Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024 r., III FSK 5028/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 lutego 2024 r., III FSK 5028/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jolanta Sokołowska, Sędzia NSA Paweł Borszowski, Sędzia NSA Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 13 lutego 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej J.S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 11 marca 2021 r. sygn. akt I SA/Kr 25/21 w sprawie ze skargi J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z dnia 29 października 2020 r. nr 1201-IEE.711.1.154.2020.4.LJM w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od J.S. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie wyrokiem z 11 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 25/21 oddalił skargę J.S. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Krakowie z 29 października 2020 r., nr 1201-IEE.711.1.154.2020.4.LJM w przedmiocie uchylenia czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a."

3 Skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie wywiódł J.S. wnosząc o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oraz o zwrot kosztów postępowania wg. norm prawem przepisanych. Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił, na podstawie art. 174 pkt 1 i pkt 2 P.p.s.a.:

4 1) naruszenie przepisów postępowania mogących mieć istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

5 a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 133 § 1 i art. 141 § 4 P.p.s.a. w zw. z art. 60 § 1 i art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1a pkt 2, pkt 12 lit. a) i pkt 18 i w zw. z art. 110c § 1, § 2, § 3 i § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." poprzez nieuchylenie przez Sąd zaskarżonego postanowienia i uznanie, że zaskarżone postanowienie nie narusza prawa,

6 b) art. 141 § 4 w zw. z art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz w zw. z art. 60 § 1 i art. 59 § 1 pkt 2 w zw. z art. 1a pkt 2, pkt 12 lit. a) i pkt 18 i w zw. z art. 110c § 1, § 2, § 3 i § 4. u.p.e.a., poprzez niezbadanie przez Sąd w pełnym zakresie zgodności z prawem zaskarżonego postanowienia w wyniku czego Sąd nie dostrzegł, że zajęcie nieruchomości to czynność egzekucyjna podlegająca uchyleniu na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdzie uchylenie czynności egzekucyjnej albo jej nieuchylenie nie jest zależne od rodzaju zastosowanego środka egzekucyjnego,

7 2) naruszenie przepisów prawa materialnego tj.:

8 a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) P.p.s.a., polegające na:

9 - niewłaściwym zastosowaniu art. 60 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i w zw. z art. 1a pkt 2, pkt 12 lit. a) i pkt 18 oraz w zw. z art. 110c § 1, § 2, § 3 i § 4 u.p.e.a. polegające na błędnym zrozumieniu przez Sąd zarzutów i treści skargi w wyniku czego Sąd nie odniósł się do zarzutów skarżącego,

10 b) niewłaściwym zastosowaniu art. 60 § 1 w zw. z art. 59 § 1 pkt 2 i w zw. z art. 1a pkt 2, pkt 12 lit. a) i pkt 18 oraz w zw. z art. 110c § 1, § 2, § 3 i § 4 u.p.e.a. polegające na niedostrzeżeniu przez Sąd, że zajęcie nieruchomości to czynność egzekucyjna podlegająca uchyleniu na skutek umorzenia postępowania egzekucyjnego, gdzie uchylenie czynności egzekucyjnej albo jej nieuchylenie nie jest zależne od rodzaju zastosowanego środka egzekucyjnego.

11 W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Krakowie wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na swoją rzecz kosztów zastępstwa procesowego wg. norm przepisanych.

12 Zarządzeniem Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej NSA, działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, zadecydował o skierowaniu sprawy na posiedzenie niejawne. Strony, po otrzymaniu informacji o posiedzeniu niejawnym i podstawach jego zarządzenia, nie wnosiły zastrzeżeń do takiego trybu rozpoznania sprawy.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

14 Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu.

15 Zarzuty skargi kasacyjnej, zarówno dotyczące naruszenia przepisów prawa procesowego jak i naruszenia przepisów prawa materialnego sprowadzają się do zakwestionowania oceny Sądu I instancji, który przyjął za organami administracji, że postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego w zakresie skutków w postaci uchylenie czynności egzekucyjnych podjętych w ramach tego postępowania, nie obejmuje obowiązku wykreślenia hipoteki przymusowej wpisanej na oznaczonej nieruchomości i zabezpieczającej wykonanie zaległości podatkowej w podatku dochodowym od osób fizycznych.

16 Zgodnie z art. 60 § 1 zdanie 1 u.p.e.a. umorzenie postępowania egzekucyjnego z przyczyny, o której mowa w art. 59 § 1 pkt 1-8 i 10 u.p.e.a., powoduje uchylenie dokonanych czynności egzekucyjnych, jeżeli przepisy ustawy nie stanowią inaczej.

