Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2021 r., III FSK 3513/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2021 r., III FSK 3513/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krzysztof Winiarski, Sędzia NSA Stanisław Bogucki, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej T. J. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 5 listopada 2020 r. sygn. akt I SA/Sz 601/20 w sprawie ze skargi T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 8 lipca 2020 r. nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. 1) uchyla zaskarżony wyrok w całości i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Szczecinie; 2) zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz T. J. kwotę 560 (pięćset sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 601/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie oddalił skargę T. J. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z 8 lipca 2020 r., nr [...] w przedmiocie podatku od nieruchomości za 2019 r. Jako podstawę prawną orzeczenia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a."

3 Sąd I instancji przedstawił następujący stan sprawy.

4 Prezydent Miasta S. decyzją z 4 marca 2019 r. ustalił T. J. wysokość podatku od nieruchomości za 2019 r. w kwocie 2 913 zł. Postanowieniem z 31 października 2019 r. organ podatkowy, na podstawie art. 240 § 1 pkt 5 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2015 r. poz. 613 ze zm., dalej: o.p.) wznowił postępowanie zakończone ww. decyzją z uwagi na pozyskanie informacji o zmianie sposobu wykorzystywania nieruchomości wraz z miejscem postojowym. Organ podatkowy wydał w dniu 31 stycznia 2020 r. decyzję, w której uchylił swoją decyzję z 4 marca 2018 r. i ustalił podatnikowi podatek od nieruchomości za rok 2018 w wysokości 4 559 zł.

5 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie decyzją z 8 lipca 2020 r. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji. Organ odwoławczy wskazał, że powodem do wznowienia postępowania podatkowego był fakt, że podatnik nie zgłosił, iż podpisał umowę najmu nieruchomości i miejsca postojowego ze spółką. Umowa najmu ze spółką skutkowała wyższą stawką podatkową z uwagi na to, że spółka jest przedsiębiorcą i wykorzystuje ww. nieruchomość w swojej działalności gospodarczej.

6 Skarżący wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, w której – żądając uchylenia decyzji organu drugiej instancji oraz zwrotu kosztów postępowania – zarzucił naruszenie:

7 1. art. 7, art. 8 oraz 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2016 r. poz. 23 ze zm., dalej: k.p.a),

8 2. art. 120, art. 121 § 1, art. 122, w związku z art. 187 § 1, art. 191 o.p.,

9 3. art. 122 w związku z art. 121 § 1 w zw. z art. 187 § 1 o.p.,

10 4. art. 2, art. 7 ustawy z dnia 2 kwietnia 1997 r. - Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 78, poz. 483 ze zm., dalej: Konstytucja RP) w związku z art. 121 § 1 o.p.;

11 5. art. 233 § 1 o.p.;

12 6. art. 187 § 1 o.p.;

13 7. art. 191 o.p.;

14 8. art. 210 § 1 pkt 6 o.p.;

15 9. art. 6 ust. 7 ustawy z dnia 12 stycznia 1991 r. o podatkach i opłatach lokalnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 1445 ze zm., dalej: u.p.o.l.).

16 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie wniosło o jej oddalenie.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie uznał skargę za niezasadną. Sąd pierwszej instancji wskazał, że dla uznania, iż dany lokal jest zajmowany na działalność gospodarczą nie jest wymagane, by działalność gospodarczą w tego rodzaju lokalu prowadził sam podatnik. Wystarczy aby tego rodzaju działalność prowadził posiadacz zależny. Taka sytuacja występuje w sprawie, gdzie podatnik wynajął przedmiotowe lokale spółce, która zawodowo zajmuje się wynajmowaniem apartamentów turystom. Sporne lokale najemca oferuje swoim klientom w ramach świadczonych usług krótkotrwałego zakwaterowania. Zdaniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie, ten rodzaj aktywności zawodowej najemcy mieści się w pojęciu działalności gospodarczej w rozumieniu art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.l. Działalność ta jest wykonywana nie tylko w okresie przebywania w lokalu osób fizycznych korzystających z krótkotrwałego zakwaterowania, ale też pomiędzy tymi okresami, w sytuacji oferowania lokalu w tym celu, co uzasadnia opodatkowanie takiego lokalu według podwyższonych stawek podatkowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny wyjaśnił, że dla zastosowania normy z art. 5 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.o.l. ustawodawca nie wymaga, by działalność gospodarcza w danym lokalu była prowadzona przez samego podatnika (tj. w jego imieniu i na jego rachunek). Dla oceny podatkowoprawnego stanu faktycznego w niniejszej sprawie bez znaczenia pozostaje fakt, że skarżący nie jest przedsiębiorcą, oraz że oddany w najem lokal mieszkalny nie wyłącza jego uprawnień do przebywania w tych lokalach.

