Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2023 r., III FSK 13/23

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 maja 2023 r., III FSK 13/23

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jacek Brolik, Sędzia NSA Sławomir Presnarowicz (sprawozdawca), Sędzia WSA (del.) Mirella Łent, , po rozpoznaniu w dniu 25 maja 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej L. C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1799/21 w sprawie ze skargi L. C. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia 5 maja 2021 r., nr 1401-IEE2.711.1.49.2021.2.KS w przedmiocie egzekucji świadczeń pieniężnych oddala skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Zaskarżonym wyrokiem z 30 sierpnia 2022 r., sygn. akt III SA/Wa 1799/21, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie (dalej: "WSA"), oddalił skargę L. C. (dalej: "Skarżąca") na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie (dalej: "Dyrektor") z 5 maja 2021 r. w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne. Wymieniony wyrok, jak również inne przytoczone w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia sądów administracyjnych, publikowane są na stronach internetowych Naczelnego Sądu Administracyjnego (www.nsa.orzeczenia.gov.pl).

3 W skardze kasacyjnej wywiedzionej od tego wyroku, Skarżąca zrzekając się przeprowadzenia rozprawy zaskarżyła go w całości wnosząc o stwierdzenie nieważności postępowania przed WSA, uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania przez WSA a także o zasądzenie kosztów postępowania według norm przepisanych.

4 Wnosząc o stwierdzenie nieważności postępowania przed WSA, Skarżąca wskazała na:

5 - ziszczenie się przesłanki wskazanej w art. 183 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2019 r., poz. 2325 z późn. zm.; dalej jako: "p.p.s.a."); w ocenie Skarżącej skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa;

6 - ziszczenie się przesłanki, o której mowa w art. 183 § 2 pkt 4 w zw. z art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a.; pierwszy z tych przepisów stanowi, że nieważność postępowania zachodzi, jeżeli skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo jeżeli w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy; zgodnie natomiast z art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach w których świadczył usługi prawne na rzecz jednej ze stron lub jakiekolwiek inne usługi związane ze sprawą; w ocenie Skarżącej w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

7 Ponadto, z ostrożności procesowej, zaskarżonemu wyrokowi zarzucono na podstawie art. 174 pkt 2 p.p.s.a. naruszenie przepisów postępowania, które to naruszenia miały istotny wpływ na wynik sprawy oraz przepisów prawa materialnego poprzez ich błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie tj. art. 3 § 1 i art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 141 § 4 p.p.s.a., polegające na tym, że WSA w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji podatkowej nie zastosował środka określonego w art 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. i utrzymał w mocy postanowienie Dyrektora, wydane z poważnym naruszeniem:

8 - art 9 § 1 ustawy z dnia 17czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2020 r., poz. 1427; dalej jako: "u.p.e.a.") w związku z art 87 [1] ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy (Dz. U. z 2014 r., poz. 1502 ze zm.; dalej jako: "k.p."), poprzez dokonanie zajęcia wynagrodzenia ponad kwotę wolną od egzekucji;

9 - art 3 § 1 u.p.e.a. w związku z art. 207 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2021 r., poz. 1540 ze zm.; dalej jako: "o.p"), poprzez egzekwowanie kwoty wynikającej z decyzji, która nie weszła do obrotu prawnego;

10 - art. 56 u.p.e.a., poprzez dokonanie czynności egzekucyjnych, mimo uprzedniego zawieszenia postępowania egzekucyjnego ex lege, na podstawie art. 35 § 1 u.p.e.a.

11 Dyrektor nie wniósł odpowiedzi na skargę kasacyjną.

12 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

13 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

14 Na wstępie należy wyjaśnić, że skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym, na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2021 r. poz. 95 z późn. zm.). Strony zostały powiadomione o skierowaniu skargi kasacyjnej do rozpoznania na posiedzeniu niejawnym z jednoczesnym pouczeniem o możliwości uzupełnienia argumentacji uzasadnienia skargi kasacyjnej albo żądania jej oddalenia.

