Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2004 r., GSK 7/04

wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 kwietnia 2004 r., GSK 7/04

Tekst

TEZY

1 Art. 83 ust. 1 ustawy z dnia 28 grudnia 1989 r. - Prawo celne /Dz.U. 1994 nr 71 poz. 312/ nie stanowi przeszkody do uchylenia lub zmiany decyzji - w trybie art. 265[1] ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. - Kodeks celny /Dz.U. nr 23 poz. 117 ze zm./ - wymierzającej należności celne przed dniem wejścia w życie tego kodeksu.

Sentencja

2 Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA - Hanna Rybińska Sędziowie NSA - Urszula Raczkiewicz - Edward Kierejczyk (spr.) Protokolant - Krystyna Stasiak po rozpoznaniu w dniu 28 kwietnia 2004 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej B.M. od wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego – Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z dnia 12 września 2003 r. sygn. akt I SA/Gd 742/02 w sprawie ze skargi B. M. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z dnia 7 marca 2002 r. Nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej wymierzającej należności celne 1) uchyla zaskarżony wyrok i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy; 2) zasądza od Dyrektora Izby Celnej w Toruniu na rzecz B. M. kwotę 1.100 (jeden tysiąc sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

3 Zaskarżonym wyrokiem została oddalona skarga B. M. na decyzję Prezesa Głównego Urzędu Ceł z 7 marca 2002 r. w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej wymierzającej należności celne. Sąd w motywach wyroku przypomniał, że decyzją z 19 sierpnia 1997 r. Dyrektor Urzędu Celnego w Toruniu wymierzył skarżącemu należności celne od samochodu osobowego marki Volkswagen z uwagi na nieudokumentowanie użytkowania przez niego tego samochodu w czasie pobytu za granicą, niezbędne do uznania za mienie osoby przesiedlającej się. Utrzymał ją w mocy Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z 3 marca 1998 r., a skarga na jego decyzję została oddalona wyrokiem I [...] Naczelnego Sądu Administracyjnego Ośrodka Zamiejscowego w Gdańsku z 20 września 2000 r. Następnie skarżący wystąpił 1 marca 2001 r. o uchylenie w trybie art. 155 k.p.a. (ewentualnie na podstawie art. 2651 § 1 ustawy z 9 stycznia 1997 r. Kodeks celny – Dz.U. Nr 23, poz. 117 ze zm.), jednak Dyrektor Urzędu Celnego w Toruniu decyzją z 28 marca 2001 r. odmówił uwzględnienia tego żądania, a Prezes Głównego Urzędu Ceł decyzją z 7 marca 2002 r. utrzymał ją w mocy. Sąd uznał za trafną argumentację przedstawioną w zaskarżonej decyzji, że nie było warunków do pozytywnego załatwienia wniosku skarżącego o uchylenie w trybie art. 2651 Kodeksu celnego ostatecznej decyzji wymierzającej należności celne ze względu na mający zastosowanie w sprawie art. 83 ust. 1 ustawy z 28 grudnia 1989 r. – Prawo celne (Dz.U. z 1994 r. Nr 71, poz. 312 ze zm.), jako przepis szczególny. Stanowi on, że nie można wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Tak sformułowany zakaz ma charakter bezwzględny, obejmuje wszystkie tryby postępowania i dlatego po upływie dwuletniego terminu nie można "w sprawie wymiaru należności celnych" wydać jakiejkolwiek decyzji, jak to podkreślono w uzasadnieniu wyroku Sądu Najwyższego z 2 grudnia 1998 r. sygn. akt III RN 89/98 (OSNP 1999/18/567). Do tego rodzaju przepisów szczególnych nawiązuje art. 2651 § 1, wg którego decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być na jej wniosek lub za jej zgodą uchylona lub zmieniona przez organ celny, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony.

