Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2022 r., III FSK 4721/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 9 marca 2022 r., III FSK 4721/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Anna Dalkowska, Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia WSA (del.) Jacek Pruszyński (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 9 marca 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej Spółdzielni [...] z siedzibą w K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 26 maja 2021 r. sygn. akt I SA/Sz 272/21 w sprawie ze skargi Spółdzielni [...] z siedzibą w K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 21 stycznia 2021 r. nr [...] w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych 1) oddala skargę kasacyjną, 2) zasądza od Spółdzielni [...] z siedzibą w K. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie kwotę 360 (słownie: trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 1. Wyrok sądu pierwszej instancji.

3 Wyrokiem z 26 maja 2021 r., I SA/Sz 272/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę Spółdzielni [...] z siedzibą w K. (dalej: skarżąca) na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 21 stycznia 2021 r., nr [...] w przedmiocie zwolnienia z egzekucji. Wyrok (podobnie, jak pozostałe powołane w uzasadnieniu orzeczenia) jest dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.nsa.gov.pl.

4 2. Skarga kasacyjna.

5 Skargę kasacyjną od wyroku sądu pierwszej instancji złożyła skarżąca. Działający w jej imieniu pełnomocnik zaskarżył wyrok w całości. Zarzucono mu na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019, poz. 2325 ze zm., dalej: p.p.s.a.) naruszenie prawa materialnego przez:

6 a. błędną wykładnię i błędne zastosowanie art. 13 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427 ze zm., dalej: u.p.e.a.) i uznanie, iż nie występuje w sprawie "ważny interes" przemawiający za zwolnieniem w całości środków pieniężnych z funduszu remontowego, stanowiącego własność właścicieli lokali we wspólnotach mieszkaniowych administrowanych przez skarżącą;

7 b. niezastosowanie art. 19 § 2 ustawy z dnia 16 września 1982 r. prawo spółdzielcze (Dz.U. z 2021 r., poz. 648) oraz art. 44 ust. 1 ustawy z dnia 19 października 1991 r. o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa (Dz.U. z 2020 r., poz. 2243) oraz art. 18 ust. 1 ustawy z dnia 24 czerwca 1994 r. o własności lokali i przez analogię art. 24¹, art. 27 ustawy z dnia 15 grudnia 2000 r. o spółdzielniach mieszkaniowych (Dz.U. z 2021 r., poz. 1208), co w efekcie doprowadziło do uznania, że środki zgromadzone na funduszu remontowym stanowią przychody skarżącej, i nie są środkami należącymi do właścicieli lokali w zarządzanych wspólnotach mieszkaniowych, co mogło by potwierdzać "ważny interes" skarżącej, przemawiający za zwolnieniem w całości tych funduszy spod egzekucji.

8 Wskazując na powyższe zarzuty, autor skargi kasacyjnej wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie oraz zasądzenie na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. W piśmie z 17 września 2021 r. skarżąca zawarła oświadczenie o zrzeczeniu się rozprawy.

9 W odpowiedzi na skargę kasacyjną pełnomocnik Dyrektora Izby Skarbowej w Szczecinie wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej i zasądzenie na rzecz organu kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przepisanych.

10 3. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje.

11 Skarga kasacyjna jest niezasadna.

12 Naczelny Sąd Administracyjny, zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a., rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W sprawie niniejszej Naczelny Sąd Administracyjny nie dopatrzył się okoliczności uzasadniających nieważność postępowania (art. 183 § 2 p.p.s.a.) i rozpoznał skargę kasacyjną w podstawach w niej wskazanych.

13 Biorąc pod uwagę treść skargi kasacyjnej należy wskazać, że granice skargi kasacyjnej wyznaczane są przez stronę skarżącą. Naczelny Sąd Administracyjny nie może domniemywać granic skargi kasacyjnej ani uzupełniać wywodów strony. Sąd ten jest bowiem władny badać naruszenie jedynie tych przepisów, które zostały wyraźnie wymienione (wyartykułowane) w skardze kasacyjnej. Nie jest dopuszczalna rozszerzająca wykładnia zakresu zaskarżenia i jego kierunków oraz konkretyzowanie czy uściślanie zarzutów skargi kasacyjnej bądź poprawianie występujących w niej niedokładności. Wadliwe sformułowanie podstaw kasacyjnych obciąża stronę wnoszącą ułomnie skonstruowany środek zaskarżenia, uniemożliwiając prawidłową ocenę kwestionowanego orzeczenia (por. wyroki NSA: z 8 maja 2014 r., I GSK 1005/12; z 2 września 2014 r., II OSK 435/13; z 13 listopada 2014 r., I OSK 1420/14; z 19 listopada 2014 r., I FSK 1367/13; z 27 stycznia 2015 r., II GSK 2140/13).