15 W myśl art. 183 § 1 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Z uwagi na okoliczność, że przeważająca cześć uzasadnienia skargi kasacyjnej koncentruje się na powyższym zagadnieniu, Naczelny Sąd Administracyjny, w pierwszej kolejności odniesie się do sformułowanych w tym zakresie zarzutów.

16 W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, wbrew twierdzeniom skargi kasacyjnej, w sprawie nie ziściła się żadna z przesłanek nieważności postępowania, w tym również zarzucana w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a. przesłanka sprzeczności składu sądu orzekającego z przepisami prawa jak również zarzucana w art. 183 § 2 pkt 4 w zw. z art. 18 § 1 pkt 5 p.p.s.a. przesłanka dotycząca tego, że w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy.

17 Podkreślić bowiem należy, że tożsame zagadnienie prawne było przedmiotem rozważań Naczelnego Sądu Administracyjnego w wyrokach z 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 3626/21 i III FSK 4104/21. Naczelny Sąd Administracyjny w powołanych wyżej orzeczeniach sformułował tezę, że sędzia sądu administracyjnego bądź asesor sądowy w wojewódzkim sądzie administracyjnym, powołany do sprawowania urzędu przez Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, jest sędzią Rzeczypospolitej Polskiej i sędzią europejskim w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej (Dz. U. z 2004 r. Nr 90, poz. 864/30 ze zm.) oraz art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych (Dz. Urz. UE C 303 z 14 grudnia 2007 r., s. 1), a także art. 6 ust. 1 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r. (Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.), także wówczas, gdy procedura poprzedzająca jego powołanie mogła być dotknięta wadami. Naczelny Sąd Administracyjny w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę aprobuje przedstawione wyżej stanowisko, jak również argumentację prawną uzasadniającą to stanowisko.

18 Innymi słowy, w aspekcie unijnych i konwencyjnych standardów prawa do sądu można uznać, że jeżeli w składzie orzekającym wojewódzkiego sądu administracyjnego zasiada sędzia bądź asesor sądowy spełniający konstytucyjne standardy niezależności, niezawisłości i bezstronności, nawet jeżeli został powołany przez Prezydenta na wniosek Krajowej Rady Sądownictwa w składzie ukształtowanym ustawą z dnia 8 grudnia 2017 r., to taki sąd należy uznać za sąd europejski w rozumieniu art. 2 i art. 19 ust. 1 Traktatu o Unii Europejskiej, art. 6 ust. 1-3 TUE w związku z art. 47 Karty Praw Podstawowych oraz art. 6 ust. 1 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności.

19 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawionej wyżej oceny nie podważają argumenty wspierające omawiany zarzut zawarte w uzasadnieniu skargi kasacyjnej. Naczelny Sąd Administracyjny stoi na stanowisku, że wcześniejsze świadczenie usług prawnych w ramach wykonywania zawodu radcy prawnego nawet w urzędzie obsługującym organ administracji publicznej samo w sobie nie dowodzi, że osoba powołana do pełnienia urzędu sędziego w wojewódzkim sądzie administracyjnym pozbawiona jest przymiotu bezstronności i niezawisłości. W skardze kasacyjnej zastrzeżenia te, poza wskazaniem faktu świadczenia usług prawnych, nie zostały w sposób przekonujący dowiedzione.

20 W konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł podstaw do stwierdzenia przesłanki nieważności postępowania określonej w art. 183 § 2 pkt 4 p.p.s.a., to jest, że skład sądu orzekającego był sprzeczny z przepisami prawa albo że w rozpoznaniu sprawy brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy i przystąpił do merytorycznego rozpoznania sprawy.

21 Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego nie są zasadne także pozostałe zarzuty sformułowane w rozpoznawanej skardze kasacyjnej. W tym zakresie Naczelny Sąd Administracyjny za trafną uznaje argumentację przedstawioną w uzasadnieniu zaskarżonego wyroku.