17 Ustawodawca w związku z umorzeniem postępowania egzekucyjnego zastosował jednolitą konsekwencję w postaci uchylenia czynności egzekucyjnych bez względu na to, jaki charakter mają te czynności (czynności prawnych czy też czynności faktycznych). Konsekwencja ta (uchylenie czynności) jest ukierunkowana na wyeliminowanie następstw prawnych działania podmiotów podejmujących czynności egzekucyjne. Oprócz postanowienia o umorzeniu postępowania organ egzekucyjny nie ma obowiązku wydawania odrębnych postanowień uchylających poszczególne czynności egzekucyjne. Powinien jednak podjąć z urzędu działania usuwające skutki dokonanych czynności egzekucyjnych w celu przywrócenia zobowiązanemu pełnej swobody dysponowania rzeczą lub prawem, w stosunku do których była skierowana egzekucja.

18 Z przedstawionych akt administracyjnych sprawy wynika, że organ egzekucyjny z urzędu usunął jedyną czynność egzekucyjną zrealizowaną w niniejszym postępowaniu tj. uchylił zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego.

19 Strona skarżąca kwestionuje stanowisko organów i Sądu I instancji podnosząc, że w dziale IV księgi wieczystej nr NS I Z/0004163 9/5, pomimo wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, nadal widnieje wpis tytułu wykonawczego, który został wycofany z obrotu prawnego.

20 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza za Sądem I instancji, że na nieruchomości stanowiącej własność skarżącego ustanowiona została hipoteka przymusowa zabezpieczająca wykonanie zobowiązania podatkowego (zaległości podatkowej). Wymaga zatem rozstrzygnięcia, czy ustanowienie hipoteki mieści się w zakresie pojęcia czynności egzekucyjnej definiowanego w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Należy także zweryfikować, czy w ramach umorzonego postępowania egzekucyjnego organ prowadził egzekucję z nieruchomości.

21 Stosownie do ww. art. 1a pkt 2 ilekroć w ustawie jest mowa o czynności egzekucyjnej rozumie się przez to wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Z kolei, zgodnie z art. 1a pkt 12 tiret 14 u.p.e.a. ilekroć w ustawie jest mowa o środku egzekucyjnym rozumie się przez to w postępowaniu egzekucyjnym dotyczącym należności pieniężnych, egzekucję z nieruchomości.

22 Egzekucja z nieruchomości w postępowaniu egzekucyjnym w administracji opisana została w Rozdziale 7 u.p.e.a. W skardze kasacyjnej zarzucono naruszenie art. 110c § 1, § 2, § 3 i § 4 u.p.e.a. wywodząc, że Sąd I instancji nie dostrzegł, że doszło do zajęcie nieruchomości w egzekucji administracyjnej. Powołane wyżej przepisy stanowią odpowiednio: (§ 1) organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji administracyjnej z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości, (§ 2) zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony, (§ 3) równocześnie z wysłaniem wezwania zgodnie z § 2-2b, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów wraz z odpisem tego wezwania, (§ 4) zajęcie nieruchomości jest dokonane z chwilą doręczenia wezwania zgodnie z § 2-2b, z tym że odpowiednio dla zobowiązanego, małżonka zobowiązanego i innego podmiotu, na który przeniesiono prawo własności nieruchomości, którym nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów wraz z odpisem wezwania, z zastrzeżeniem § 5.

23 W skardze kasacyjnej nie wykazano, aby wbrew ustaleniom przyjętym za podstawę orzekania przez Sąd I instancji, organ egzekucyjny prowadził egzekucję z nieruchomości. Wobec powyższego zarzut naruszenia art. 110c § 1, § 2, § 3, § 4 u.p.e.a. uznać należało za nieusprawiedliwiony.

24 Strona skarżąca co do zasady ma rację twierdząc, że wszelkie podejmowane w ramach egzekucji z nieruchomości czynności są czynnościami egzekucyjnymi. Niemniej, nie dostrzega, że w realiach rozpoznawanej sprawy nie doszło do egzekucji z nieruchomości. Ustanowienie zaś na nieruchomości hipoteki przymusowej jest czynnością odrębną od egzekucji z nieruchomości, co Sąd I instancji prawidłowo dostrzegł i wyjaśnił, przywołując argumentację zaczerpniętą z wyroku Sądu Najwyższego z 21 sierpnia 2013 r., sygn. akt II CSK 17/13: postępowanie o wpis hipoteki przymusowej odbywa się na podstawie przepisów kodeksu postępowania cywilnego regulujących postępowanie wieczystoksięgowe (art. 6261-62613 k.p.c.), zamieszczonych w księdze dotyczącej postępowania nieprocesowego. Ustanowienie hipoteki przymusowej nie jest ani rodzajem, ani sposobem egzekucji. Jego skutkiem nie jest też wyegzekwowanie roszczenia, lecz zabezpieczenie wykonania zobowiązania. Jest to postępowanie zmierzające do ułatwienia przyszłego postępowania egzekucyjnego.

