Ustawa o wspieraniu działalności naukowej z Funduszu Polskiej Nauki

Art. 1. Fundusz Polskiej Nauki, zwany dalej „Funduszem”, finansuje działalność naukową, o której mowa w art. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. − Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. z 2023 r. poz. 742, z późn. zm.), z wyłączeniem twórczości artystycznej, szczególnie ważną dla realizacji strategii rozwoju kraju służącą rozwojowi innowacyjnych produktów, zwaną dalej „działalnością naukową”.

Art. 2. Środki Funduszu pochodzą z:

1) dotacji celowych z budżetu państwa; #

2) odsetek od wolnych środków Funduszu przekazanych w depozyt, o którym mowa w art. 48 ust. 4a ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2025 r. poz. 1483, 1844 i 1846 oraz z 2026 r. poz. 426 i 635); #

3) środków pochodzących ze źródeł zagranicznych niepodlegających zwrotowi; #

4) środków z kredytów lub pożyczek zaciągniętych na rzecz Funduszu przez Bank Gospodarstwa Krajowego; #

5) wpływów z obligacji emitowanych na rzecz Funduszu przez Bank Gospodarstwa Krajowego; #

6) pożyczek z budżetu państwa; #

7) darowizn i zapisów; #

8) wpływów z innych środków publicznych; #

9) wpływów z komercjalizacji wyników pracy zespołów badawczych, o których mowa w art. 5 ust. 1 pkt 1, lub know-how związanego z tymi wynikami; #

10) wpływów z innych tytułów. #

Art. 3.

1. Bank Gospodarstwa Krajowego może zaciągać kredyty, pożyczki lub emitować obligacje w kraju i za granicą na rzecz Funduszu i z przeznaczeniem na: #

1) finansowanie działań, o których mowa w art. 5 ust. 1; #

2) spłatę zobowiązań z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz wyemitowanych obligacji. #

2. Za zobowiązania Banku Gospodarstwa Krajowego, o których mowa w ust. 1, z tytułu zaciągniętych kredytów i pożyczek oraz wyemitowanych obligacji mogą być udzielane przez Skarb Państwa gwarancje i poręczenia, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne (Dz. U. z 2024 r. poz. 291), z tym że wymogu, o którym mowa w art. 7 ust. 2 pkt 2 tej ustawy, w zakresie, w jakim wymaga się, aby środki przeznaczone na spłatę kredytu pochodziły ze źródeł innych niż budżet państwa, nie stosuje się. #

3. Gwarancje i poręczenia, o których mowa w ust. 2, są zwolnione z opłat prowizyjnych. #

4. Minister właściwy do spraw finansów publicznych wykonuje czynności zmierzające do odzyskania kwot zapłaconych z tytułu wykonania umowy poręczenia lub gwarancji na zasadach określonych przepisami ustawy z dnia 8 maja 1997 r. o poręczeniach i gwarancjach udzielanych przez Skarb Państwa oraz niektóre osoby prawne, z wyłączeniem art. 43 tej ustawy. #

5. Jeżeli odzyskanie wierzytelności Skarbu Państwa, powstałych z tytułu udzielonego poręczenia lub gwarancji, nie jest możliwe, Rada Ministrów, na wniosek ministra właściwego do spraw finansów publicznych, może umorzyć wierzytelność w całości lub części. #

Art. 4. Wolne środki Funduszu w walutach obcych mogą być lokowane w bankach.

Art. 5.

1. Środki Funduszu przeznacza się na: #

1) finansowanie zespołów badawczych prowadzących, w formie wirtualnego instytutu badawczego, działalność naukową w określonym obszarze wskazanym zgodnie z art. 6 ust. 1; #

2) komercjalizację wyników pracy zespołów badawczych, o których mowa w pkt 1, lub know-how związanego z tymi wynikami. #

2. Wirtualny instytut badawczy stanowi formę organizacji pracy wyselekcjonowanych, konkurencyjnych na poziomie międzynarodowym zespołów badawczych, prowadzących działalność naukową o wysokim potencjale zastosowań społeczno-gospodarczych, pod kierunkiem lidera o uznanym dorobku naukowym, której celem jest komercjalizacja jej wyników. #