22 Odnosząc się do zarzutów skargi kasacyjnej przypomnieć należy, że zgodnie z art. 176 p.p.s.a. skarga kasacyjna powinna czynić zadość wymaganiom określonym dla pisma w postępowaniu sądowym oraz zawierać oznaczenie zaskarżonego orzeczenia ze wskazaniem czy jest ono zaskarżone w całości, czy w części, przytoczenie podstaw kasacyjnych i ich uzasadnienie, wniosek o uchylenie lub zmianę orzeczenia z oznaczeniem zakresu żądanego uchylenia lub zmiany.

23 Rozpatrując sprawę na skutek skargi kasacyjnej Naczelny Sąd Administracyjny związany jest jej granicami, tj. treścią przytoczonych w niej podstaw kasacyjnych oraz treścią i zakresem zawartego w niej wniosku, z urzędu biorąc pod rozwagę jedynie nieważność postępowania (art. 183 § 1 p.p.s.a.). Związanie granicami skargi kasacyjnej oznacza zatem, że zakres kontroli orzeczenia wydanego w pierwszej instancji wyznacza sama strona wnosząca ten środek zaskarżenia. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego ich określenia w samej skardze. Oznacza to konieczność powołania konkretnych przepisów prawa, którym uchybił Sąd pierwszej instancji, uzasadnienia zarzutu ich naruszenia, a w razie zgłoszenia zarzutu naruszenia prawa procesowego, wykazania dodatkowo, że to uchybienie mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W odniesieniu do prawa materialnego należy wykazać, na czym polegała dokonana przez Sąd pierwszej instancji błędna wykładnia lub niewłaściwe zastosowanie oraz jaka powinna być wykładnia prawidłowa lub, jakie powinno być właściwe zastosowanie przepisu prawa materialnego.

24 Autor skargi kasacyjnej niezasadnie zarzuca (nie podając żadnej argumentacji na poparcie sformułowanego zarzutu) naruszenie przez WSA przepisów art. 3 § 1 i art. 141 § 4 p.p.s.a.

25 Przytoczone w skardze kasacyjnej przyczyny wadliwości zaskarżonego orzeczenia determinują zakres jego kontroli instancyjnej. Zatem to autor skargi kasacyjnej wyznacza zakres kontroli kasacyjnej, wskazując, które normy prawa materialnego, czy też procesowego zostały naruszone. Naczelny Sąd Administracyjny nie ma obowiązku ani prawa do domyślania się i uzupełniania argumentacji zawartej w skardze kasacyjnej.

26 Zgodnie z art. 141 § 4 p.p.s.a. uzasadnienie wyroku powinno zawierać zwięzłe przedstawienie stanu sprawy, zarzutów podniesionych w skardze, stanowisk pozostałych stron, podstawę prawną rozstrzygnięcia oraz jej wyjaśnienie. Jeżeli w wyniku uwzględnienia skargi sprawa ma być ponownie rozpatrzona przez organ administracji, uzasadnienie powinno ponadto zawierać wskazania co do dalszego postępowania.

27 Z ugruntowanego orzecznictwa sądowego dotyczącego powołanego wyżej przepisu wynika, że art. 141 § 4 p.p.s.a. określa niezbędne elementy, jakie powinno zawierać uzasadnienie wyroku. Autor skargi kasacyjnej formułując zarzut naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. w ramach podstawy kasacyjnej z art. 174 pkt 2 p.p.s.a. zobowiązany jest przy tym wykazać nie tylko, że zaskarżony wyrok narusza powyższy przepis postępowania, lecz również to, że naruszenie to mogło mieć wpływ - i to istotny - na wynik sprawy sądowoadministracyjnej. Dla skutecznego zarzutu naruszenia art. 141 § 4 p.p.s.a. należało wykazać, że uzasadnienie - z uwagi na swoją konstrukcję, niespełnione wymogi ustawowe - nie pozwala na ocenę, czy wyrok jest prawidłowy. To, że autor skargi kasacyjnej nie podziela stanowiska Sądu, czy też jego ocena, iż uzasadnienie wyroku jest dla niego nieprzekonywujące, nie stanowi skutecznej przesłanki do uwzględnienia tego zarzutu. Prawidłowo sporządzone uzasadnienie wyroku nie wymaga szczegółowego odniesienia się do wszystkich zarzutów skargi oraz podniesionej w niej argumentacji, a jedynie w zakresie niezbędnym do przeprowadzenia kontroli zaskarżonego aktu administracyjnego.

