Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2022 r., III FSK 778/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 sierpnia 2022 r., III FSK 778/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Wojciech Stachurski (sprawozdawca), Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, po rozpoznaniu w dniu 24 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej D. D., M. G., U. D. - następców prawnych J. D. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 618/18 w sprawie ze skargi D. D., M. G., U. D. - następców prawnych J. D. na postanowienie Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 14 grudnia 2017 r. nr BON-III.5220.304.5.2017.AM w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie zobowiązania z tytułu wpłat na PFRON za luty 2012 r. 1) oddala skargę kasacyjną, 2) postanawia z urzędu sprostować oczywistą omyłkę zawartą w komparycji wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 16 października 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 618/18, w ten sposób, że w miejsce zwrotu: "Ministra Pracy i Polityki Społecznej" wpisać: " Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej".

Uzasadnienie

2 1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

3 Wyrokiem z 16 października 2018 r., III SA/Wa 618/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę D. D., M. G., U. D. - następców prawnych zmarłego J. D. (dalej jako: "skarżące") na postanowienie Ministra Rodziny Pracy i Polityki Społecznej z 14 grudnia 2017 r., nr BON-III.5220.304.5.2017.AM, w przedmiocie zawieszenia postępowania.

4 Z uzasadnienia wyroku wynika, że decyzją z 5 października 2015 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych (PFRON) określił wysokość zobowiązań J. D., prowadzącego działalność gospodarczą pod nazwą P. w B., z tytułu wpłat na PFRON za luty 2012 r. Decyzją z 14 lutego 2017 r. Minister Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej uchylił wyżej wymienioną decyzję w całości i przekazał sprawę organowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia. Na decyzję organu drugiej instancji strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W związku z tym Prezes Zarządu PFRON, postanowieniem z 24 kwietnia 2017 r. zawiesił postępowanie w tej sprawie, a postanowieniem z 14 grudnia 2017 r. Minister Pracy i Polityki Społecznej utrzymał w mocy postanowienie organu pierwszej instancji. Zdaniem organów, między postępowaniem sądowoadministracyjnym ze skargi na decyzję kasacyjną a postępowaniem prowadzonym po wydaniu tej decyzji istnieje zależność polegająca na tym, że wynik postępowania sądowoadministracyjnego będzie bezpośrednio rzutował na treść decyzji.

5 Na postanowienie w przedmiocie zawieszenia postępowania wniesiona została skarga do WSA w Warszawie, w której postawiony został zarzut naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r. poz. 201 z późn. zm.; dalej "o.p.).

6 Oddalając skargę zaskarżonym w tej sprawie wyrokiem WSA w Warszawie stwierdził, że zarówno organ pierwszej instancji, jak i organ odwoławczy, w podstawach prawnych wydanych postanowień, błędnie wskazali art. 201 § 1 pkt 2 o.p., bowiem właściwa podstawa do wydanych postanowień to art. 201 § 1 pkt 7 o.p. Powyższe, zdaniem sądu, nie stanowi jednak podstawy do uchylenia zaskarżonego rozstrzygnięcia, bowiem jest ono słuszne. W sprawie doszło do niewielkiego naruszenia przepisów postępowania, które jednak nie miało wpływu na wynik sprawy.

7 Wyrok wraz z uzasadnieniem, a także inne powoływane w dalszej części orzeczenia sądów administracyjnych, są dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

8 2. Skarga kasacyjna.

9 Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji wniosły skarżące, reprezentowane przez pełnomocnika. Zaskarżając wyrok w całości, autor skargi kasacyjnej zarzucił naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 201 § 1 pkt 2 w zw. z art. 210 § 1 pkt 4 i 6 oraz z art. 217 § 1 pkt. 4 o.p., które to naruszenie miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez uznanie, że zawieszenie postępowania w związku z wniesieniem przez stronę skargi do WSA na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 14 lutego 2017 r. w sprawie uchylenia zaskarżonej decyzji Prezesa Zarządu PFRON w całości i przekazania sprawy temu organowi do ponownego rozpatrzenia jest zasadne, mimo że podstawą prawną zaskarżonej decyzji był art. 201 § 1 pkt 2 o.p., a faktyczną uzależnienie rozpatrzenia sprawy i wydanie decyzji od wyroku sądu administracyjnego, choć skarga ta nie dotyczyła rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, a nie okoliczność wniesienia skargi, o której mowa w art. 201 § 1 pkt. 7 o.p., a zatem zaskarżona decyzja była sprzeczna z prawem (sic!).

