Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2022 r., III FZ 304/22

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 września 2022 r., III FZ 304/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Sławomir Presnarowicz po rozpoznaniu w dniu 14 września 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia T. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1208/20 w przedmiocie przywrócenia terminu w sprawie ze skargi T. K., E. K. i J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 6 kwietnia 2020 r. nr KOC/908/Fi/18 w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. postanawia: 1) uchylić zaskarżone postanowienie, 2) przywrócić termin do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie (dalej: "WSA") z 24 marca 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1208/20, w sprawie ze skargi T. K. (dalej: "Skarżąca"), E. K. i J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z 6 kwietnia 2020 r. w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2012 r. odmówiono przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Wymienione postanowienie, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

3 Jak wyjaśnił WSA, Okręgowa Rada Adwokacka w Warszawie pismem z dnia 29 września 2021 r. zawiadomiła WSA o zmianie pełnomocnika z urzędu dla Skarżącej. Przedmiotowe zawiadomienie - zgodnie z przesłaną Sądowi informacją Okręgowej Rady Adwokackiej w Warszawie – zostało doręczone do rąk pełnomocnika adw. A.O. dnia 11 października 2021 r.

4 Dnia 28 października 2021 r. pełnomocnik Skarżącej zwrócił się do WSA z wnioskiem o dostęp do akt w portalu "Passa", uzyskując go dnia 3 listopada 2021 r.

5 Pełnomocnik Skarżącej dnia 8 listopada 2021 r. złożył wniosek o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku WSA z dnia 29 kwietnia 2021 r. o sygnaturze akt III SA/Wa 1208/20. Pełnomocnik Skarżącej równocześnie z wnioskiem dokonał czynności, której nie dokonano w terminie poprzez złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku i doręczenie odpisu wyroku wraz z uzasadnieniem.

6 WSA podniósł dalej, że w dniu 29 kwietnia 2021 r. wydał wyrok o sygnaturze akt III SA/Wa 1208/20, którego sentencja została doręczona Skarżącej dnia 14 maja 2021 r., wobec czego w sprawie bezsporne jest, że uchybiono terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku. Złożenie w terminie powyższego wniosku warunkuje możliwość wniesienia skargi kasacyjnej do Naczelnego Sądu Administracyjnego, natomiast wniosek taki złożony po upływie 7 dni jest bezskuteczny i nie wywołuje żadnych skutków prawnych. Zdaniem WSA, zaniedbanie ze strony Skarżącej w tym zakresie jest oczywiste i nie budzi wątpliwości prawnych.

7 W zażaleniu wywiedzionym od tego postanowienia (uzupełnionym pismem z 24 maja 2022 r.) Skarżąca wniosła o jego uchylenie oraz przekazanie sprawy do WSA do ponownego rozpoznania.

8 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

9 Zażalenie zasługiwało na uwzględnienie.

10 Zgodnie z treścią art. 85 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325 ze zm.; dalej p.p.s.a.). czynność w postępowaniu sądowym podjęta przez stronę po upływie terminu jest bezskuteczna. Jednakże w świetle art. 86 § 1 p.p.s.a., jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Ponadto z art. 86 § 2 p.p.s.a. wynika, iż warunkiem przywrócenia terminu jest spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony w zakresie postępowania sądowego. Artykuł 87 § 1 i 2 p.p.s.a. stanowi natomiast, że pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. W piśmie tym należy uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. Wymaga podkreślenia, że warunkiem dopuszczalności przywrócenia uchybionego terminu jest uprawdopodobnienie przez stronę, że mimo całej staranności nie mogła dokonać czynności w terminie, to znaczy, że zachodziły przeszkody od niej niezależne. Brak winy w uchybieniu terminu powinien być przy tym oceniany przy uwzględnieniu wszelkich okoliczności konkretnej sprawy.

11 Zarówno w doktrynie jak i orzecznictwie przyjmuje się rygorystyczne kryteria ocen postawy osoby, która dokonała czynności procesowej po terminie. Wiążą się one z obowiązkiem strony do szczególnej staranności przy dokonywaniu czynności procesowej. Przywrócenie nie jest więc dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa, a o braku winy w niedopełnieniu obowiązku można mówić tylko w przypadku stwierdzenia, że dopełnienie obowiązku stało się niemożliwe z powodu przeszkody nie do przezwyciężenia. W konsekwencji brak winy w uchybieniu terminu można przyjąć tylko wtedy, gdy strona nie mogła przeszkody usunąć nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku.