28 W niniejszej sprawie autor skargi kasacyjnej nie wskazał, w jakim elemencie uzasadnienie wyroku w sprawie sygn. akt III SA/Wa 1799/21 nie odpowiada wzorcowi określonemu w art. 141 § 1 p.p.s.a.

29 Z kolei ocena legalności postanowienia nie może być utożsamiana z naruszeniem art. 3 § 1 p.p.s.a., który określa przedmiotowy zakres kognicji sądów administracyjnych. Wbrew zarzutowi, który zresztą nie został w ogóle uzasadniony, zastosowany przez WSA środek w postaci oddalenia skargi mieści się w zakresie kompetencji sądów administracyjnych.

30 Za niezasadne uznać także trzeba zarzuty naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. Jest to bowiem przepis o charakterze wynikowym, który może zostać zastosowany tylko wtedy, gdy wojewódzki sąd administracyjny stwierdzi inne, niż dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. WSA słusznie przepisu tego nie zastosował, bowiem do tego typu naruszeń przepisów postępowania administracyjnego nie doszło.

31 Odnosząc się do argumentów skargi kasacyjnej, stanowiących jej niewielką część, a kwestionujących zajęcie zgromadzonych na rachunku środków pieniężnych wskazać należy, iż brak było podstaw do ich uwzględnienia w ramach niniejszego postępowania. Należy bowiem podkreślić, w ślad za WSA, że w toku postępowania wszczętego skargą na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu rachunku bankowego, nie bada się źródła pochodzenia środków znajdujących się na rachunku bankowym zobowiązanego. W analizowanej sprawie przedmiotem zajęcia jest wierzytelność z rachunku bankowego, nie zaś prawo do środków pieniężnych w kwocie przelanej na rachunek bankowy przez właściwy do tego organ. Tym samym dla oceny prawidłowości podjętej przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnej w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego nie ma znaczenia jakiego rodzaju środki pieniężne i w jakiej wysokości znajdują się na przedmiotowym rachunku. Należy przy tym podkreślić, iż organ egzekucyjny, dokonując zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, nie ma wiedzy zarówno na temat ilości środków pieniężnych zgromadzonych na danym rachunku, jak i źródeł ich pochodzenia.

32 Dlatego też skuteczności zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia rachunku bankowego nie niweczy fakt, iż na rachunku tym gromadzone są wyłącznie czy też miedzy innymi środki pieniężne wolne z mocy ustawy od zajęcia na podstawie sądowego lub administracyjnego tytułu wykonawczego.

33 Mając na uwadze powyższe, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, brak było podstaw do kwestionowania podjętych przez organ egzekucyjny czynności, w szczególności zajęcia rachunku bankowego zobowiązanego, które dokonane zostało zgodnie z przepisami ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Wskazać również należy, że sam fakt, iż Skarżący nie zgadza się z rozstrzygnięciem WSA i organów nie świadczy o jego wadliwości i konieczności wyeliminowania z porządku prawnego.

34 W świetle powyższego uznać należy, że podniesione przez Skarżącą podstawy kasacyjne w odniesieniu do zarzucanych naruszeń prawa procesowego okazały się nieusprawiedliwione, a w konsekwencji Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. oddalił skargę kasacyjną.

35 Mirella Łent Sławomir Presnarowicz (spr.) Jacek Brolik