Postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2024 r., III FSK 1030/24

postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 21 października 2024 r., III FSK 1030/24

Sentencja

1 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Stachurski po rozpoznaniu w dniu 21 października 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej adwokata P. T. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 11 lipca 2024 r., sygn. akt I SA/Sz 357/24 w przedmiocie odrzucenia skargi o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 482/18 w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z dnia 14 maja 2018 r., nr 3201-IEW-1.4120.5.2018.6 w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich p o s t a n a w i a: oddalić skargę kasacyjną.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem z 11 lipca 2024 r., I SA/Sz 357/24, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odrzucił skargę adwokata P. T. (dalej: "Skarżący") o wznowienie postępowania zakończonego prawomocnym postanowieniem Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 13 września 2022 r., akt I SA/Sz 482/18, w przedmiocie kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu w sprawie ze skargi J. G. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Szczecinie z 14 maja 2018 r., nr 3201-IEW-1.4120.5.2018.6, w przedmiocie odpowiedzialności podatkowej osób trzecich. W uzasadnieniu sąd wskazał, że instytucja wznowienia odnosi się wyłącznie do orzeczeń merytorycznych i nie ma zastosowania do postanowień procesowych, wpadkowych, niekończących postępowania w sprawie, a takim właśnie jest prawomocne postanowienie tego Sądu o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo wykonane na zasadzie prawa pomocy, którego wznowienia domaga się Skarżący.

3 Pismem z 24 lipca 2024 r. Skarżący wniósł do Naczelnego Sądu Administracyjnego skargę kasacyjną. Zarzucił naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy poprzez błędną wykładnię art. 270 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej: ,,p.p.s.a.") i przyjęcie, iż ustawodawca ograniczył uprawnienie do zaskarżania orzeczeń wyłącznie do orzeczeń kończących postępowanie w sprawie, w sytuacji, gdy takie ograniczenie nie wynika z przepisów, a nadto taka wykładnia byłaby sprzeczna z przepisem art. 190 ust. 4 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej.

4 W oparciu o powyższy zarzut wniósł o wznowienie postępowania zakończonego orzeczeniem w przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu; zmianę zaskarżonego orzeczenia poprzez przyznanie kwoty 360 zł powiększonej o kwotę podatku VAT w wysokości 82,80 zł, tj. w łącznej kwocie 442,80 zł, oraz o zasądzenie kosztów postępowania, a w tym kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Jedocześnie złożył oświadczenie, że koszty te, nie zostały pokryte w całości, ani w części, oraz, że nie wnosi o wyznaczanie rozprawy.

5 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

6 Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie.

7 Niezasadny jest zarzut skargi kasacyjnej, dotyczący błędnej wykładni art. 270 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, że ustawodawca ograniczył uprawnienie do zaskarżania orzeczeń wyłącznie do orzeczeń kończących postępowanie w sprawie.

8 Rację ma Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie wskazując w zaskarżonym postanowieniu, że postępowanie w przedmiocie wznowienia postępowania nie jest zwykłym postępowaniem sądowym ani też postępowaniem ze skargi kasacyjnej, lecz ma ono charakter nadzwyczajny, gdyż może doprowadzić do wzruszenia prawomocnego orzeczenia sądu administracyjnego. Jak wynika z art. 270 p.p.s.a. w przypadkach przewidzianych w dziale VII p.p.s.a., dotyczącym wznowienia postępowania, można żądać wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, że chodzi tu o zakończenie postępowania wszczętego przed sądem administracyjnym na skutek wniesienia skargi w rozumieniu art. 52 p.p.s.a. albo wniosku, o jakim mowa w art. 63 p.p.s.a., tj. o zakończenie postępowania sądowoadministracyjnego. Powołany przepis dotyczy prawomocnego orzeczenia kończącego postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej. Do takich orzeczeń należą wyroki, tj. orzeczenia, które rozstrzygają sprawę merytorycznie (art. 132 p.p.s.a.) oraz postanowienia, które w inny sposób kończą postępowanie w sprawie sądowoadministracyjnej (art. 160 - 165 p.p.s.a., art. 173 § 1 p.p.s.a.) - zob. np. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 22 czerwca 2006 r., I GZ 2/06; z 10 lutego 2016 r., I OZ 1736/15; z 17 lutego 2016 r., I OZ 1738/15 oraz z 13 maja 2009 r., II OZ 393/09). Podobny pogląd prezentowany jest też w literaturze (zob. K. Sobieralski, Przedmiotowy zakres dopuszczalności wznowienia postępowania przed sądem administracyjnym, Samorząd Terytorialny 2002, nr 10, s. 24 i n., i P. Gołaszewski, Sporządzanie środków zaskarżenia w postępowaniu administracyjnym i sądowoadministracyjnym, Warszawa 2015, s. 529; B. Adamiak, J. Borkowski Metodyka pracy sędziego w sprawach administracyjnych, Wolters Kluwer, s 466).