3. Wirtualnym instytutem badawczym zarządza podmiot wybrany przez ministra właściwego do spraw szkolnictwa wyższego i nauki, zwanego dalej „ministrem”, w trybie określonym w art. 7, zwany dalej „podmiotem zarządzającym”. #

4. Podmiot zarządzający wybiera zespoły badawcze wchodzące w skład wirtualnego instytutu badawczego w trybie otwartego konkursu ofert. #

5. Przy wyłanianiu zespołów badawczych podmiot zarządzający bierze pod uwagę: #

1) dotychczasowe osiągnięcia członków zespołu badawczego w zakresie działalności naukowej oraz komercjalizację wyników tej działalności; #

2) potencjał zespołu badawczego do prowadzenia działalności naukowej na najwyższym światowym poziomie; #

3) znaczenie przewidywanych efektów działalności naukowej dla rozwoju gospodarczego i polityki rozwojowej państwa, w tym wkład w innowacyjność gospodarki; #

4) potencjał komercjalizacyjny planowanych efektów działalności naukowej. #

Art. 6.

1. Minister, po zasięgnięciu opinii ministra właściwego do spraw gospodarki, wskazuje obszar działalności naukowej, która będzie finansowana ze środków Funduszu. #

2. Wysokość środków finansowych ze środków Funduszu przeznaczonych na finansowanie działalności naukowej w obszarze wskazanym zgodnie z ust. 1 i okres tego finansowania ustala minister. #

3. Minister podaje do publicznej wiadomości, w drodze komunikatu ogłoszonego w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie podmiotowej, informację o obszarze działalności naukowej wskazanym zgodnie z ust. 1, wysokości środków finansowych przeznaczonych na jej finansowanie oraz okresie tego finansowania. #

Art. 7.

1. Minister, biorąc pod uwagę obszar działalności naukowej wskazany zgodnie z art. 6 ust. 1 oraz potencjał organizacyjny i techniczny niezbędny do realizacji zadań w zakresie zarządzania wirtualnym instytutem badawczym, wskazuje podmiot zarządzający, którym może być: #

1) Sieć Badawcza Łukasiewicz – PORT Polski Ośrodek Rozwoju Technologii albo #

2) podmiot, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 8 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, wybrany w trybie otwartego konkursu ofert. #

2. W ogłoszeniu o otwartym konkursie ofert określa się: #

1) przedmiot otwartego konkursu ofert; #

2) okres finansowania i wysokość środków przeznaczonych na funkcjonowanie wirtualnego instytutu badawczego; #

3) szczegółowe kryteria oceny ofert; #

4) miejsce i termin składania ofert; #

5) termin rozstrzygnięcia otwartego konkursu ofert; #

6) termin i sposób ogłoszenia wyników otwartego konkursu ofert; #

7) wykaz dokumentów, które należy dołączyć do oferty; #

8) informację o możliwości odwołania otwartego konkursu ofert przed upływem terminu na złożenie ofert oraz możliwości przedłużenia terminu złożenia ofert i terminu rozstrzygnięcia otwartego konkursu ofert; #

9) sposób złożenia oferty i dokumentów, o których mowa w pkt 7. #

3. Ogłoszenie o otwartym konkursie ofert zamieszcza się w Biuletynie Informacji Publicznej na stronie podmiotowej ministra. #

4. Oferta złożona w otwartym konkursie ofert zawiera: #

1) informację o posiadanych przez podmiot składający ofertę zasobach rzeczowych oraz zasobie kadrowym i kompetencjach osób zapewniających wykonywanie zadań podmiotu zarządzającego; #

2) informację o dotychczasowej działalności podmiotu składającego ofertę; #

3) szczegółowy sposób realizacji zadań podmiotu zarządzającego; #

4) harmonogram realizacji zadań podmiotu zarządzającego; #

5) przewidywaną wysokość kosztów realizacji zadań podmiotu zarządzającego. #

5. Przy rozpatrywaniu ofert uwzględnia się: #

1) potencjał organizacyjny i techniczny podmiotu składającego ofertę; #

2) doświadczenie podmiotu składającego ofertę w zakresie zarządzania projektami obejmującymi prowadzenie działalności naukowej; #

3) przewidywaną wysokość kosztów realizacji zadań podmiotu zarządzającego. #

6. Do wyboru podmiotu zarządzającego nie stosuje się przepisów ustawy z dnia 11 września 2019 r. – Prawo zamówień publicznych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1320). #

7. Minister podaje do publicznej wiadomości, w drodze komunikatu ogłoszonego w Biuletynie Informacji Publicznej na swojej stronie podmiotowej, informację o podmiocie zarządzającym wyłonionym w trybie wskazanym w ust. 1. #

Art. 8.

