Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r., III FSK 624/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2022 r., III FSK 624/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący – Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Jolanta Sokołowska (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak, Protokolant Agata Han, po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2022 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M.G. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 25 września 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 627/18 w sprawie ze skargi M. G. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od M. G. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wyrokiem z dnia 25 września 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 627/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę M.G. (dalej: skarżący) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 29 marca 2018 r. (dalej: Dyrektor IAS) w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

3 Skargę kasacyjną wywiódł skarżący. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił:

4 1) na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: P.p.s.a.) przepisów postępowania, tj.:

5 a) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm., dalej. P.u.s.a.) oraz art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 151 P.p.s.a. poprzez oddalenie skargi w sytuacji, gdy zachodziła podstawa do jej uwzględnienia i uchylenia zaskarżonego postanowienia

6 b) art. 141 § 4 P.p.s.a. poprzez zbyt lakoniczne uzasadnienie wyroku w zakresie uznania odsetek jako rodzaju należności w rozumieniu art. 102 ust. 2 pkt 3 ustawy z dnia 11 października 2013 r. o wzajemnej pomocy przy dochodzeniu podatków, należności celnych i innych należności pieniężnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 425 ze zm., dalej: ustawa o wzajemnej pomocy),

7 c) art. 33 § 1 pkt 10 w zw. z art. 33 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2018 r., poz.. 1314 ze zm., dalej: u.p.e.a.) poprzez błędną interpretację polegającą na uznaniu, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki określone w tych przepisach;

8 2) na podstawie art. 174 pkt 1 P.p.s.a. przepisów prawa materialnego, tj.:

9 a) art. 41, art. 94 i art. 95 ustawy o wzajemnej pomocy poprzez ich nie zastosowanie,

10 b) art. 102 ust. 2 pkt 3 ustawy o wzajemnej pomocy poprzez błędną interpretację pojęcia rodzaj należności.

11 Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Sąd pierwszej instancji oraz o zasądzenie od Dyrektora IAS na jego rzecz kosztów postępowania w tym kosztów zastępstwa radcowskiego.

12 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor IAS wniósł o jej oddalenie oraz o przyznanie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 Skarga kasacyjna jest niezasadna. Mając na uwadze podniesione w niej zarzuty i argumenty przede wszystkim wyjaśnić należy mającą kluczowe znaczenie dla wyniku sprawy kwestię, jaką jest skuteczność uzupełnienia po terminie już wniesionych zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.

15 Wskazać zatem trzeba, że zgodnie z art. 27 § 1 pkt 9 u.p.e.a. zarzuty mogą być wniesione w terminie 7 dnia od dnia doręczenia zobowiązanemu tytułu wykonawczego. Po upływie tego terminu zobowiązany nie tylko nie może wnieść po raz pierwszy zarzutów, ale też innych zarzutów niż wniesione w terminie. Inaczej mówiąc, zobowiązany nie może po upływie terminu do wniesienia zarzutów ich uzupełniać powołując nowe podstawy. Zarzuty wniesione po terminie nie podlegają rozpatrzeniu, gdyż ani organ odwoławczy, ani sąd administracyjny nie są uprawnieni do rozpatrywania zarzutów zgłoszonych po raz pierwszy w zażaleniu, skardze czy skardze kasacyjnej. Stanowisko takie jest jednolicie prezentowane w orzecznictwie i Sąd orzekający w niniejszej sprawie je podziela (vide np. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 12 grudnia 2006 r., I OSK 1057/06; z dnia 14 września 2007 r., I OSK 522/07; z dnia 28 kwietnia 2009 r., II FSK 108/08; z dnia 1 września 2011 r., II FSK 407/10; z dnia 27 stycznia 2015 r., II FSK 3081/12; z dnia 2 lutego 2016 r, II FSK 3259/13; z dnia 1 marca 2018 r., II FSK 411/16; z dnia 12 sierpnia 2020 r., II FSK 1188/18; z dnia 25 marca 2021 r., III FSK 2889/21; z dnia z dnia 8 marca 2022 r., III FSK 4669/21 - publ. orzeczenia.nsa.gov.pl - CBOSA).