14 Skarżąca zarzuciła w pierwszej kolejności naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię i błędne zastosowanie art. 13 § 1 u.p.e.a. i uznanie, iż nie występuje sprawie "ważny interes" przemawiający za zwolnieniem w całości środków pieniężnych z funduszu remontowego, stanowiącego własność właścicieli lokali we wspólnotach mieszkaniowych administrowanych przez skarżącą. Zarzut ten nie zasługuje na uwzględnienie.

15 Przede wszystkim należy zauważyć, że skarżąca zarzuca "błędną wykładnię i błędne zastosowanie" art. 13 § 1 u.p.e.a., jednocześnie nie podnosząc jakichkolwiek zarzutów kwestionujących naruszenie przepisów postępowania. Skarżąca dopatrując się błędu w subsumpcji, popełnionego przy wydaniu zaskarżonych postanowień, pomija to, że konkretyzując zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego, niezbędnym jest jednoczesne uczynienie zarzutu naruszenia przepisów prawa procesowego przez sąd pierwszej instancji. Naruszenie prawa materialnego przez jego błędne zastosowanie polega na tzw. błędzie w subsumcji, tj. błędnym uznaniu stanu faktycznego ustalonego w sprawie za odpowiadający stanowi hipotetycznemu przewidzianemu w mającej zastosowanie w sprawie normie prawnej. W orzecznictwie podkreśla się, że nie ma możliwości skutecznego powoływania się na zarzut niewłaściwego zastosowania prawa materialnego w sytuacji, gdy nie zakwestionowano równocześnie ustaleń stanu faktycznego, na których oparto zaskarżone rozstrzygnięcie. Wynika to bowiem z okoliczności, że błędne zastosowanie (niezastosowanie) przepisów materialnoprawnych zasadniczo pozostaje w ścisłym związku z ustaleniami stanu faktycznego sprawy i może być wykazane pod warunkiem wcześniejszego obalenia tych ustaleń czy też dowiedzenia ich wadliwości (por. M. Niezgódka-Medek [w:] B. Dauter, A. Kabat, M. Niezgódka-Medek, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, wyd. II, LEX/el. 2021, art. 174 oraz przywołane tam orzecznictwo).

16 Sformułowane w skardze kasacyjnej zarzuty w istocie sprowadzają się do wskazania, że organy w sposób niewłaściwy oceniły zebrany w sprawie materiał dowodowy i na jego podstawie ustaliły błędny stan faktyczny, co skutkowało odmową zwolnienia pozostałej kwoty wynikającej z zajęcia. Próba zwalczenia ustaleń faktycznych, uznanych za prawidłowe w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, nie może jednak nastąpić przez zarzut naruszenia prawa materialnego. Może być ona skuteczna tylko w ramach drugiej podstawy kasacyjnej zawartej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 4 listopada 2014 r., I GSK 824/13).

17 Dlatego przez wzgląd na wskazanie w treści analizowanego zarzutu, że nastąpiło "... błędne (...) uznanie, iż nie występuje w sprawie "ważny interes" przemawiający za zwolnieniem w całości środków pieniężnych z funduszu remontowego, stanowiącego własność właścicieli lokali we wspólnotach mieszkaniowych administrowanych przez Spółdzielnię" podnieść należy, iż skarżąca poprzez takie jego sformułowanie wskazując w istocie na niewłaściwe wyjaśnienie stanu faktycznego sprawy, pomija to, że ustalenia stanu faktycznego podważać można za pomocą zarzutu naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w powiązaniu z odpowiednimi przepisami odnoszącymi się do przebiegu podatkowego postępowania dowodowego. Zarzut związany z naruszeniem tego rodzaju przepisów nie został jednak w skardze kasacyjnej sformułowany.

18 Analizowany zarzut skargi kasacyjnej nie może doprowadzić do skutecznego podważenia stanu faktycznego, uznanego przez sąd pierwszej instancji za ustalony bez naruszenia przepisów postępowania, a w konsekwencji przyjętego za stanowiący podstawę rozstrzygnięcia. Wobec tego należy stwierdzić, że jest on wiążący w sprawie. Skoro zaś, w ramach stanu faktycznego ustalono, iż nie zachodził "ważny interes zobowiązanego" w zwolnieniu z egzekucji w całości jego składników majątkowych, to brak jest podstaw do podzielenia zarzutu skargi kasacyjnej, że mogło dojść do naruszenia art. 13 § 1 u.p.e.a., poprzez jego błędne zastosowanie.

