt II OSK 1560/10, 18 grudnia 2018 r. sygn. akt I OSK 256/17, 27 czerwca 2019 r. sygn. akt I OSK 2168/17, 30 czerwca 2022 r. sygn. akt III OSK 5191/21 – orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych pod adresem internetowym: orzeczenia.nsa.gov.pl). W okolicznościach niniejszej sprawy, organ przyjął i ocenił wyjaśnienia skarżącego, że krótki okres ubezpieczenia wynikał z tego, że pracował "na czarno", co było częstym zjawiskiem w latach dziewięćdziesiątych XX w. oraz z uwagi na wysokie bezrobocie. Nie można natomiast zarzucić mu braku współdziałania ze stroną skarżącą w zakresie ustalenia stanu faktycznego sprawy, skoro strona nie przedstawiła żadnych innych wyjaśnień czy dowodów uzasadniających jej krótki staż ubezpieczeniowy. Za nieuzasadnione należy przy tym uznać żądanie przesłuchania przedstawiciela ustawowego skarżącego – matki, skoro reprezentowała ona skarżącego w niniejszym postępowaniu i miała możliwość złożenia stosownych wyjaśnień we wnoszonych środkach zaskarżenia. Znamienne pozostaje zresztą i to, że również w rozpoznawanej skardze kasacyjnej nie wskazano na żadne konkretne okoliczności, które uzasadniałyby niewielki staż ubezpieczeniowy skarżącego. Ogólnikowe stwierdzenie, że skarżący podejmował się prac dorywczych, aby przeżyć i utrzymać się, stanowią natomiast nieuprawnioną polemikę z prawidłowo ustalonym stanem faktycznym sprawy, zaakcentowanym przez Sąd pierwszej instancji.

23 Na uwzględnienie nie zasługiwał także zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 P.p.s.a. w związku z art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS (zarzut 1). Zauważyć należy, że szczególnie istotnym dla przyznania świadczenia w drodze wyjątku jest wykazanie, że ubezpieczony, którego działalność stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do uzyskania świadczenia ubezpieczeniowego w zwykłym trybie na skutek jakichś szczególnych okoliczności. Świadczenie w drodze wyjątku, o którym mowa w omawianym przepisie prawa, nie jest świadczeniem socjalnym, przyznawanym wyłącznie według potrzeb ze względu na trudną sytuację materialną wnioskodawcy i nie może być oderwane od wysokości składek opłacanych przez ubezpieczonego. Jest to świadczenie, które może być przyznane w przypadku, gdy niespełnienie przez ubezpieczonego warunków do uzyskania renty na zasadach ogólnych było skutkiem szczególnych okoliczności. Konieczne jest zatem wykazanie, że ubezpieczony, którego praca stanowi źródło uprawnień do świadczenia z ubezpieczenia społecznego, nie wypracował prawa do "normalnego" świadczenia ubezpieczeniowego na skutek jakichś szczególnych okoliczności.

24 W ocenie Sądu rozpoznającego niniejszą skargę kasacyjną zaistnienie takich "szczególnych okoliczności" nie zostało wykazane w niniejszej sprawie. Prawidłowo Sąd pierwszej instancji wskazał przede wszystkim na krótki staż ubezpieczeniowy skarżącego, który na przestrzeni 41 lat życia, a więc do momentu, kiedy orzeczono wobec niego całkowitą niezdolność do pracy, wyniósł jedynie 2 lata, 2 miesiące i 9 dni okresów składkowych i nieskładkowych. Przy rozpatrywaniu spraw o świadczenie w drodze wyjątku należy bowiem brać pod uwagę udokumentowany okres składkowy i nieskładkowy, który powinien obejmować znaczący okres. Niedostrzeganie okresu zatrudnienia prowadziłoby w prosty sposób do przyznawania świadczeń, niewiele różniących się co do wysokości, osobom powołującym się na nieporównywalne okresy zatrudnienia, co w ostatecznym rachunku naruszałoby interes społeczny, a także zasady sprawiedliwości. W nawiązaniu natomiast to twierdzeń zawartych w uzasadnieniu skargi kasacyjnej, wskazać należało, że przesłanka "szczególnych okoliczności" dotyczy okresu przed 2010 r., kiedy ustalono u skarżącego całkowitą niezdolność do pracy, a nie samego wypadku, jakiemu uległ w tym roku. Zwrócić również należało uwagę, że skarżący wskazywał na trudną sytuację na rynku pracy w latach dziewięćdziesiąty ubiegłego wieku, nie wyjaśnił jednak w żaden sposób braku aktywności zawodowej w okresie na początku XXI w., gdy w dziesięcioleciu przypadającym przed dniem powstania niezdolności do pracy zamiast wymaganych 5 lat okresów składkowych i nieskładkowych udokumentował jedynie 11 miesięcy i 14 dni tych okresów. Słusznie również wskazywał organ na liczne okresy do dnia powstania niezdolności do pracy, w których nie odnotowano żadnego okresu zatrudnienia lub innej działalności skarżącego popartej opłacaniem składek na ubezpieczenie społeczne oraz na ubezpieczenie emerytalne i rentowe. Wszystkie te okoliczności świadczą o prawidłowości stanowiska Sądu pierwszej instancji, że w okolicznościach niniejszej sprawy nie zaistniał przypadek "szczególnych okoliczności", o których mowa w art. 83 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z FUS. W konsekwencji nie można było Sądowi skutecznie zarzucić naruszenia ww. przepisu.

25 Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 i art. 182 § 2 P.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

26 Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach pomocy prawnej udzielonej z urzędu, ponieważ przepisy art. 209 i 210 P.p.s.a., mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania pomiędzy stronami, zaś wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną, należne od Skarbu Państwa (art. 250 P.p.s.a.), przyznawane jest przez wojewódzki sąd administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 – 261 P.p.s.a.