16 We wniesionych w ustawowym terminie zarzutach skarżący twierdził, że objęty zagranicznym tytułem wykonawczym obowiązek został wykonany. Zarzucił naruszenie art. 102 ust. 2 pkt 3 ustawy o wzajemnej pomocy. Organy i sądy administracyjne mogły zatem rozpoznać sprawę wyłącznie w granicach zakreślonych tymi zarzutami.

17 Odnośnie do pierwszego zarzutu Sąd pierwszej instancji stwierdził, że stosownie do postanowień art. 33 § 2 pkt 2 u.p.e.a. w egzekucji należności państw trzecich (nie będących członkami Unii Europejskiej) zobowiązany może zgłosić wyłącznie zarzuty wymienione w tym przepisie, tj. zarzuty z § 1 pkt 6 i 8-10. Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie przewiduje możliwości złożenia zarzutu opartego na innej podstawie prawnej, w tym ustanowionej art. 33 § 1 pkt 1, gdzie mowa jest m.in. o wykonaniu i nieistnieniu obowiązku. Wysokość obowiązku i zasadność jego egzekwowania może być kontestowana w odrębnym, przewidzianym do tego trybie.

18 Tego stanowiska Sądu pierwszej instancji nie podważono w skardze kasacyjnej, więc uchyla się ono spod kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wprawdzie w petitum zarzucono naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 u.p.e.a., ale w związku z art. 33 § 1 pkt 10 tej ustawy, a w jedynym zdaniu uzasadnienia skargi kasacyjnej odnoszącym się do tego zarzutu stwierdzono, że zarzuty złożone przez skarżącego odpowiadały wymogom określonym w art. 33 § 2 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy, bowiem wskazywały na naruszenie wymogów określonych w art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Tak więc konsekwentnie naruszenie art. 33 § 2 pkt 2 wiązano z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a.

19 W tym miejscu przypomnieć warto, że zgodnie z art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod rozwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania. Przepis ten zakreśla granice rozpoznania sprawy przez Naczelny Sąd Administracyjny wskazując, że wyznacza je strona wnosząca skargę kasacyjną przez przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie. Tak więc Naczelny Sąd Administracyjny nie jest uprawniony do badania ewentualnej wadliwości zaskarżonego orzeczenia wykraczającej poza ramy wyznaczone zarzutami skargi kasacyjnej, z wyjątkiem nieważności postępowania, której w niniejszej sprawie nie stwierdzono. Podkreślić trzeba, że obowiązek uzasadnienia zarzutów nakłada na sporządzającego skargę kasacyjną powinność połączenia poszczególnych zarzutów z argumentami uzasadnienia. Jakkolwiek przepisy nie wprowadzają w tym zakresie szczególnych wymagań dla konstrukcji uzasadnienia i skutek ten możliwy jest do osiągnięcia w dowolny sposób, to musi być możliwe względnie jednoznaczne przyporządkowanie poszczególnych argumentów do zarzutów, tak aby Naczelny Sąd Administracyjny mógł odnieść się do nich, rozpoznając skargę kasacyjną. Jest to o tyle istotne, że Naczelny Sąd Administracyjny nie może we własnym zakresie decydować, jakich argumentów zamierzała użyć strona dla uzasadnienia stawianych zarzutów. Argumenty uzasadnienia powinny także pozostawać w rzeczowym związku z przedmiotem zarzutów.

20 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżony wyrok nie narusza art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Przywołany przepis stanowi, że podstawą zarzutu w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej może być niespełnienie w tytule wykonawczym wymogów określonych w art. 27, a w zagranicznym tytule wykonawczym - wymogów określonych w art. 102 ustawy o wzajemnej pomocy. Ponieważ skarżący w zarzutach wskazał wyłącznie na naruszenie art. 102 ust. 2 pkt 3 ustawy o wzajemnej pomocy, to słusznie Sąd pierwszej instancji ograniczył kontrolę do przesłanki określonej w tym przepisie.

21 Zgodnie z art. 102 ust. 2 pkt 3 ustawy o wzajemnej pomocy zagraniczny tytuł wykonawczy powinien zawierać co najmniej określenie rodzaju i wysokości należności pieniężnych wyrażonych w złotych oraz okresu, którego dotyczą należności pieniężne. Wszystkie elementy wymienione w cytowanym przepisie zostały wskazane w wystawionym wobec skarżącego zagranicznym tytule wykonawczym. Jako rodzaj należności podano odsetki, wysokość należności została podana w złotych polskich, wskazano okres, którego odsetki dotyczą.