19 Sąd pierwszej instancji trafnie ocenił stanowisko organów w zakresie wykładni art. 13 § 1 u.p.e.a.

20 Zgodnie z art. 13 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny, na wniosek zobowiązanego i ze względu na jego ważny interes, może zwolnić, na czas oznaczony lub nieoznaczony, z egzekucji w całości lub części określone składniki majątkowe zobowiązanego. Jak wskazano w wyroku NSA z 26 października 2021 r., III FSK 115/21 zwolnienie spod egzekucji składników majątkowych należących do zobowiązanego może nastąpić wyłącznie w przypadku kumulatywnego zaistnienia trzech przesłanek: zobowiązany musi złożyć wniosek, uzyskać na zwolnienie zgodę wierzyciela oraz za zwolnieniem musi przemawiać ważny interes zobowiązanego. Rozstrzygnięcie w sprawie zwolnienia z egzekucji w trybie tego przepisu ma charakter uznaniowy. Oznacza to, że nawet stwierdzenie przesłanek do zastosowania zwolnienia z egzekucji nie zobowiązuje organu do wydania rozstrzygnięcia na korzyść wnioskodawcy.

21 Należy zgodzić się z WSA, że dla zastosowania zwolnienia składnika majątkowego zobowiązanego w trybie art. 13 § 1 u.p.e.a., konieczne jest spełnienie dwóch łącznych przesłanek: (1) zwolnienie składnika majątkowego zobowiązanego następuje na wniosek zobowiązanego; (2) istnienie ważnego interesu zobowiązanego w zwolnieniu. Kluczową jednak przesłanką uprawniającą organ egzekucyjny do zwolnienia danego składnika majątkowego z egzekucji jest wykazanie istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" przemawiającego za tym zwolnieniem. Wykazanie istnienia "ważnego interesu zobowiązanego" jest obowiązkiem zobowiązanego, który musi dowieść istnienia takich okoliczności, które przemawiają za zwolnieniem z egzekucji wnioskowanego składnika majątkowego. Poza tym, powinien on także wskazać, że możliwe jest prowadzenie egzekucji i uzyskanie egzekwowanych należności z innych jego składników majątkowych.

22 Sąd pierwszej instancji stwierdził, że organy podatkowe w sprawie w sposób prawidłowy rozważyły przesłanki z art. 13 § 1 u.p.e.a. uznając, że brak było podstaw do uwzględnienia wniosku skarżącej w całości. Organ przy jej wydaniu nie przekroczył granic uznania administracyjnego, uzasadnił rozstrzygnięcie dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami, w ten sposób, że nie można mu było zarzucić dowolności. WSA zauważył, że organy uwzględniły częściowo wniosek skarżącej zwalniając z zajęcia 1/4 kwoty funduszu remontowego i kwoty [...] zł, uznając to za wystarczającą ulgę w jej funkcjonowaniu ze względu, zarówno na wysokość egzekwowanej kwoty, jak i stan egzekucji.

23 WSA w Szczecinie zasadnie zwrócił uwagę, że postępowanie prowadzone w oparciu art. 13 § 1 u.p.e.a. jest postępowaniu wpadkowym, zaistniałym w toku postępowania egzekucyjnego, i w związku z tym nie może umknąć z pola widzenia cel zasadniczego postępowania egzekucyjnego. Tym celem jest zaspokojenie roszczeń wierzycieli dochodzonych w trybie przymusowej egzekucji, gdyż - jak niespornie ustalono – skarżąca jest zobowiązana z tytułu administracyjnej kary pieniężnej za przekroczenie w 2015 r. warunków wyprowadzania ścieków do wód na kwotę [...] zł. Powołany art. 13 § 1 u.p.e.a. ma na celu ochronę interesów, tak zobowiązanego, jak i wierzyciela, dlatego też uregulowana tam instytucja nie może prowadzić do sytuacji, że egzekucja okaże się bezskuteczna (por. wyrok WSA w Lublinie z dnia 3 grudnia 2010 r., I SA/Lu 583/10). Takie działanie organu stanowiłoby bowiem zaprzeczenie istocie prowadzonego postępowania egzekucyjnego.

24 W niniejszej sprawie na uwzględnienie nie zasługuje także zarzut naruszenia prawa materialnego, poprzez niezastosowanie art. 19 § 2 ustawy prawo spółdzielcze, art. 44 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa oraz art. 18 ust. 1 ustawy o własności lokali i przez analogię art. 24¹, art. 27 ustawy o spółdzielniach .mieszkaniowych, co w efekcie doprowadziło do uznania, że środki zgromadzone na funduszu remontowym stanowią przychody skarżącej i nie są środkami należącymi do właścicieli lokali w zarządzanych wspólnotach mieszkaniowych, co mogłoby potwierdzać "ważny interes" skarżącej, przemawiający za zwolnieniem w całości tych funduszy spod egzekucji.

