Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2024 r., III FZ 288/24

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 lipca 2024 r., III FZ 288/24

Sentencja

1 Dnia 12 lipca 2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Stanisław Bogucki po rozpoznaniu w dniu 12 lipca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 maja 2024 r., sygn. akt III SA/Wa 331/24 w przedmiocie zawieszenia postępowania sądowego w sprawie ze skargi H. Z. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 27 listopada 2023 r., nr 1401-IEW4.4125.10.2023.7.AK w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich postanawia uchylić zaskarżone postanowienie.

Uzasadnienie

2 1. Postanowieniem z 7.05.2024 r. o sygn. III SA/Wa 331/24 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w sprawie ze skargi H. Z. (dalej: skarżąca) na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z 27.11.2023 r., nr 1401-IEW4.4125.10.2023.7.AK wydaną w przedmiocie odpowiedzialności osób trzecich, zawiesił postępowanie sądowe. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia podano art. 125 § 1 pkt 1 ustawy z 30.08.2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej: p.p.s.a.).

3 2. Przebieg postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie.

4 2.1. W motywach rozstrzygnięcia WSA w Warszawie wskazał, że z urzędu wiadomym mu jest, że postanowieniem z 31.01.2024 r., sygn. I SA/Wr 966/22, WSA we Wrocławiu skierował do Trybunału Sprawiedliwości pytanie prejudycjalne dotyczące wykładni przepisów prawa unijnego:

5 "1. Czy wykładnia przepisów dyrektywy 2006/112/WE Rady z dnia 28 listopada 2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej (Dz. Urz. UE z dnia 11 grudnia 2006 r. Nr L 347, s. 1; dalej dyrektywa VAT), w tym jej art. 193, art. 205, art. 273 w zw. z art. 325 Traktatu o Funkcjonowaniu Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r., Nr 90, poz. 864/2; dalej TFUE) i art. 17 Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej (Dz. Urz. UE z dnia 14 grudnia 2007 r. Nr C 303, s. 1; dalej Karta) oraz zasady proporcjonalności należy interpretować w ten sposób, iż stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym przewidującym mechanizm odpowiedzialności solidarnej członka zarządu osoby prawnej za zobowiązania z tytułu VAT tej osoby prawnej bez wcześniejszego ustalenia czy taki członek zarządu działał w złej wierze albo że jego zachowaniom można było zarzucić zawiniony błąd lub też niedbalstwo?

6 2. Czy przepisy dyrektywy VAT, w tym jej art. 193, art. 205, art. 273 w zw. z art. 325 TFUE, zasada pewności prawa, zasada uzasadnionych oczekiwań, zasada prawa do dobrej administracji wywodzona z art. 41 Karty w zw. z art. 2 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30; państwo prawa, poszanowanie praw człowieka), art. 47 Karty (skuteczny środek zaskarżenia, prawo do sądu) należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie takiej praktyce krajowej, która dla uwolnienia się od odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania w VAT osoby prawnej posiadającej jednego wierzyciela, wymaga od członka zarządu złożenia wniosku o ogłoszenie upadłości, który jest bezprzedmiotowy na gruncie przepisów i praktyki krajowego prawa insolwencyjnego, a w konsekwencji prowadzi do naruszenia istoty prawa własności (art. 17 Karty)?

7 3. Czy przepisy art. 193, art. 205, art. 273 dyrektywy VAT w zw. z art. 325 TFUE oraz zasadę równości wobec prawa i zasadę niedyskryminacji (art. 20 Karty i art. 21 Karty) należy interpretować w ten sposób, że stoją one na przeszkodzie przepisom krajowym [wskazanym w pkcie 1], które dopuszczają nierówne traktowanie członków zarządu osób prawnych, w ten sposób, że członek zarządu osoby prawnej posiadającej więcej niż jednego wierzyciela, może uwolnić się od odpowiedzialności za zobowiązania Spółki poprzez złożenie wniosku o ogłoszenie upadłości, natomiast członek zarządu osoby prawnej posiadającej wyłącznie jednego wierzyciela, nie ma możliwości skutecznego złożenia takiego wniosku, co w efekcie pozbawia go możliwości uwolnienia się od odpowiedzialności solidarnej za zobowiązania z tytułu VAT osoby prawnej oraz prawa do skutecznego środka zaskarżenia (art. 47 Karty)?".

8 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że w decyzji, która jest przedmiotem skargi do Sądu, Dyrektor IAS w Warszawie związał niewypłacalność spółki, za której zaległości podatkowe odpowiada skarżąca, z niewykonanymi zobowiązaniami wobec jednego wierzyciela (zobowiązaniami podatkowymi wobec Skarbu Państwa reprezentowanego przez organ podatkowy).

9 2.2. Sąd pierwszej instancji uznał, że przedstawiona kwestia prejudycjalna (wypowiedź Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej) może więc mieć wpływ na wynik sprawy skarżącej. W świetle powyższego, po dokonaniu oceny z punktu widzenia celowości, sprawiedliwości oraz ekonomiki procesowej zawieszenie postępowania WSA w Warszawie uznał za uzasadnione do czasu rozpoznania przez Trybunał Sprawiedliwości sprawy, w której skierowano zacytowane pytania prejudycjalne.

