Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2024 r., III FSK 4804/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 maja 2024 r., III FSK 4804/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia WSA (del.) Agnieszka Olesińska (sprawozdawca), Protokolant asystent sędziego Katarzyna Malinowska, po rozpoznaniu w dniu 16 maja 2024 r. na rozprawie w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej M. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Kr 537/20 w sprawie ze skargi M. P. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 marca 2020 r., nr SKO.EA/418/21/2020 w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 |III FSK 4804/21 | |

3 | | |

UZASADNIENIE

4 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 9 marca 2021 r., sygn. akt I SA/Bd 537/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił skargę M. P. (dalej jako: skarżąca) na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 20 marca 2020 r. w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.

5 Sąd pierwszej instancji w uzasadnieniu wskazał, że podzielił pogląd wyrażany w orzecznictwie (por. wyrok z dnia 6 lutego 2018r., sygn. akt II FSK 141/16), zgodnie z którym skarga na czynności egzekucyjne nie jest uniwersalnym środkiem zaskarżenia obejmującym wszystkie możliwe nieprawidłowości postępowania egzekucyjnego. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: u.p.e.a.), kognicja organów jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Podkreślił, że w ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Następnie WSA w Krakowie podkreślił, że w przedmiotowej sprawie organ egzekucyjny zastosował wobec skarżącego środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i czynność ta została dokonana z zachowaniem reguł przewidzianych w art. 80 § 1 u.p.e.a. Wyrok ten w całości dostępny jest na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl (CBOSA).

6 Nie zgadzając się z powyższym wyrokiem skargę kasacyjną na podstawie art. 173 § 1 oraz art. 173 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) złożył pełnomocnik skarżącej, który zaskarżył go w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenie:

7 1. przepisów postępowania, których uchybienie miało istotny wpływ na wynik sprawy w rozumieniu art. 174 pkt 2 p.p.s.a., tj.:

8 a. art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 oraz art. 77 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niepełne skontrolowanie podjętych w toku postępowania administracyjnego czynności, w tym niezweryfikowanie czy skarżącej doręczono upomnienie, które zawierałoby wezwanie do wykonania obowiązku, z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązaną, co stanowiło konieczną przesłankę dla wszczęcia egzekucji;

9 b. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art., 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez nieuprawnione zastosowanie i oddalenie skargi, spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych postępowania administracyjnego, a to zastosowania niewspółmiernie uciążliwego dla skarżącej środka egzekucyjnego i naruszenie zasady proporcjonalności;

10 c. art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. przez nieuprawnione oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organ w postępowaniu egzekucyjnym zasady poszanowania minimum egzystencji;

11 d. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 oraz art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy.

12 Mając na uwadze powyższe zarzuty, pełnomocnik skarżącej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi przez uchylenie postanowienia organu II instancji i uchylenie postanowienia organu I instancji, względnie o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji, a także o przyznanie od Skarbu Państwa na rzecz pełnomocnika z urzędu zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej skarżącej z urzędu według norm przepisanych, która nie została opłacona ani w całości, ani w części. Wniósł także o rozpoznanie skargi na rozprawie.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

14 Skarga kasacyjna nie jest zasadna.

15 Nie zasługuje na uwzględnienie zarzut naruszenia art. 134 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a. w zw. z art. 15 § 1 u.p.e.a. w zw. z art. 7 oraz art. 77 k.p.a., co miało nastąpić poprzez niepełne skontrolowanie podjętych w toku postępowania administracyjnego czynności, w tym niezweryfikowanie czy skarżącej doręczono upomnienie, które zawierałoby wezwanie do wykonania obowiązku, z zagrożeniem skierowania sprawy na drogę postępowania egzekucyjnego oraz inne dane niezbędne do prawidłowego wykonania obowiązku przez zobowiązaną, co stanowiło konieczną przesłankę dla wszczęcia egzekucji. Zarzut jest bezzasadny, ponieważ w postępowaniu uruchomionym skargę wniesioną na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a. nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, ani też nie ocenia się prawidłowości jego prowadzenia, jak również wad tytułu wykonawczego czy prawidłowości jego wystawienia. W postępowaniu zainicjowanym skargą na czynności egzekucyjne nie można badać m..in. tego, czy zobowiązanemu doręczono upomnienie. Zarzuty dotyczące tej kwestii nie mogą być przedmiotem analizy w postępowaniu skargowym z art. 54 u.p.e.a., albowiem ustawodawca przewidział możliwość wniesienia odrębnego środka zaskarżenia w postaci zarzutów (art. 33 § 1 u.p.e.a.), ewentualnie wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Nie ma podstaw, aby skargę na czynności egzekucyjne traktować jako uniwersalny środek zaskarżenia, za pomocą którego możliwe jest skuteczne kwestionowanie wszystkich aktów i działań podejmowanych przez organ egzekucyjny w toku całego postępowania.

16 Zarzut drugi i trzeci dotyczą podobnej kwestii. Zarzucono naruszenie art. 151 p.p.s.a. w zw. z art., 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez nieuprawnione zastosowanie i oddalenie skargi, spowodowane niedostrzeżeniem wad procesowych postępowania administracyjnego, a mianowicie zastosowania niewspółmiernie uciążliwego dla skarżącej środka egzekucyjnego i naruszenie zasady proporcjonalności. Postawiono też zarzut naruszenia art. 151 p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 u.p.e.a. przez nieuprawnione oddalenie skargi, pomimo naruszenia przez organ w postępowaniu egzekucyjnym zasady poszanowania minimum egzystencji.