25 Z kolei kwestie związane z wygaśnięciem hipoteki przymusowej regulują przepisy art. 94 - 101 u.k.w.h. Wynika z nich, że hipoteka wygasa wraz z wygaśnięciem wierzytelności, której wykonanie zabezpiecza, chyba że z danego stosunku prawnego mogą powstać w przyszłości kolejne wierzytelności podlegające zabezpieczeniu. Dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Zakopanem zabezpieczenie rzeczowe w postaci wpisu hipoteki przymusowej na nieruchomości jest związane z istnieniem zobowiązania skarżącego w podatku dochodowym za 2008 r. Umorzenie postępowania egzekucyjnego nie jest tożsame z wygaśnięciem zobowiązania skarżącego w podatku dochodowym. Zatem nie zaistniały ustawowe, właściwe dla hipoteki przymusowej przesłanki, uzasadniające jej wykreślenie.

26 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że wpis tytułu wykonawczego w księdze wieczystej, z czego skarżący wywodzi, że prowadzona była egzekucja z nieruchomości, nie daje podstaw do takiego twierdzenia. Stosownie do art. 35 § 2 pkt 2 O.p. podstawą wpisu hipoteki przymusowej jest tytuł wykonawczy. Ujawniony w księdze wieczystej tytuł wykonawczy może być w okolicznościach sprawy identyfikowany jedynie jako wykazanie przez organ przesłanki dokonania wpisu hipoteki przymusowej.

27 Chybiony jest zarzut naruszenia art. 1a pkt 18 u.p.e.a., który stanowi, że przez zajęcie egzekucyjne rozumie się czynność organu egzekucyjnego, w wyniku której organ egzekucyjny nabywa prawo rozporządzania składnikiem majątkowym zobowiązanego w zakresie niezbędnym do wykonania obowiązku objętego tytułem wykonawczym. Ze stanu faktycznego sprawy, przyjętego przez Sąd I instancji wynika, że organ egzekucyjny nie nabył prawa rozporządzania nieruchomością. Skarżący zaś nie wykazał, poprzez adekwatny zarzut naruszenia przepisów postępowania, że powyższe ustalenie jest wadliwe.

28 W świetle przedstawionych wyżej uwag, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji nie naruszył wskazanych w skardze kasacyjnej przepisów prawa materialnego jak i procesowego.

29 Niezasadny jest zarzut naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a. Orzekanie na podstawie akt sprawy oznacza, że sąd przy ocenie legalności zaskarżonej decyzji (postanowienia) bierze pod uwagę okoliczności, które z akt tych wynikają i które legły u podstaw jej wydania. Art. 133 § 1 P.p.s.a. nie może służyć kwestionowaniu ustaleń i oceny ustalonego w sprawie stanu faktycznego, a tym samym zaakceptowanie przez sąd, jako zgodnej z przepisami postępowania, oceny materiału dowodowego, dokonanej przez organ, oraz przyjęcia za prawidłowe ustaleń będących konsekwencją tej oceny, nie może stanowić jego naruszenia, nawet gdyby stanowisko sądu było w tym zakresie błędne.

30 W skardze kasacyjnej argumentuje się w aspekcie zarzutu naruszenia art. 133 § 1 P.p.s.a., że Sąd błędnie zrozumiał zarzut i treść skargi (nie orzekał na podstawie akt sprawy) przypisując skarżącemu, że utożsamia ustanowienie hipoteki z czynnością egzekucyjną. Niemniej w uzasadnieniu tego zarzutu nie można odnaleźć argumentacji, z której wynikałoby potwierdzenie tego zarzutu. W szczególności strona nie przedstawiła dowodów, z których wynikałoby aby względem nieruchomości podjęta została egzekucja w formach, trybie i na zasadach określonych w przepisach Rozdziału 7 u.p.e.a. Skoro zaś jedyną niewątpliwą czynnością względem nieruchomości było ustanowienie hipoteki przymusowej zasadnie Sąd I instancji analizował uchylenie czynności egzekucyjnych wskutek wydania postanowienia o umorzeniu postępowania egzekucyjnego mając na uwadze ustanowioną na nieruchomości hipotekę przymusową, a nie potencjalnie możliwe czynności w ramach egzekucji z nieruchomości, której, co wynika z akt sprawy, organ nie prowadził.

31 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) oddalił skargę kasacyjną.

32 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. ustawy.

33 sędzia NSA Bogusław Woźniak sędzia NSA Jolanta Sokołowska sędzia NSA Paweł Borszowski