Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2022 r., III FSK 164/22

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 maja 2022 r., III FSK 164/22

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Tomasz Zborzyński, Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia WSA (del.) Alicja Polańska (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 26 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej G. Z. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 stycznia 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1124/20 w sprawie ze skargi G. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 13 marca 2020 r. nr 1401-IEE1.711.1.22.2020.7.KO w przedmiocie umorzenia postępowania egzekucyjnego oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z dnia 14 stycznia 2021 r. sygn. akt III SA/Wa 1124/20 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę G. Z. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 13 marca 2020 r. nr 1401-IEE1.711.1.22.2020.7.KO w przedmiocie uchylenia w całości postanowienia w sprawie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia. Wyrok ten, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

3 W uzasadnieniu zaskarżonego wyroku sąd pierwszej instancji wskazał na okoliczność orzekania w warunkach związania sądu oraz organów egzekucyjnych oceną prawną oraz wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w prawomocnym wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 września 2018 r. sygn. akt III SA/Wa 3792/17. Przedstawiając przyczyny oddalenia skargi na postanowienie kasacyjne organu odwoławczego, sąd pierwszej instancji stwierdził, że skoro w ww. orzeczeniu sąd wskazał na konieczność odniesienia się do kwestii doręczenia skarżącemu upomnień, to rolą organów było zgromadzenie stosownego materiału dowodowego w tym zakresie i w oparciu o ten materiał ustalenia, czy i kiedy ww. upomnienia zostały skarżącemu doręczone. W tej sytuacji, brak zgromadzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego potwierdzającego fakt doręczenia skarżącemu upomnień, uzasadniał uchylenie przez organ odwoławczy postanowienia organu pierwszej instancji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia przez ten organ, zgodnie z art. 138 § 2 k.p.a.

4 W wywiedzionej od powyższego orzeczenia skardze kasacyjnej skarżący, reprezentowany przez pełnomocnika będącego radcą prawnym, zrzekł się rozprawy oraz wniósł o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa, w tym kosztów zastępstwa procesowego.

5 Zaskarżonemu wyrokowi skarżący zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:

6 1. art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez brak zebrania przez organ egzekucyjny w sposób wyczerpujący materiału dowodowego potwierdzającego fakt doręczenia skarżącemu upomnień i błędne przyjęcie, że zachodziły podstawy do wszczęcia postępowania egzekucyjnego;

7 2. art. 77 § 1 k.p.a. poprzez niedokonanie przez organ egzekucyjny wszechstronnej oceny materiału dowodowego w sprawie i niewyjaśnienie kluczowych kwestii dla istoty postępowania, tj. kwestii faktycznego doręczenia przez organ egzekucyjny upomnień;

8 3. art. 18 u.p.e.a. w zw. z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie rozpatrzenia istoty sprawy zgodnie z zasadą prawdy obiektywnej rządzącej postępowaniem administracyjnym, polegającej na pominięciu przy rozpatrywaniu sprawy zarzutu nieistnienia obowiązku, o jakim mowa w art. 33 § 2 pkt 1 u.p.e.a.;

9 4. art. 124 § 2 k.p.a. w zw. z art. 107 § 3 k.p.a. poprzez brak właściwego uzasadnienia postanowienia wydanego przez organ egzekucyjny w przedmiocie uznania upomnień za doręczone, w sytuacji gdy przedmiotowe postanowienie nie zawierało wskazania faktów, które organ przyjął za udowodnione i dowodów, na których oparł swoje stanowisko oraz przyczyn, z powodu których innym dowodom odmówił wiarygodności i mocy dowodowej - w zakresie ustalenia właściwego adresu korespondencyjnego skarżącego oraz adresu, na który rzekomo doręczone zostało upomnienie;

10 5. art. 15 u.p.e.a. w zw. z art. 7 k.p.a. poprzez wszczęcie i prowadzenie postępowania egzekucyjnego, w sytuacji braku w dokumentacji sprawy rzeczywistego dowodu doręczenia zobowiązanemu upomnienia.

11 Organ nie złożył odpowiedzi na skargę kasacyjną.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

13 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

14 Stosownie do brzmienia art. 174 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 239); dalej: "p.p.s.a.", skargę kasacyjną można oprzeć na naruszeniu prawa materialnego przez błędną jego wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (pkt 1) albo naruszeniu przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (pkt 2). Dopełnienie wymogu wskazania podstaw skargi kasacyjnej zakreślonych w powołanym przepisie art. 174 p.p.s.a. jest konieczne, ponieważ wyznacza granice skargi kasacyjnej, którymi jest związany Naczelny Sąd Administracyjny (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Wyjątkiem są przesłanki nieważności postępowania, które sąd bierze pod rozwagę z urzędu. Przed przystąpieniem do oceny zarzutów skargi kasacyjnej zbadano, czy nie zaistniała którakolwiek z przesłanek nieważności określonych w art. 183 § 2 p.p.s.a.

15 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdza, że w sprawie nie wystąpiła żadna z przyczyn nieważności, wskazywana w przywoływanym unormowaniu.