17 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzuty te są bezzasadne. Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił, że zajęcie rachunków bankowych zostało dokonane z zachowaniem reguł przewidzianych w art. 80 § 1 u.p.e.a. Prawidłowo przesłano do banków zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego. Jednocześnie wezwano banki, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywały wypłat z rachunku bankowego. Zawiadomienia o zajęciu zostały również skutecznie doręczone skarżącej w dniu 11 września 2019r. i zawierały stosowne pouczenie.

18 Odnosząc się do kwestii zgodności dokonania zaskarżonej czynności z art. 54 Prawa bankowego, poprzez dokonanie zajęcia zgromadzonych na tym rachunku środków pieniężnych pochodzących z wpłat dodatku energetycznego, sąd pierwszej instancji zasadnie zgodził się z organem, że brak było podstaw do uwzględnienia tego zarzutu. W toku postępowania wszczętego skargą na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu rachunku bankowego, nie bada się źródła pochodzenia środków znajdujących się na rachunku bankowym zobowiązanego. W analizowanej sprawie przedmiotem zajęcia jest wierzytelność z rachunku bankowego, nie zaś prawo do środków pieniężnych w kwocie przelanej na rachunek bankowy przez właściwy dla tego świadczenia organ. Adresatem art. 54 Prawa bankowego (podobnie jak art. 54a Prawa bankowego) jest przede wszystkim bank, który jest odpowiedzialny za prawidłowe wykonywanie zajęcia rachunku bankowego, a nie organ egzekucyjny. Z bezspornych ustaleń faktycznych wynikało, że skarżąca w Banku X S.A posiada rachunek, na który w ciągu ostatnich sześciu miesięcy spływały jedynie środki będące zryczałtowanym dodatkiem energetycznym, wypłacanym przez Urząd Miasta K.. W banku Y S.A. zobowiązana posiada dwa rachunki, stan jednego wynosi 0 złotych (ostatni obrót miał miejsce ponad 6 miesięcy wcześniej), a drugiego - 1 zł (ostatni obrót miał miejsce w 2010 r.).

19 Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że pomimo tego, iż rachunek w Banku X S.A., na który spływały ww. środki pochodzące z dodatku energetycznego, można uznać za rachunek wyodrębniony, to jednak bez względu na status powyższego rachunku, zajęcie było poprawne, skoro zgodnie z art. 86 § 1 u.p.e.a. środki niepodlegające zajęciu nie zostały zajęte ani pobrane. W przypadku rachunku w Banku X S.A. wyłączenie spod egzekucji zostało uwzględnione przez bank z urzędu i skutkowało zwolnieniem spod egzekucji dodatku energetycznego. Rachunek zobowiązanej został zajęty tylko w odniesieniu do wierzytelności podlegających zajęciu. Jeżeli w przyszłości wpłyną na niego środki z innego źródła, będą one podlegać przekazaniu. Należy wskazać, że skarżąca w żaden sposób nie wykazała, że na przedmiotowy rachunek wpływają wyłącznie środki wskazane przez skarżącą. Reasumując, sąd pierwszej instancji trafnie stwierdził, że rachunki bankowe co do zasady podlegały zajęciu, z wyłączeniem świadczeń niepodlegających zajęciu, tj. zryczałtowanego dodatku energetycznego.

20 Nie można zgodzić się z tym, że zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny. Niewątpliwie samo zastosowanie egzekucji poprzez zajęcie konta bankowego skarżącej jest uciążliwe, ale dopuszczalne w świetle przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Sama Skarżąca twierdzi, że na zajętych rachunkach bankowych miała przede wszystkim środki ze świadczeń socjalnych i dodatku energetycznego, te zaś - jako wolne od zajęcia - nie zostały przekazane wierzycielowi. Trudno w tej sytuacji zgodzić się z tym, że zastosowany środek egzekucyjny był zbyt uciążliwy. Za tą oceną przemawia też twierdzenie strony skarżącej zawarte w skardze kasacyjnej (s. 8), że zastosowany środek egzekucyjny był nieefektywny. Ponadto Skarżąca nie wskazała żadnych składników majątkowych, z których możliwe jest prowadzenie egzekucji, dlatego też zwolnienie wierzytelności z rachunków bankowych spod egzekucji prowadziłoby de facto do bezskuteczności egzekucji.

21 Niezasadnie też zarzucono naruszenie art. 145 § 1 pkt 1 lit c) p.p.s.a. w zw. z art. 13 § 1 oraz art. 7 § 2 u.p.e.a. w zw. z art. 8 § 1 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a. przez niezastosowanie i nieuwzględnienie skargi, pomimo naruszenia przez organ przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy. Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Jak już wskazano wyżej, Skarżąca nie wskazała innego niż rachunki bankowe składnika majątkowego, do którego mogłaby zostać skierowana egzekucja. Egzekucja z wierzytelności z rachunków bankowych, jako nieefektywna, z powodów wcześniej wskazanych nie naruszała interesu Skarżącej.

22 Wobec niezasadności wszystkich zarzutów, skarga kasacyjna została oddalona na podstawie art. 184 P.p.s.a.

23 Agnieszka Olesińska Jacek Brolik Anna Dalkowska