1. Do zadań podmiotu zarządzającego należy: #

1) organizacja i przeprowadzanie otwartych konkursów ofert na wyłonienie zespołów badawczych; #

2) opracowanie standardów rekrutacji do zespołów badawczych oraz przeprowadzanie ewaluacji ich stosowania; #

3) wybór oraz organizacja pracy ekspertów, w tym ekspertów zagranicznych, którzy będą dokonywali oceny zgłoszonych do konkursu zespołów badawczych i ich liderów; #

4) przygotowanie i zawieranie umów o finansowanie ze środków Funduszu zespołów badawczych wyłonionych w otwartych konkursach ofert; #

5) opracowanie zasad i procedur w zakresie zarządzania własnością intelektualną oraz komercjalizacją wyników pracy zespołów badawczych lub know-how związanego z tymi wynikami; #

6) przeprowadzanie ewaluacji działalności naukowej zespołów badawczych oraz oceny końcowej zespołów badawczych; #

7) przekazywanie środków z Funduszu; #

8) komercjalizacja wyników pracy zespołów badawczych lub know-how związanego z tymi wynikami; #

9) nadzór nad realizacją zadań przez zespoły badawcze oraz prawidłowością wydatkowania środków z Funduszu. #

2. W ramach nadzoru, o którym mowa w ust. 1 pkt 9, podmiot zarządzający może: #

1) żądać informacji i wyjaśnień od zespołów badawczych i ich liderów oraz podmiotów, o których mowa w art. 11; #

2) dokonywać kontroli realizacji zadań przez zespoły badawcze; #

3) wstrzymać wypłatę środków finansowych w przypadku wydatkowania przekazanych środków niezgodnie z umową, zakresem planowanej działalności naukowej lub nieosiągnięcia wyników zaplanowanych na danym etapie działalności naukowej, do czasu wyjaśnienia nieprawidłowości; #

4) przerwać wypłatę środków finansowych w przypadku nienależytego wykonywania umowy, wydatkowania przekazanych środków niezgodnie z zakresem planowanej działalności naukowej lub nieosiągnięcia wyników zaplanowanych na danym etapie działalności naukowej; #

5) dokonywać innych działań nadzorczych określonych w umowie, o której mowa w art. 11. #

Art. 9.

1. Minister zawiera z podmiotem zarządzającym umowę o zarządzanie wirtualnym instytutem badawczym. #

2. Umowa o zarządzanie wirtualnym instytutem badawczym określa w szczególności: #

1) obszar działalności naukowej, w którym będzie prowadzona przez zespoły badawcze w formie wirtualnego instytutu badawczego działalność naukowa finansowana ze środków Funduszu; #

2) liczbę zespołów badawczych, które mają zostać wyłonione w trybie otwartego konkursu ofert; #

3) sposób i tryb przeprowadzania otwartych konkursów ofert na wyłonienie zespołów badawczych; #

4) sposób i tryb sprawowania nadzoru nad realizacją zadań przez podmiot zarządzający; #

5) wysokość i sposób przekazywania oraz rozliczania środków finansowych przeznaczonych na finansowanie zespołów badawczych; #

6) wysokość środków finansowych przeznaczonych na finansowanie realizacji zadań przez podmiot zarządzający; #

7) warunki przekazywania środków z komercjalizacji wyników pracy zespołów badawczych lub know-how związanego z tymi wynikami na rzecz Funduszu; #

8) sposób i zakres prowadzenia ewaluacji działalności naukowej oraz oceny końcowej zespołów badawczych; #

9) warunki rozwiązania umowy. #

Art. 10.