4 W skardze kasacyjnej od tego wyroku B. M. zarzucił naruszenie prawa materialnego przez błędną wykładnię art. 83 ust. 1 Prawa celnego wskutek uznania, że przepis ten stanowi negatywną przesłankę uchylenia lub zmiany decyzji ostatecznej w trybie art. 2651 § 1 Kodeksu celnego, oraz wniósł o uchylenie wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji. Jego zdaniem: ustalony w art. 83 ust. 1 Prawa celnego dwuletni termin do orzekania przez organy administracji o wymiarze należności celnych ma charakter gwarancyjny (materialnoprawny), wskazując, do kiedy strona może liczyć się ze wzruszeniem decyzji o wymiarze cła. Nie oznacza to jednak pozbawienia możliwości uchylenia pierwotnej decyzji o wymiarze cła, na co zwrócono uwagę w motywach wyroku V SA 821/99 NSA z 13 marca 2000 r. (Monitor Podatkowy 2000/9/32). Stan faktyczny tej sprawy w pełni odpowiada przesłankom z art. 2651 Kodeksu celnego, ponieważ w następstwie przewlekłego postępowania odwoławczego nie mógł w okresie obowiązywania Prawa celnego skorzystać ze skutków powrotnego wywozu tego samochodu za granicę (został on w dodatku ponownie oclony przy jego wwozie na polski obszar celny przez inną osobę).

5 Dyrektor Izby Celnej w Toruniu wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej, nawiązując do argumentacji zawartej w uzasadnieniu wyroku i decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł.

6 W piśmie procesowym z 5 kwietnia 2004 r. pełnomocnik skarżącego wniósł o zasądzenie kosztów postępowania i dodatkowo nawiązał do wyroku V SA 809/99 NSA z 4 lutego 2000 r. (LEX 50130) dopuszczającego możliwości korygowania w postępowaniu odwoławczym wysokości cła po upływie terminu określonego w art. 83 ust. 1 Prawa celnego. Ponadto załączył decyzję Urzędu Skarbowego w Bydgoszczy z 30 stycznia 2004 r. o umorzeniu zaległości podatkowej skarżącego w kwocie 5.787,50 zł (od sprowadzonego na polski obszar celny tego samochodu) ze względu na szczególny charakter sprawy.

7 Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje:

8 Stosownie do art. 289 Kodeksu celnego, postępowanie wszczęte i niezakończone przed dniem jego wejścia w życie (od 1 stycznia 1998 r. z nielicznymi wyjątkami, które nie odnoszą się do tego rodzaju spraw) podlegają rozpatrzeniu wg przepisów dotychczasowych, z wyjątkiem postępowań dotyczących wydawania koncesji na prowadzenie agencji celnych i pozwoleń na prowadzenie składów celnych. Jednocześnie na podstawie art. 297 tego kodeksu z dniem 1 stycznia 1998 r. utraciło moc Prawo celne. Oznacza to, że do spraw, w których postępowanie zostało zakończone przed dniem 1 stycznia 1998 r. mają zastosowanie przepisy Kodeksu celnego. W następstwie uchwał Sądu Najwyższego III AZP 2/91 z 14 czerwca 1991 r. (OSNC 1992/1/3) i III AZP 4/91 z 19 lipca 1991 r. (LEX nr 10904) w orzecznictwie i doktrynie jednolicie już przyjmowano, że wszczęcie postępowania w trybie nadzoru lub wznowienia postępowania rozpoczyna nowe postępowanie administracyjne w stosunku do postępowania w trybie zwyczajnym, którego datę określa się na zasadzie art. 61 k.p.a. Oznacza to, że do spraw wszczętych w trybie nadzwyczajnym, jako nowych w stosunku do spraw już wcześniej zakończonych w zwyczajnym postępowaniu administracyjnym, należy stosować aktualny stan prawny, chyba że z istoty przepisów o wznowieniu postępowania lub stwierdzenia nieważności decyzji wynika konieczność oceny jej legalności wg unormowań obowiązujących w dacie jej wydania. Przy wznowieniu postępowania chodzi bowiem o sprawdzenie, przy w czynnościach procesowych poprzedzających wydanie decyzji doszło do naruszenia prawa sklasyfikowanego do jednej z przesłanek wznowienia postępowania, natomiast w postępowaniu o stwierdzenie nieważności decyzji – czy w samej decyzji zaistniał błąd skutkujący jej nieważność. Tego rodzaju powrotu do stanu prawnego obowiązującego przy wydawaniu decyzji w postępowaniu zwyczajnym nie ma przy jej uchyleniu lub zmianie na podstawie art. 154 i 155 k.p.a., art. 2651 Kodeksu celnego oraz art. 253 i art. 253a ustawy z 29 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz.U. Nr 137, poz. 926 ze zm.), ponieważ chodzi tu wyłącznie o aktualny stan faktyczny sprawy i obowiązujące prawne przesłanki uchylenia lub zmiany decyzji.