18 Zdaniem Sądu I instancji, organy nie naruszyły przepisów postępowania w niniejszej sprawie, w prawidłowy sposób zebrały materiał dowodowy i dokonały jego oceny oraz wywiodły z niego logiczne wnioski. Zaskarżona decyzja zawiera uzasadnienie faktyczne i prawne. Okoliczność, że z zebranego materiału dowodowego skarżący wywiódł inne wnioski niż organu nie świadczy o tym, że organy naruszyły przepisy postępowania.

19 Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł T. J. Skarżący, na podstawie art. 173 § 1, art. 177 § 1, art. 185 § 1 oraz art. 203 pkt 1 zaskarżył powyższy wyrok w całości i wniósł o:

20 - uchylenie w całości wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 5 listopada 2020 r., sygn. akt I SA/Sz 601/20 i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia temu Sądowi oraz o

21 - zasądzenie kosztów postępowania.

22 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucił naruszenia przepisów prawa materialnego i procesowego:

23 1) art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. poprzez uniemożliwienie przez Sąd I instancji złożenia dodatkowych wyjaśnień w wyniku zbyt późnego poinformowania skarżącego o posiedzeniu niejawnym Sądu – które uchybienie mogło mieć wpływa na wynik sprawy;

24 2) art. 1a ust. 1 pkt 3 u.p.o.l. poprzez niewłaściwe zastosowanie tego przepisu, tj. jego zastosowanie w stanie faktycznym, do którego nie ma zastosowania;

25 3) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) P.p.s.a. w zw. z art. 120, art. 121 § 1, art. 122, art. 187 § 1, art. 191 o.p. – poprzez nieuwzględnienie skargi pomimo przeprowadzenia przez organy podatkowe postępowania w sposób nie budzący zaufania do organów podatkowych oraz naruszenie zasad: działania organu podatkowego na podstawie przepisów prawa, obowiązku podejmowania przez organ w toku postępowania wszelkich niezbędnych działań w celu dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, załatwiania sprawy w postępowaniu podatkowym oraz dowolną ocenę zebranego materiału dowodowego;

26 4) art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2019 r., poz. 2167 ze zm.) w zw. z art. 3 § 2 pkt 1 P.p.s.a. poprzez brak kontroli zaskarżonej decyzji.

27 Skarżący na podstawie art. 182 § 2 P.p.s.a. zrzekł się rozprawy i wniósł o rozpoznanie skargi kasacyjnej na posiedzeniu niejawnym.

28 Naczelny Sąd Administracyjny po rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym, stosownie do wniosku skarżącego i przy braku sprzeciwu organu administracji publicznej, zważył, co następuje:

29 Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania, której przesłanki określone zostały w § 2 wymienionego przepisu. Zgodnie z art. 183 § 2 pkt 5 P.p.s.a. nieważność postępowania zachodzi jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw.

30 Pozbawienie strony możności obrony swych praw wystąpi, gdy zaistniałe uchybienie procesowe sądu godzić będzie bezpośrednio w istotę procesu. Do pozbawienia strony możliwości obrony jej praw dochodzi wówczas, gdy z powodu naruszenia przez Sąd lub stronę przeciwną określonych przepisów lub zasad procedury, strona nie mogła brać i nie brała udziału w postępowaniu lub istotnej jego części i nie miała możliwości usunięcia skutków tych uchybień na następnych rozprawach poprzedzających wydanie orzeczenia kończącego postępowanie w danej instancji (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 21 lutego 2006 r., II GSK 378/05, LEX nr 193342, z dnia 13 października 2005 r., FSK 2356/04, LEX nr 175406; z 27 października 2020 r., sygn. akt II OSK 1697/20 - publik. CBOSA; wyroki Sądu Najwyższego: z 10 maja 1974 r. II CR 155/74, OSP 1975/3/66, z 13 marca 1998 r., I CKN 561/97- niepubl., z dnia 13 lutego 2004 r., IV CK 61/03, LEX nr 151638). W orzecznictwie sądów administracyjnych dominuje pogląd, zgodnie z którym termin "pozbawienie możności obrony swych praw" należy rozumieć ściśle, chodzi o kardynalne błędy dotyczące udziału strony w postępowaniu sądowym, a nie jakiekolwiek usterki czy utrudnienia w tym zakresie. Generalnie rzecz ujmując, pozbawienie strony możności obrony swych praw w procesie stwarza sytuację, w której sąd nie powinien w ogóle przystępować do ostatecznego merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.