16 Zarzuty skargi zostały podniesione na podstawie określonej w art. 174 pkt 2 p.p.s.a., bowiem, w ocenie skarżącego, organy naruszyły przepisy prawa procesowego przez niepełne zebranie materiału dowodowego i wadliwe przyjęcie, że istniały podstawy do prowadzenia postępowania egzekucyjnego, a nie jego umorzenia.

17 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, powyższe zarzuty zostały wadliwie skonstruowane, gdyż nie zostały powiązane z jakimikolwiek przepisami regulującymi postępowanie przed sądami administracyjnymi określonymi w p.p.s.a., a ponadto skarżący nie wskazał jaki wpływ na wynik sprawy mogły one mieć. Pomimo tego, że skarga kasacyjna została wadliwie skonstruowana, to jednak mając na uwadze uchwałę Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 października 2009 r. sygn. akt I OPS 10/09, z której wynika, że jeżeli w orzeczeniu sądu pierwszej instancji zostało sformułowane określone stanowisko i tego stanowiska dotyczy zarzut skargi kasacyjnej, to nie ulega wątpliwości, że Naczelny Sąd Administracyjny ma obowiązek rozpoznać zasadność tego zarzutu. Wobec tego, skargę kasacyjną należało rozpoznać.

18 Sporna w sprawie jest zasadność odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego na wniosek skarżącego z 22 czerwca 2016 r., uzupełniony pismem z 30 czerwca 2016 r., prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Żyrardowie, w toku którego organ egzekucyjny jak i organ odwoławczy kilkakrotnie rozstrzygały sprawę o umorzenie postępowania, a nadto w wyroku z dnia 18 września 2016 r. sygn. akt III SA/Wa 3792/17 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że: "[...] już w piśmie z dnia 22 czerwca 2016 r. (złożonym w dniu 23 czerwca 2016 r.) Skarżący, w pierwszym zdaniu uzasadnienia swojego wniosku, stwierdził: "organ samorządowy nie doręczył stronie upomnienia oraz tytułu wykonawczego. Domniemywać należy, że organ uznał doręczenie za skuteczne, przesyłając korespondencję na adres inny niż wskazany jako adres korespondencyjny. (...) dopiero w odpowiedzi na skargę wskazano: "zobowiązanemu doręczono upomnienie (zwrotne potwierdzenia odbioru w aktach sprawy)", w żaden sposób jednak nie precyzując tej wypowiedzi, w tym nie odnosząc się do twierdzeń Skarżącego o doręczeniach na nieprawidłowy adres. (...)".

19 W ww. wyroku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie stwierdził szereg innych uchybień i dlatego uchylił postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 9 września 2017 r. nr 1401-IEE-1.711.1.219.2017.2.KG w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego, wskazując na konieczność ich wyeliminowania w dalszym postępowaniu.

20 Ponownie orzekając w sprawie, w zaskarżonym skargą kasacyjną wyroku, sąd pierwszej instancji wyjaśnił na wstępie, że orzekał w warunkach związania - na mocy art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. - ww. wyrokiem. Sąd ten wyjaśnił, że w wyroku tym na organy został nałożony m.in. obowiązek uzupełnienia i uporządkowania akt postępowania egzekucyjnego, który nie został w pełni zrealizowany przez organ egzekucyjny, dlatego organ odwoławczy w swoim rozstrzygnięciu - postanowieniu z dnia 13 marca 2020 r. wydanym na podstawie art. 138 § 2 w zw. z art. 144 k.p.a. - uchylił zaskarżone przez skarżącego zażaleniem postanowienie organu egzekucyjnego odmawiające umorzenia postępowania egzekucyjnego i przekazał temu organowi sprawę do ponownego rozpatrzenia. Takie rozstrzygnięcie organu odwoławczego, w ocenie sądu pierwszej instancji, było uzasadnione tym, że organ egzekucyjny nie zastosował się do wskazań zawartych w ww. wyroku oraz, nie wyjaśnił zasadniczych kwestii w sprawie, w tym kwestii doręczenia skarżącemu upomnień.

21 Nadto w zaskarżonym wyroku sąd pierwszej instancji wyjaśnił, że organ odwoławczy podjął działania w celu uzupełnienia postępowania dowodowego, jednak nie przyniosły one oczekiwanego rezultatu, dlatego konieczne było ponowne przekazanie sprawy do rozpoznania organowi egzekucyjnemu.

22 Według Naczelnego Sądu Administracyjnego, zaskarżony wyrok sądu pierwszej instancji nie narusza podniesionych w skardze kasacyjnej przepisów postępowania, gdyż w sprawie zachodziła konieczność wydania przez organ odwoławczy rozstrzygnięcia uchylającego zaskarżone postanowienie i przekazania sprawy organowi egzekucyjnemu do ponownego rozstrzygnięcia, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. Nadto, skarżący nie podjął nawet próby wykazania, jaki wpływ na wynik sprawy mogły mieć te uchybienia, a - jak wskazano wyżej - w art. 174 pkt 2 p.p.s.a. dla skuteczności zarzutu naruszenia przepisów postępowania istotne jest wykazanie, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy.

23 W tej sytuacji - na podstawie art. 184 p.p.s.a. - skargę kasacyjną należało oddalić.

24 /-/A. Polańska /-/T. Zborzyński /-/D. Gajewski