22 Naczelny Sąd Administracyjny nie podzielił stanowiska skarżącego, że dla spełnienia wymogu dotyczącego określenia rodzaju należności pieniężnych nie wystarczy wpisać, że są to odsetki. Należy mieć na uwadze, że wyraz "rodzaj" według Słownika Języka Polskiego znaczy gatunek czegoś wyróżniający się jakimiś cechami (https://sjp.pl/rodzaj). Nie powinno budzić wątpliwości, że odsetki od zaległej należności głównej są rodzajem należności. Należność jaką są odsetki cechuje to, że stanowi ona ustalony procent od należności głównej. Skoro w art. 102 ust. 2 pkt 3 ustawodawca zdecydował, że zagraniczny tytuł wykonawczy powinien zawierać co najmniej określenie rodzaju należności, to wskazanie odsetek wymóg ten spełnia. Zapis "co najmniej" należy rozumieć w ten sposób, iż wymienione elementy muszą być wykazane, ale nie ma przeszkód, by zostały podane inne, jak chociażby podnoszone przez skarżącego, dotyczące należności głównej. Niemniej jednak brak dookreślenia jakiej konkretnie należności dotyczą odsetki nie powoduje, że zagraniczny tytuł wykonawczy nie spełnia wymogu określonego art. 102 ust. 2 pkt 3 ustawy o wzajemnej pomocy. Dlatego za niezasadny trzeba uznać zarzut dotyczący naruszenia tego przepisu.

23 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej skarżący podniósł argumenty na okoliczność niezgodności treści zagranicznego tytułu wykonawczego z pierwotnym tytułem wykonawczym, ale ta kwestia nie może być poddana rozważaniom Naczelnego Sądu Administracyjnego, ponieważ nie postawiono zarzutu naruszenia art. 102 ust. 1 ustawy o wzajemnej pomocy, który normuje tę materię, stanowiąc, że treść zagranicznego tytułu wykonawczego powinna być zgodna z treścią pierwotnego tytułu wykonawczego. Poza tym taki zarzut nie był postawiony we wniesionych w ustawowym terminie zarzutach. Konsekwencją tegoż jest brak możliwości rozpoznania zarzutu z pkt 2 lit. a) petitum skargi kasacyjnej.

24 Na uwzględnienie nie zasługują zarzuty naruszenia przepisów postępowania.

25 Art. 1 P.u.s.a. ma charakter ustrojowy normujący zakres i kryterium kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne i wojewódzki sąd administracyjny może go naruszyć wówczas, gdy zaniecha kontroli skutecznie złożonej skargi, rozpozna sprawę nienależącą do jego kognicji, zastosuje środek kontroli inny niż określony w ustawie – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, bądź zastosuje inne niż zgodność z prawem kryterium kontroli działalności administracji publicznej. Taka sytuacja nie miała miejsca w rozpoznanej sprawie. To zaś, czy ocena legalności zaskarżonej decyzji (postanowienia) była prawidłowa czy też błędna, nie może być utożsamiane z naruszeniem tego przepisu.

26 Art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i art. 151 P.p.s.a. są przepisami ogólnymi (blankietowymi), stanowiącymi jedynie prawną podstawę orzeczenia i bez powiązania tych przepisów z innymi przepisami postępowania sądowadministracyjnego nie mogą stanowić skutecznej podstawy kasacyjnej.

27 Art. 141 § 4 P.p.s.a. ma charakter formalny i określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku, a mianowicie: zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie, a jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego uzasadnienie zaskarżonego wyroku zawiera wszystkie elementy konstrukcyjne przewidziane w art. 141 § 4 P.p.s.a. i możliwa jest jego kontrola instancyjna.

28 Niezależnie od powyższego zauważenia wymaga, że skarżący wbrew wymogom art. 174 pkt P.p.s.a. nie wykazał wpływu zarzucanego naruszenia przepisów postępowania na wynik sprawy.

29 W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 184 P.p.s.a. O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1 tej ustawy.

30 s. B. Woźniak s. J. Brolik s. J. Sokołowska