9 Nie można więc zgodzić się z wnoszącym skargę kasacyjną, że z art. 270 p.p.s.a. nie wynika ograniczenie możliwości wznowienia postępowania, które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem. Przeciwnie, poprzez użyty w tym przepisie zwrot "które zostało zakończone prawomocnym orzeczeniem", ustawodawca wskazał, że przedmiotem skargi o wznowienie postepowania sądowego może być wyłącznie orzeczenie (wyrok lub postanowienie) kończące postępowanie. W tym zakresie nie jest możliwe stosowanie wykładni rozszerzającej. Przesłanki wznowieniowe muszą być interpretowane w sposób ścisły, albowiem instytucja ta służy w praktyce obalaniu prawomocnych orzeczeń sądowych, co z kolei zakłóca pewność obrotu prawnego (zob. postanowienie NSA z 16 listopada 2005 r., I OZ 299/05; a także wyroki NSA: z 17 sierpnia 2012 r., I FSK 281/12; 2 lutego 2017 r., I GSK 1231/16; 31 sierpnia 2017 r., I FSK 807/17; 11 października 2017 r., II OSK 1978/17).

10 Trudno też uznać, aby przyjęta przez sąd pierwszej instancji wykładnia art. 270 p.p.s.a. była sprzeczna z art. 190 ust. 4 Konstytucji. W myśl tej regulacji, orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego o niezgodności z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą aktu normatywnego, na podstawie którego zostało wydane prawomocne orzeczenie sądowe, może stanowić podstawę do wznowienia postępowania, uchylenia decyzji lub innego rozstrzygnięcia, ale - co należy podkreślić - na zasadach i w trybie określonych w przepisach właściwych dla danego postępowania. Słusznie zatem sąd pierwszej instancji zauważył, że o ile na podstawie art. 272 § 1 p.p.s.a można żądać wznowienia postępowania również w przypadku, gdy Trybunał Konstytucyjny orzekł o niezgodności aktu normatywnego z Konstytucją, umową międzynarodową lub z ustawą, na podstawie którego zostało wydane orzeczenie, to jednak regulacja ta nie ma zastosowania do postanowień niekończących postępowania w sprawie, a taki właśnie charakter ma postanowienie o przyznaniu wynagrodzenia za zastępstwo prawne wykonywane na zasadzie prawa pomocy. W przepisach art. 270-285 p.p.s.a. brakuje bowiem podstaw do wznowienia prawomocnie zakończonej sprawy wskutek wzruszenia orzeczenia niekończącego postępowania w sprawie.

11 W tej sprawie Skarżący domagał się wznowienia postępowania zakończonego orzeczeniem w przedmiocie kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Z akt sprawy wynika, że ostatnim orzeczeniem odnoszącym się do kosztów, w niniejszej sprawie było postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 13 września 2022 r., sygn. akt I SA/Sz 482/18, w którym (po rozpoznaniu sprzeciwu), przyznano Skarżącemu wynagrodzenie tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Postanowienie to nie jest postanowieniem kończącym postępowanie sądowe, a jedynie postanowieniem incydentalnym, którego przedmiotem było rozpoznanie wniosku o przyznanie wynagrodzenia za podjęte czynności w zakresie nieopłaconej pomocy prawnej. Wniosek o przyznanie wynagrodzenia nie stanowi bowiem wniosku z art. 63 p.p.s.a., nie wszczyna sprawy sądowoadministracyjnej, a więc postępowanie w tym przedmiocie ma charakter wyłącznie incydentalny. Postępowanie zainicjowane wnioskiem o przyznanie wynagrodzenia nie ma przymiotu samodzielności i odrębności, jest bowiem związane ze skargą do sądu administracyjnego. Postanowienie rozstrzygające żądanie przyznania wynagrodzenia nie kończy więc postępowania sądowego i z tego względu nie może być przedmiotem skargi o wznowienie postępowania. W konsekwencji wywiedziona przez Skarżącego skarga o wznowienie postępowania w tej sprawie jest niedopuszczalna, stąd należało ją odrzucić, co też zasadnie uczynił Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie.

12 Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł o oddaleniu skargi kasacyjnej. Skarga kasacyjna została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w składzie jednoosobowym na podstawie art. 182 § 1 i 3 p.p.s.a.