10 W oparciu o powyższy zarzut strona wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA w Warszawie oraz zasądzenie od organu na rzecz skarżących zwrotu kosztów postępowania sądowego, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego wg norm przepisanych.

11 Organ nie skorzystał z możliwości wniesienia odpowiedzi na skargę kasacyjną.

12 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Skarga kasacyjna jest niezasadna.

14 Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 95 z późn. zm.).

15 Zarzuty skargi kasacyjnej koncentrują się wokół przyjęcia błędnej, zdaniem skarżących, podstawy prawnej do zawieszenia postępowania. Jak twierdzi autor skargi kasacyjnej, podstawę zawieszenia stanowił de facto art. 201 § 1 pkt 2 o.p. – na ten przepis wskazał również Prezes Zarządu PFRON w postanowieniu o zawieszeniu postępowania – przy czym, zdaniem pełnomocnika, skarga złożona przez stronę na decyzję Ministra Rodziny, Pracy i Polityki Społecznej z 14 lutego 2017 r. nie dotyczyła zagadnienia wstępnego, które miało być rozstrzygnięte przed wojewódzkim sądem administracyjnym. Tymczasem sąd pierwszej instancji stanął na stanowisku, że organ powyższy przepis o.p. powołał jedynie omyłkowo, zaś właściwą podstawę zawieszenia postępowania stanowił art. 201 § 1 pkt 7 o.p.

16 Odnosząc się do tych zarzutów należy wskazać, że w stanie prawnym obowiązującym do końca 2015 r. istniała wątpliwość, czy art. 201 § 1 pkt 2 o.p. może stanowić podstawę prawną do zawieszenia postępowania w sytuacji zaskarżenia do sądu administracyjnego decyzji kasacyjnej organu drugiej instancji. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny prezentował jednak dość jednolite stanowisko, że między postępowaniem sądowoadministracyjnym ze skargi na decyzję kasacyjną a postępowaniem podatkowym prowadzonym po wydaniu tej decyzji, istnieje zależność polegająca na tym, że wynik postępowania sądowoadministracyjnego będzie bezpośrednio rzutował na treść tej decyzji. W przypadku uprawomocnienia się wyroku uchylającego decyzję kasacyjną to ponowne postępowanie musiałoby zostać umorzone, gdyż zamiast niego powinno się toczyć postępowanie odwoławcze w pierwotnym postępowaniu zakończonym decyzją kasacyjną. Z kolei w przypadku odmiennego rozstrzygnięcia sądu administracyjnego w ponownym postępowaniu podatkowym zostanie wydana decyzja merytoryczna. Konstatacja ta skłaniała do wniosku, że wydanie decyzji merytorycznej w ponownym postępowaniu jest prawnie możliwe wyłącznie w przypadku prawomocnego zakończenia postępowania sądowego, pozostawiającego w obrocie prawnym decyzję kasacyjną, a zatem wszczęcie postępowania sądowoadministracyjnego ze skargi na decyzję kasacyjną organu podatkowego, obliguje ten organ do zawieszenia, na podstawie art. 201 § 1 pkt 2 o.p., postępowania podatkowego prowadzonego po wydaniu decyzji kasacyjnej (zob. wyroki NSA: z 22 lipca 2008 r., II FSK 633/08 i II FSK 634/08; z 5 marca 2013 r., II FSK 3046/11; z 6 marca 2018 r., I FSK 2017/16; z 29 sierpnia 2019 r., II FSK 3282/17).

17 Pomimo tego, z dniem 1 stycznia 2016 r. w art. 201 § 1 o.p. dodano pkt 7 zawierający obligatoryjną przesłankę zawieszenia postępowania, która wprost odnosi się do sytuacji wniesienia skargi do sądu administracyjnego na decyzję uchylającą w całości decyzję organu pierwszej instancji i przekazującą sprawę do ponownego rozpatrzenia (zmiana wynikająca z art. 1 pkt 132 lit. a tiret drugie ustawy z dnia 10 września 2015 r. o zmianie ustawy - Ordynacja podatkowa oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2015 r. poz. 1649).