12 NSA uznaje, że w niniejszej sprawie pełnomocnik Skarżącej uprawdopodobnił przesłankę braku winy w uchybieniu terminu. Przypomnieć w tym kontekście należy, że uprawdopodobnienie jest czym innym niż udowodnienie - uprawdopodobnienie, wymaga wiarygodnej argumentacji wskazującej na fakt istnienia niedającej się usunąć przeszkody w uchybieniu terminu i to trwającej w sposób ciągły aż do dnia dokonania czynności procesowej.

13 W niniejszej sprawie stanowisko prezentowane przez Skarżącą daje spójny obraz, w ramach którego należy uznać, iż jest wysoce prawdopodobne, iż uchybienia terminu nie sposób było uniknąć. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że obecny pełnomocnik jest aż trzecim pełnomocnikiem wyznaczonym dla Skarżącej z urzędu. Pierwszy pełnomocnik nie mógł podjąć się reprezentowania Skarżącej ze względu na przebywanie na zwolnieniu lekarskim (k. 80 akt sądowych). Drugi pełnomocnik złożył opinię o braku podstaw do sporządzenia skargi kasacyjnej (k. 91), którą uzasadnił tym, iż w sprawie nie złożono wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Wątpliwości co do rzetelności tego działania znajdują wyraz w zarządzeniu Przewodniczącej Wydziału III WSA z 17 września 2021 r. (k. 95), w którym wskazano, że pełnomocnik "nie odniósł się do zaistniałych okoliczności faktycznych przemawiających za uznaniem niezasadności złożenia wniosku o przywrócenie terminu na złożenie wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku" a także - przede wszystkim - że "nie złożył takiego wniosku". Postanowieniem z 21 października 2021 r. Rzecznik Izby Dyscyplinarnej w Warszawie wszczął dochodzenie dyscyplinarne w tj. sprawie.

14 Trzeci ustanowiony w sprawie pełnomocnik złożył stosowny wniosek (o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku) 8 listopada 2021 r., tj. w terminie 5 dni od dnia uzyskania dostępu do akt w portalu "Passa" - zachowany został tym samym 7-dniowy termin na złożenie wniosku. Dokonano jednocześnie stosownej czynności.

15 NSA uznaje, że powstałe w sprawie wątpliwości co do możliwości uniknięcia uchybienia przez Skarżącą należy rozstrzygnąć na korzyść Skarżącej, mając na uwadze przede wszystkim zagwarantowane konstytucyjnie prawo do sądu (art. 45 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej z dnia 2 kwietnia 1997 r. [Dz. U. Nr 78, poz. 483, ze zm.]). Dodatkowo, jak trafnie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 maja 2013 r., sygn. akt II OSK 1188/13, za uwzględnieniem zażalenia przemawia zasada prymatu merytorycznego rozpoznania sprawy nad rozpoznaniem jej w sposób formalny. Jeżeli istnieją wątpliwości, co do przepisów wyznaczających stronie określone obowiązki i to pod rygorem formalnego zakończenia sprawy poprzez odrzucenie skargi, zaś strona w związku z tym występuje o ustanowienie jej pełnomocnika - to uwzględniając okoliczności sprawy, należy kierować się potrzebą doprowadzenia do merytorycznego jej zbadania (por. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 20 sierpnia 2013 r., sygn. akt II OSK 1817/13).

16 Istotne jest, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy w postaci ustanowienia pełnomocnika Skarżąca podkreśliła to, iż źle znosi psychicznie sytuację dotyczącą zobowiązania podatkowego w niniejszej sprawie i nie jest w stanie prowadzić niniejszej sprawy. Okoliczność tę należy traktować jako przeszkodę w możliwości dochowania terminu. Ponadto, uznając wniosek za zasadny, Referendarz sądowy słusznie podkreślił, iż działa "w celu zapewnienia Skarżącej realizacji prawa do sądu". To byłoby niemożliwe, gdyby uznać, iż w momencie wydania postanowienia przez Referendarza sądowego bezpowrotnie upłynął już termin na złożenie stosownego wniosku.

17 Kierując się wskazaną zasadą dążenia do merytorycznego rozpoznania sprawy, NSA uznaje, iż przywrócenie terminu jest właściwym środkiem procesowym służącym nadaniu sprawie dalszego biegu.

18 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 188 w zw. z art. 197 § 2 oraz art. 86 § 1 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.