10 3. Stanowisko organu w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym.

11 3.1. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (reprezentowany przez pełnomocnika – radcę prawnego) wniósł zażalenie na ww. postanowienie, zaskarżając je w całości. Wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy WSA w Warszawie do dalszego prowadzenia oraz o zasadzenie kosztów postępowania zażaleniowego.

12 Zaskarżonemu postanowieniu Dyrektor IAS w Warszawie zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj.:

13 a) art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a przez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu wskutek wadliwego przyjęcia, że rozstrzygnięcie sprawy sądowoadministracyjnej zależy od wyniku rozstrzygnięcia pytania prejudycjalnego, w przedmiocie wykładni dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej oraz Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w sprawie dotyczącej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług, jakie skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej WSA we Wrocławiu w sprawie o sygn. I SA/Wr 966/22;

14 b) art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. przez brak rozważenia przesłanki zawieszenia postępowania, a w szczególności niewskazanie w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia wpływu wyniku rozstrzygnięcia pytania prejudycjalnego, w przedmiocie wykładni dyrektywy Rady 2006/112/WE z 28.11.2006 r. w sprawie wspólnego systemu podatku od wartości dodanej oraz Karty Praw Podstawowych Unii Europejskiej w sprawie dotyczącej odpowiedzialności podatkowej członka zarządu jako osoby trzeciej za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług, jakie skierował do Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej WSA we Wrocławiu, w sprawie o sygn. I SA/Wr 966/22, na wynik sprawy sądowoadministracyjnej.

15 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

16 4.1. Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Występujący w sprawie problem był już przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego m.in. w postanowieniu o sygn. III FZ 188/24 z 16.05.2024 r. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie orzekającym w sprawie podziela stanowisko wyrażone w tym orzeczeniu, więc posłuży się argumentacją w nim zawartą.

17 Okoliczności podniesione we wniosku, których dotyczy pytanie prejudycjalne, zawarte w postanowieniu WSA we Wrocławiu z 31.01.2024 r. o sygn. I SA/Wr 966/22, nie stanowią przesłanki do obligatoryjnego zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego (art. 124 p.p.s.a.). Nadto, żadna z nich nie stanowi bezpośredniej przeszkody do rozpoznania tej sprawy.

18 Zgodnie z art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., sąd może zawiesić postępowanie z urzędu, jeżeli rozstrzygnięcie sprawy zależy od wyniku innego toczącego się postępowania administracyjnego, sądowoadministracyjnego, sądowego, przed Trybunałem Konstytucyjnym lub Trybunałem Sprawiedliwości Unii Europejskiej. Aby móc zastosować art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., między daną sprawą sądowoadministracyjną a innym postępowaniem musi istnieć związek tego rodzaju, że wynik już toczącego się postępowania będzie miał charakter prejudycjalny dla sprawy, która ma być zawieszona. Rozstrzygnięcie w tej drugiej sprawie tylko wtedy będzie upoważniało do zawieszenia postępowania sądowoadministracyjnego, kiedy podjęte w niej rozstrzygnięcie będzie miało decydujące znaczenie dla sposobu rozstrzygnięcia sprawy sądowoadministracyjnej, która ma być zawieszona.

19 Związek między postępowaniami, o których mowa w art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a., powinien być realny, rzeczywisty, faktyczny i bezpośredni. Należy też podkreślić, że art. 125 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznaje sądowi administracyjnemu uprawnienie do fakultatywnego wstrzymania toku postępowania sądowoadministracyjnego, z uwagi na wystąpienie opisanych w tym przepisie okoliczności. Przez użycie zwrotu "sąd może", prawodawca pozostawił do oceny sądu, czy w okolicznościach faktycznych danej sprawy uzasadnione jest zawieszenie postępowania sądowego, czy też nie.

20 W tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny doszedł do przekonania, że wstrzymywanie biegu postępowania sądowego jest nieuzasadnione. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 7 p.p.s.a., sąd administracyjny powinien podejmować czynności zmierzające do szybkiego załatwienia sprawy i dążyć do jej rozstrzygnięcia na pierwszym posiedzeniu. Dalsze oczekiwanie na rozpoznanie tej sprawy, nie tylko godziłoby we wspomnianą zasadę szybkości postępowania, ale utrzymywałoby w tym zakresie stan niepewności. Należy też zauważyć, że w zależności od odpowiedzi udzielonej przez TSUE na postawione pytania prejudycjalne, strony będą mogły żądać powrotu do sprawy w trybie nadzwyczajnym (art. 272 § 2a p.p.s.a. i art. 240 § 1 pkt 11 o.p.).

21 4.2. Uwzględniając powyższe okoliczności, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., jak w sentencji postanowienia. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o kosztach postępowania zażaleniowego, ponieważ nie przewiduje tego art. 209 w związku z art. 203 i art. 204 p.p.s.a. Zwrot kosztów postępowania przed Naczelnym Sądem Administracyjnym przysługuje tylko w przypadkach wskazanych w art. 203 i art. 204 p.p.s.a., te zaś przepisy nie dotyczą zażaleń.

22 Sędzia NSA Stanisław Bogucki