18 Zmianę tę należy odczytywać, jako wprowadzenie nowej podstawy prawnej do zawieszenia postępowania w tego typu sytuacji. Jednocześnie skoro ustawodawca nie wypowiedział się wprost w przepisach przejściowych ustawy nowelizującej na temat skutków wejścia w życie jej regulacji, to oznacza przyjęcie założenia bezpośredniego stosowania nowego prawa. Powyższą zasadę, jako wynikającą z art. 2 Konstytucji RP, potwierdził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 maja 2004 r., SK 39/03, a także Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 16 listopada 2012 r., II FSK 711/11, z 16 października 2012 r., II FSK 1996/11; z 13 września 2012 r., II FSK 2020/11; z 24 kwietnia 2014 r., II 1179/13; z 9 maja 2013 r., I GSK 208/12. Reguła stosowania prawa nowego, o ile przepis przejściowy nie stanowi inaczej, odnosi się w szczególności do prawa procesowego. W przypadku norm procesowych należy przyjmować zasadę stosowania prawa obowiązującego w czasie dokonywania czynności procesowych (wyrok NSA z 3 lutego 2009 r., I FSK 1960/07). Na gruncie prawa procesowego nie istnieje właściwa prawu materialnemu (prawu podmiotowemu) zasada praw słusznie nabytych. Właśnie w opozycji do tej zasady jest konstruowana zasada aktualności przepisów prawa formalnego, która dopuszcza m.in. zmianę trybu (sposobu) postępowania w jego toku. W wypadku zmiany prawa procesowego, o dalszym przebiegu postępowania, o uprawnieniach stron, zakresie środków zaskarżenia, sposobu ich rozpoznawania itd. często decyduje więc element czasu, a więc z punktu widzenia stron − element losowy (zob. W. Jakimowicz, Kilka uwag na temat metod regulacji intertemporalnej w kontekście sytuacji prawnej jednostki [w:] Administracja publiczna pod rządami prawa. Księga pamiątkowa z okazji 70-lecia urodzin prof. zw. dra hab. Adama Błasia, Wrocław 2016, a także przywołane tam orzecznictwo).

19 W świetle tych uwag prawidłowa jest ocena sądu pierwszej instancji, że wydane w tej sprawie postanowienie o zawieszeniu postępowania powinno być oparte na art. 201 § 1 pkt 7 o.p., a nie na art. 201 § 1 pkt 2 o.p. Choć postępowanie w tej sprawie zostało wszczęte przed 1 stycznia 2016 r., to czynność zawieszenia tego postępowania nastąpiła już po tej dacie. Zatem w postanowieniu o zawieszeniu postępowania organ błędnie powołał się na art. 201 § 1 pkt 2 o.p. Jednak jak słusznie zauważył sąd pierwszej instancji, nie stanowi to naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a tylko w takiej sytuacji sąd mógłby uchylić zaskarżone postanowienie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a." Pomimo błędnego powołania się przez organy na art. 201 § 1 pkt 2 o.p., w tej sprawie istniała podstawa prawna do zawieszenia postępowania. Zatem argumentacja pełnomocnika skarżących, zmierzająca do podważenia zasadności zawieszenia tego postępowania, nie mogła odnieść zamierzonego skutku.

20 W związku z powyższym, za niezasadny należało uznać zarzut naruszenia art. 201 § 1 pkt 2 w zw. z art. 210 § 1 pkt 4 i 6 oraz z art. 217 § 1 pkt. 4 o.p.

21 Mając na uwadze powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną w myśl art. 184 p.p.s.a. Jednocześnie na podstawie art. 156 § 3 p.p.s.a., orzeczono o sprostowaniu oczywistej omyłki zawartej w komparycji zaskarżonego wyroku. Z akt sprawy wynika, że zaskarżone postanowienie z 14 grudnia 2017 r. wydał "Minister Rodziny Pracy i Polityki Społecznej" a nie "Minister Pracy i Polityki Społecznej".

22 SWSA(del.) Bogusław Wożniak SNSA Wojciech Stachurski SNSA Jolanta Sokołowska