Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2021 r., III FSK 2501/21

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 marca 2021 r., III FSK 2501/21

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodnicząca: Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Wojciech Stachurski, po rozpoznaniu w dniu 4 marca 2021 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej W. W. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 24 marca 2020 r. sygn. akt I SA/Gd 2046/19 w sprawie ze skargi W. W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku z dnia 26 sierpnia 2019 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną 1) oddala skargę kasacyjną, 2) odstępuje w całości od obciążenia W. W. kosztami postępowania kasacyjnego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 24 marca 2020 r., sygn. akt I SA/Gd 2046/19, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku (dalej: "WSA") oddalił skargę W. W. (dalej: "Skarżący") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Gdańsku (dalej: "DIAS") w przedmiocie zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym. Podstawą powyższego orzeczenia był art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718, ze zm., dalej: "p.p.s.a.").

3 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od powyższego orzeczenia, Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA, oraz o zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, według norm przypisanych.

4 Zaskarżonemu wyrokowi zarzucono:

5 I. naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy tj.:

6 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., w związku z art. 138 § 1 pkt 2 w związku z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2020 r., poz. 256, dalej: "k.p.a.") oraz art. 18 pkt 1 w związku z art. 54 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. - o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2019 r., poz. 1438 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), poprzez nieuwzględnienie skargi Skarżącego, mimo że organ naruszył przepisy postępowania, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne przyjęcie, że zajęcie nieruchomości Skarżącego, w której to nieruchomości, Skarżący jako osoba bardzo schorowana ma skoncentrowany cały swój ośrodek życiowy, zostało dokonane zgodnie z prawem, przy czym organ nie uwzględnił, że zajęcie nieruchomości stanowiło zbyt uciążliwy środek egzekucyjny;

7 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., w związku z art. 54 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a., poprzez nieuwzględnienie skargi Skarżącego, mimo, że organ naruszył przepisy postępowania, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez błędne przyjęcie, że czynności zaskarżone skargą mogą być skarżone, gdy nie są objęte zakresem zaskarżenia przewidzianym dla innego środka prawnego, podczas gdy wskazany przepis o tym nie stanowi, zaś złożone w skardze zarzuty, tj. zarzut nieistnienia zobowiązania podatkowego, wprost odnosiły się do skarżonej czynności - zajęcia nieruchomości;

8 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., w związku z art. 81a § 1 k.p.a. w związku z art. 7a k.p.a. w związku z art. 18 u.p.e.a., poprzez nieuwzględnienie skargi Skarżącego, mimo, że organ naruszył przepisy postępowania, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez pominięcie, że wątpliwości natury prawnej i faktycznej należy rozstrzygać na korzyść Skarżącego;

9 - art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., w związku z art. 8 § 1 k.p.a. w związku z art. 13 § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi Skarżącego, mimo że organ naruszył przepisy postępowania, a naruszenie to miało istotny wpływ na wynik sprawy, poprzez przyjęcie, że organ działał w sposób budzący zaufanie obywateli do organów państwowych, podczas gdy organ zajął Skarżącemu nieruchomość, w której Skarżący mieszka, jest osobą bardzo chorą, a sprzedaż nieruchomości w drodze licytacji pozbawi Skarżącego miejsca zamieszkania.

10 W uzasadnieniu skargi kasacyjnej, zostały uszczegółowione powyższe zarzuty.

11 W odpowiedzi na skargę kasacyjną, DIAS wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej oraz o zasądzenie od Skarżącego na rzecz DIAS kosztów postępowania wraz z kosztami zastępstwa procesowego według norm przypisanych.

12 Za zgodą stron sprawa została skierowana do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym.

13 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

14 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

15 Stosownie do treści art. 174 p.p.s.a., skargę kasacyjną można oprzeć na: naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są tu jedynie przesłanki nieważności postępowania, które Sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w przedmiotowej sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.

16 Istota sporu w rozpoznawanej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości rozstrzygnięcia DIAS o uznaniu braku podstaw do uwzględnienia przez ten organ skargi egzekucyjnej na czynność egzekucyjną.