9 Art. 83 ust. 1 Prawa celnego stanowił, że nie można wydać decyzji w sprawie wymiaru należności celnych po upływie 2 lat od dnia, w którym powstał obowiązek ich uiszczenia. Określony w tym przepisie okres, po którego upływie następowało przedawnienie możliwości orzekania w sprawie wymiaru należności celnych, obejmował wszystkie tryby postępowania administracyjnego i w zakresie ustanowionego w nim terminu był on przepisem szczególnym w stosunku do przepisów k.p.a. Pod tym względem po wejściu w życie art. 2651 Kodeksu celnego stan prawny uległ zmianie. Wg tego przepisu decyzja ostateczna, na mocy której strona nabyła prawo, może być na jej wniosek lub za jej zgodą uchylona lub zmieniona przez organ celny, który ją wydał, jeżeli przepisy szczególne nie sprzeciwiają się uchyleniu lub zmianie takiej decyzji i przemawia za tym interes publiczny lub ważny interes strony.

10 W rozpoznawanej sprawie wniosek strony z 1 marca 2001 r. o uchylenie w trybie art. 155 k.p.a. lub art. 2651 Kodeksu celnego ostatecznej decyzji z 19 sierpnia 1997 r. o wymierzeniu należności celnych, został złożony po wejściu w życie Kodeksu celnego i utracie mocy Prawa celnego łącznie z jego art. 83. Nie ulega wątpliwości, że wniosek ten powinien być rozpatrzony – w ramach nowej sprawy administracyjnej – z uwzględnieniem przesłanek określonych w art. 2651 Kodeksu celnego i całkowitym pominięciem art. 83 Prawa celnego, który już wówczas nie obowiązywał, a ponadto nie istniała w tym trybie możliwość nawiązania do niego, jak przy wspomnianym stwierdzeniu nieważności decyzji czy wznowieniu postępowania. Postępując odmiennie w zaskarżonym wyroku, Sąd dopuścił się naruszenia prawa materialnego przez błędne uznanie, że art. 83 ust. 1 Prawa celnego stanowi negatywną przesłankę uchylenia lub zmiany ostatecznej decyzji Prezesa Głównego Urzędu Ceł z 7 marca 2002 r. Taki zarzut został trafnie sformułowany w skardze kasacyjnej opartej, mimo braku formalnego wskazania, na podstawie art. 174 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270). W świetle art. 183 § 1 tej ustawy Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach kasacji, biorąc z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. Jest to unormowanie w zasadzie przeniesione, co do samej konstrukcji, z art. 39311 Kodeksu postępowania cywilnego. Doczekał się on już znaczącego dorobku w orzecznictwie Sądu Najwyższego, który można wykorzystać w sądownictwie administracyjnym. Otóż Sąd Najwyższy dopuszczał możliwość przytaczania z urzędu dodatkowej argumentacji wzmacniającej podane przez stronę zarzuty na poparcie wskazanej podstawy skargi kasacyjnej, a nawet – jak to podkreślił w motywach swojego wyroku II UKN 54/99 z 29 lipca 1999 r. (OSNP 2000/22/827) – możliwość uwzględnienia zarzutu naruszenia zaskarżonym orzeczeniem przepisu wymienionego we wskazanej podstawie kasacyjnej, lecz nie objętego uzasadnieniem kasacji, jeżeli naruszenie to jest oczywiste. W podobny sposób postąpił w tej sprawie Naczelny Sąd Administracyjny, przytaczając dodatkową argumentację wzmacniającą zarzut sformułowany w skardze kasacyjnej opartej na art. 174 pkt 1 tej ustawy.

11 Z powyższych względów Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 i art. 203 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. orzekł jak w sentencji wyroku.