1. Minister sprawuje nadzór nad realizacją zadań przez podmiot zarządzający pod względem legalności, gospodarności i rzetelności. #

2. W ramach nadzoru minister: #

1) może żądać wglądu do dokumentów związanych z zarządzaniem wirtualnym instytutem badawczym; #

2) dokonuje oceny działalności podmiotu zarządzającego; #

3) przeprowadza kontrolę podmiotu zarządzającego w trybie przepisów ustawy z dnia 15 lipca 2011 r. o kontroli w administracji rządowej (Dz. U. z 2020 r. poz. 224). #

Art. 11. Podmiot zarządzający zawiera z podmiotem, o którym mowa w art. 7 ust. 1 pkt 1, 3–6 i 8 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, w którym działalność naukową prowadzi lider zespołu badawczego, umowę o finansowanie zespołu badawczego ze środków Funduszu, określającą w szczególności:

1) lidera zespołu badawczego wraz z określeniem liczby członków tego zespołu oraz planem niezbędnych działań rekrutacyjnych; #

2) zakres planowanej działalności naukowej, warunki jej realizacji, w tym harmonogram i kosztorys; #

3) warunki i tryb przekazywania środków finansowych; #

4) spodziewane efekty działalności naukowej, w tym zobowiązanie do współpracy przy komercjalizacji wyników pracy zespołów badawczych lub know-how związanego z tymi wynikami; #

5) zasady zarządzania pracą zespołu badawczego i warunki jej organizacji; #

6) inne niż określone w art. 8 ust. 2 pkt 1–4 działania wykonywane w ramach nadzoru nad realizacją zadań przez zespoły badawcze oraz prawidłowością wydatkowania środków z Funduszu; #

7) sposób i tryb sprawowania nadzoru nad realizacją zadań przez zespoły badawcze oraz prawidłowością wydatkowania środków z Funduszu; #

8) zakres praw wynikających z przyznania praw autorskich, praw pokrewnych oraz praw własności przemysłowej; #

9) sposób i koszty sprawowania ochrony praw własności intelektualnej; #

10) sposoby i warunki rozporządzania prawami własności intelektualnej oraz ich wykorzystania dla celów komercyjnych i do dalszych badań naukowych lub prac rozwojowych; #

11) wielkości udziałów i korzyści wynikających z komercjalizacji wyników pracy zespołów badawczych lub know-how związanego z tymi wynikami; #

12) warunki i sposób rozliczenia przekazanych środków finansowych; #

13) sposób i zakres ewaluacji działalności naukowej; #

14) tryb kontroli wykonania obowiązków określonych w umowie; #

15) warunki rozwiązania umowy. #

Art. 12. Minister zawiera z Bankiem Gospodarstwa Krajowego porozumienie określające szczegółowe warunki współpracy w zakresie gospodarowania środkami Funduszu, w tym:

1) sposób gromadzenia w ramach Funduszu wpływów, o których mowa w art. 2 pkt 9; #

2) podmiot zarządzający oraz sposób i harmonogram przekazywania temu podmiotowi środków finansowych. #

Art. 13.

1. Ze środków Funduszu dokonuje się: #

1) pokrycia kosztów emisji i wykupu obligacji, o których mowa w art. 3 ust. 1; #

2) spłaty: #

a) kredytów i pożyczek wraz z odsetkami i innymi kosztami obsługi kredytów i pożyczek, o których mowa w art. 3 ust. 1, #

b) udzielonego przez Bank Gospodarstwa Krajowego finansowania, o którym mowa w ust. 3, wraz z kosztami tego finansowania. #

2. Ze środków Funduszu dokonuje się również wypłaty: #

1) wynagrodzenia przysługującego Bankowi Gospodarstwa Krajowego z tytułu kosztów obsługi Funduszu; #

2) wypłaty środków przeznaczonych na pokrycie kosztów realizacji zadań przez podmiot zarządzający. #

3. W przypadku niedoboru na rachunku Funduszu środków niezbędnych do terminowej obsługi działań, o których mowa w ust. 1 i 2, Bank Gospodarstwa Krajowego, w uzgodnieniu z ministrem i ministrem właściwym do spraw finansów publicznych, może finansować ich realizację ze środków własnych. #