25 Skarżąca stawia wskazane zarzuty w kontekście potwierdzenia wystąpienia przesłanki "ważnego interesu", przemawiającej za zwolnieniem w całości jej funduszy spod egzekucji. Autor skargi kasacyjnej podejmuje zatem kolejną nieskuteczną próbę podważania ustaleń faktycznych poprzez zarzuty naruszenia prawa materialnego.

26 Zgodnie z powołanym art. 19 § 2 ustawy Prawo spółdzielcze członek spółdzielni uczestniczy w pokrywaniu jej strat do wysokości zadeklarowanych udziałów.

27 Według art. 44 ust. 1 ustawy o gospodarowaniu nieruchomościami rolnymi Skarbu Państwa grunty Zasobu zabudowane obiektami infrastruktury technicznej towarzyszącej budynkom mieszkalnym wraz z innym mieniem niezbędnym do korzystania z tej infrastruktury Krajowy Ośrodek może przekazać, w drodze umowy, nieodpłatnie na własność gminie albo spółdzielni utworzonej przez nabywców lokali określonych w art. 42 ust. 1 w celu administrowania budynkami, w których znajdują się te lokale. Kolejny powołany przepis art. 18 ust. 1 ustawy o własności lokali stanowi, że właściciele lokali mogą w umowie o ustanowieniu odrębnej własności lokali albo w umowie zawartej później w formie aktu notarialnego określić sposób zarządu nieruchomością wspólną, a w szczególności mogą powierzyć zarząd osobie fizycznej albo prawnej. Skarżąca nie wyjaśniła, w jaki sposób doszło do naruszenia tych konkretnych przepisów w analizowanej sprawie. W szczególności nie przedstawiła argumentacji, dlaczego wskazane przepisy powinny znaleźć zastosowanie przy rozstrzyganiu sprawy przez organy administracji. Takie sformułowanie zarzutu uniemożliwia merytoryczne odniesienie się do jego treści.

28 W zakresie zarzutu naruszenia art. 24¹ i art. 27 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych w pierwszej kolejności należy zauważyć, że autor skargi kasacyjnej nie sprecyzował jakich jednostek tych artykułów zarzut ten dotyczy. Wskazane przepisy składają się z kilku ustępów (6 w przypadku art. 24¹ i 5 w przypadku art. 27). Niewątpliwie granice kontroli kasacyjnej zaskarżonego wyroku wyznaczają wskazane przez stronę skarżącą naruszenia konkretnych przepisów prawa materialnego lub procesowego. Sąd kasacyjny nie może zastępować stron postępowania i uzupełniać przytoczonych podstaw kasacyjnych oraz badać, czy sąd administracyjny pierwszej instancji nie naruszył innych przepisów (np. wyrok NSA z 16 lipca 2013 r., II FSK 2208/11). Naczelny Sąd Administracyjny musi bazować na zarzutach i ich uzasadnieniu sformułowanym przez wnoszącego skargę kasacyjną. Zarzut w takim kształcie nie może być poddany ocenie NSA.

29 Wskazany w uzasadnieniu skargi kasacyjnej art. 24¹ ust. 3 ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych stanowi, że z chwilą ustania członkostwa właściciel lokalu staje się współwłaścicielem środków zgromadzonych na funduszu remontowym, o którym mowa w art. 6 ust. 3, w wysokości odpowiadającej przypadającemu na ten lokal udziałowi we współwłasności nieruchomości wspólnej. Wysokość tego udziału ustala się na podstawie ewidencji i rozliczenia wpływów i wydatków funduszu remontowego, o których mowa w art. 4 ust. 41 pkt 2, według stanu na dzień ustania członkostwa.

30 Skarżąca, jak stwierdzono w zaskarżonym postanowieniu, to spółdzielnia funkcjonująca na podstawie ustawy prawo spółdzielcze. Z dokumentacji skarżącej wynika, że spółdzielnia nie jest zarządcą wspólnot mieszkaniowych, nie jest spółdzielnią mieszkaniową. Jest to zwykła spółdzielnia posiadająca osobowość prawną i majątek, finansowana ze składek swoich członków, bowiem ich wpłaty stanowią przychód spółdzielni. Nie znajdują zatem w tym przypadku zastosowania przepisy ustawy o spółdzielniach mieszkaniowych.

31 Z tych względów skarga kasacyjna jako niemająca usprawiedliwionych podstaw, podlegała oddaleniu na podstawie art. 184 p.p.s.a., po uprzednim rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie art. 182 § 2 p.p.s.a.

32 O kosztach postępowania kasacyjnego orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2, art. 207 § 1 i art. 209 p.p.s.a., a także § 14 ust. 1 pkt 2 lit. b) w związku z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265).

33 Jacek Pruszyński Anna Dalkowska Tomasz Zborzyński