31 Z akt sprawy wynika, że skarżący został zawiadomiony o terminie rozprawy wyznaczonej na dzień 5 listopada 2020 r., pismem, które odebrał w dniu 27 października 2020 r. Strona uzyskała więc wiedze o swojej sytuacji procesowej, w tym o możliwości stawienia się przed sądem i przedstawienia, przed wydaniem wyroku, swoich racji.

32 Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału I Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 28 października 2020 r. wydanym na podstawie § 1 ust. 1 i 2 Zarządzenia Prezesa Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 26 października 2020 r. w sprawie odwołania rozpraw oraz wdrożenia w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Szczecinie działań profilaktycznych służących przeciwdziałaniu potencjalnemu zagrożeniu zakażeniem wirusem SARS-CoV-2 w związku z objęciem terytorium Rzeczypospolitej Polskiej obszarem, na którym wystąpił stan epidemii oraz art. 15 zzs4 ust. 3 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r., poz. 374 ze zm.) niniejsza sprawa wyznaczona pierwotnie do rozpoznania na rozprawie w dniu 5 listopada 2020 r. skierowana została do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Termin posiedzenia, na którym zostanie rozpoznana sprawa tj. 5 listopada 2020 r. oraz skład orzekający pozostały nie zmienione.

33 Strona skarżąca o treści powyższego zarządzenia została powiadomiona pismem z 30 października 2020 r., w którym zostało zawarte dodatkowe pouczenie, że ewentualne dodatkowe stanowisko w sprawie można przedłożyć do Sądu wyłącznie poprzez operatora pocztowego lub ePUAP, tak aby korespondencja wpłynęła do Sądu do dnia poprzedzającego wyznaczony termin posiedzenia, czyli do 4 listopada 2020 r. Wyżej opisane zawiadomienie zostało doręczone stronie skarżącej 4 listopada 2020 r. Potwierdzenie odbioru pisma z 30 października 2020 r. wpłynęło do Sądu I instancji 9 listopada 2020 r.

34 Ustawodawca na mocy przepisów ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID – 19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych dopuścił, przy spełnieniu określonych warunków, możliwość załatwiania spraw w postępowaniu sądowoadministracyjnym na posiedzeniu niejawnym. Przepisy te nie naruszają jednak podstawowych uprawnień procesowych strony. Zatem okoliczność, że sprawa ma zostać rozpoznana na posiedzeniu niejawnym nie oznacza, że strona nie może przed wydaniem wyroku bronić swoich praw. Rzeczą sądu jest takie zorganizowanie postępowania aby to uprawnienie strony w sposób należyty zapewnić.

35 Strona została zawiadomiona o wyznaczeniu posiedzenia niejawnego w jej sprawie na dzień 5 listopada 2020 r., w dniu 4 listopada 2020 r. W treści zawiadomienia zawarto pouczenie o możliwości złożenia dodatkowych wyjaśnień jednak zastrzeżono, że może to nastąpić najpóźniej do dnia 4 listopada 2020 r. Powyższe okoliczności uzasadniają w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przyjęcie oceny, że strona została pozbawiona możliwości obrony swoich praw i w konsekwencji mamy do czynienia z nieważnością postępowania.

36 Wymaga także odnotowania, że Sąd I instancji rozpoznając sprawę na posiedzeniu niejawnym nie miał wiedzy, czy strona została powiadomiona o rozpoznaniu sprawy na posiedzeniu niejawnym. Zwrotne potwierdzenie odbioru złożone zostało w Sądzie 9 listopada 2020 r. Sąd I instancji nie dostrzegł, nie zbadał i nie ocenił tej sytuacji. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skoro Sąd I instancji nie był w stanie ustalić, czy stronie została zagwarantowana możność obrony swoich praw w postępowaniu nie powinien rozstrzygać sprawy na posiedzeniu niejawnym wyznaczonym na dzień 5 listopada 2020 r. Dopiero zapewnianie stronie możliwości obrony swoich praw uprawnia Sąd do wyrokowanie w sprawie.

37 Mając na uwadze stwierdzone uchybienie Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji.

38 Ocena pozostałych zarzutów skargi kasacyjnej na tym etapie postępowania byłaby przedwczesna.

39 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji.

40 O kosztach postępowania orzeczono stosownie do art. 203 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 P.p.s.a.

41 Bogusław Woźniak (spr.) Krzysztof Winiarski Stanisław Bogucki