4. Wysokość środków finansowych przeznaczonych na pokrycie kosztów realizacji zadań przez podmiot zarządzający nie może przekroczyć 5 % środków finansowych przeznaczonych na finansowanie działań, o których mowa w art. 5 ust. 1. #

Art. 14. Bank Gospodarstwa Krajowego, na wniosek ministra, dokonuje wypłat ze środków Funduszu na rzecz podmiotu zarządzającego w wysokości i terminach wynikających z porozumienia, o którym mowa w art. 12.

Art. 15.

1. Nadzór nad gospodarowaniem środkami Funduszu sprawuje Rada Nadzorcza Banku Gospodarstwa Krajowego. #

2. Bank Gospodarstwa Krajowego: #

1) przekazuje ministrowi oraz ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych projekt planu finansowego Funduszu na dany rok do dnia 15 czerwca roku poprzedniego; #

2) wyodrębnia w swoim planie finansowym plan finansowy Funduszu opracowany w porozumieniu z organami, o których mowa w pkt 1, do dnia 31 lipca roku poprzedzającego rok, na który plan jest opracowywany; #

3) sporządza dla Funduszu odrębny bilans oraz rachunek zysków i strat wchodzących w skład sprawozdania finansowego Banku Gospodarstwa Krajowego; #

3a) przekazuje ministrowi oraz ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych, w terminach określonych w przepisach dotyczących sprawozdawczości budżetowej państwowych funduszy celowych, sprawozdanie miesięczne z realizacji planu finansowego Funduszu, narastająco za kolejne miesiące roku budżetowego, w szczegółowości nie mniejszej niż wynikająca z tego planu; #

4) składa ministrowi informację o realizacji planu finansowego Funduszu w terminie do dnia: #

a) 31 lipca − za pierwsze półrocze, #

b) 31 stycznia − za drugie półrocze. #

5) (uchylony) #

Art. 16.

1. Plan finansowy Funduszu określa w szczególności: #

1) przewidywaną wysokość środków przeznaczonych na: #

a) finansowanie działań, o których mowa w art. 5 ust. 1, #

b) wynagrodzenie przysługujące Bankowi Gospodarstwa Krajowego z tytułu kosztów obsługi Funduszu, #

c) obsługę kredytów, pożyczek i emisję obligacji; #

2) przychody Funduszu. #

2. Plan finansowy Funduszu stanowi podstawę dokonywania wypłat ze środków Funduszu, a także podstawę do zaciągnięcia kredytów i pożyczek oraz przeprowadzenia emisji obligacji, o których mowa w art. 2 pkt 5. Art. 17–19. (pominięte) #

Art. 20.

1. W Banku Gospodarstwa Krajowego tworzy się Fundusz. #

2. W terminie 30 dni od dnia wejścia w życie ustawy obniża się fundusz statutowy Banku Gospodarstwa Krajowego o kwotę 500 000 000 zł, przez wpłatę tej kwoty na zasilenie Funduszu. #

3. Do obniżenia funduszu statutowego, o którym mowa w ust. 2, nie stosuje się art. 5c ustawy zmienianej w art. 17. #

4. Do obniżenia funduszu statutowego, o którym mowa w ust. 2, nie stosuje się wymogu uzyskania zezwolenia, o którym mowa w art. 77 rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 575/2013 z dnia 26 czerwca 2013 r. w sprawie wymogów ostrożnościowych dla instytucji kredytowych oraz zmieniającego rozporządzenie (UE) nr 648/2012 (Dz. Urz. UE L 176 z 27.06.2013, str. 1, z późn. zm.). #

Art. 21. Bank Gospodarstwa Krajowego w terminie 2 miesięcy od dnia zawarcia porozumienia, o którym mowa w art. 12, wyodrębni w swoim planie finansowym opracowany w porozumieniu z organami, o których mowa w art. 15 ust. 2 pkt 1, plan finansowy Funduszu na 2019 r.

Art. 22. Ustawa wchodzi w życie po upływie 14 dni od dnia ogłoszenia.