17 Przedmiotem zaskarżenia w ramach skargi na czynność egzekucyjną mogą być czynności egzekucyjne, na które nie przysługuje inny środek prawny, taki jak zarzuty czy zażalenie. W ramach skargi na czynności egzekucyjne nie mogą być badane zarzuty materialnoprawne związane z samym istnieniem egzekwowanego obowiązku, prowadzące do umorzenia postępowania egzekucyjnego (R. Hauser, Z. Leoński, J. Olszanowski [w:] red. R. Hauser, A. Skoczylas, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, Warszawa 2018, s. 302 oraz przywołane tam orzecznictwo). Skarga na czynności egzekucyjne, o której stanowi art. 54 § 1 u.p.e.a., nie może być traktowana jako regulacja umożliwiająca kwestionowanie wszelkiego rodzaju nieprawidłowości składających się na dopuszczalność prowadzenia egzekucji administracyjnej. W przeciwnym razie deprecjacji uległoby znaczenie innych środków prawnych, o których stanowi u.p.e.a. – w tym zarzutów, w oparciu o które zobowiązany może wnosić o umorzenie tego postępowania. Przyjęciu odmiennego poglądu nie przeczy szeroka definicja pojęcia czynności egzekucyjnej z art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Skoro bowiem zarówno w art. 33 § 1 u.p.e.a., jak i w art. 59 § 1 tej ustawy sformułowane zostały podstawy, w oparciu o które zobowiązany może kwestionować dopuszczalność prowadzonej egzekucji z racji na wykonanie obowiązku, to byłoby sprzeczne z założeniem niekonkurencyjności środków prawnych w ramach u.p.e.a. umożliwienie formułowania tego samego zarzutu w oparciu o odmienną podstawę. Ubocznie należy w tym miejscu zauważyć, że do umorzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na realizację obowiązku dochodzi jedynie w sytuacji, gdy nastąpiło ono przed wszczęciem tego postępowania, a nie w jego trakcie (art. 59 § 1 pkt 1 u.p.e.a.).

18 Naczelny Sąd Administracyjny za chybiony uznał zawarty w skardze kasacyjnej zarzut naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w związku z art. 54 § 1 u.p.e.a. Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W art. 1a pkt 2 u.p.e.a. zdefiniowano z kolei czynność egzekucyjną jako wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Zgodnie z art. 54 § 4 u.p.e.a. skargę na czynności egzekucyjne, o której mowa w § 1, wnosi się w terminie 14 dni od dnia zawiadomienia zobowiązanego o czynności egzekucyjnej, o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej. Skarżący w złożonej skardze kasacyjnej nie formułuje konkretnych zarzutów natury procesowej, które zmierzałyby do zakwestionowania poprawności formalnoprawnej zajęcia nieruchomości. Skarżący, wykraczając w sposób oczywisty poza zakres zaskarżenia skargą na czynność egzekucyjną, wskazuje na nieistnienie dochodzonego obowiązku i powołuje przy tym - niebędący podstawą orzekania w niniejszym postępowaniu - art. 33 § 1 pkt 1 u.p.e.a. Nie sposób zatem uznać, że zarzuty te wywierają wpływ na poprawność zapadłego rozstrzygnięcia.

19 Z powyższego wynika, iż w ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kontrola jest ograniczona do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego wskazuje się, że skarga na czynności egzekucyjne służy wyłącznie na czynności o charakterze wykonawczym i tylko takie, które nie mogą być zaskarżone innym środkiem prawnym przewidzianym w ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (zarzuty, zażalenie, wyłączenie spod egzekucji). Przewidziany w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia, jak np. zażalenie, czy zarzuty. W postępowaniu skargowym z art. 54 § 1 u.p.e.a. dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które przynależą organowi egzekucyjnemu, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. Na tym etapie postępowania, organ nie był zobowiązany do dokonywania oceny, że zajęcie nieruchomości stanowiło, czy też nie stanowiło zbyt uciążliwy środek egzekucyjny (por. wyroki NSA: z dnia 2 kwietnia 2015 r., sygn. akt II FSK 778/13; z dnia 18 sierpnia 2015 r., sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 24 października 2014 r., sygn. akt II GSK 1377/13, z dnia 5 października 2017 r., sygn. akt II FSK 1202/17, publ. CBOSA).

20 WSA w procesie kontroli zaskarżonego postanowienia nie naruszył art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. w związku z art. 7a k.p.a., art. 8 § 1, art. 13 § 1, art. 81 k.p.a., art. 138 § 1 pkt 2 oraz art. 18 u.p.e.a. Zaskarżony wyrok nie został wydany przez WSA z naruszeniem przepisów prawa zawartych we wskazanych wyżej jednostkach redakcyjnych. Jak zostało to już wyżej wywiedzione, dopóki obowiązek nie zostanie wykonany w całości, na organie egzekucyjnym spoczywa obowiązek podejmowania prawem przewidzianych czynności zmierzających do jego realizacji. Działania takiego nie należy traktować w kategoriach naruszenia zasady praworządności.

21 Nie doszło także do uchybienia przez WSA przepisów art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" p.p.s.a., w związku z art. 8 § 1 k.p.a. oraz w związku z art. 13 § 1 k.p.a., poprzez nieuwzględnienie skargi Skarżącego, gdyż organ nie naruszył przepisów postępowania, mających istotny wpływ na wynik przedmiotowej sprawy.

22 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny działając w oparciu o art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną. Na podstawie art. 207 § 2 p.p.s.a., mając na względzie charakter sprawy, odstąpiono od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego w całości.