Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lipca 2004 r., II SA/Wr 2098/01

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 16 lipca 2004 r., II SA/Wr 2098/01

Sentencja

1 4 II SA/Wr 2098/2001 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 16 lipca 2004 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA - Bogumiła Skrzypczak Sędziowie NSA - Jolanta Sikorska (spraw.) Asesor WSA - Lidia Serwiniowska Protokolant Agnieszka Figura po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 16 lipca 2004 r. przy udziale - sprawy ze skargi M. P. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...] w przedmiocie pozbawienia uprawnień kombatanckich oddala skargę.

Uzasadnienie

2 4II SA/Wr 2098/2001 2

3 Uzasadnienie

4 Decyzją z dnia [...]r. Nr [...] wydaną na podstawie art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24.01.199Ir. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. pozbawił M. P. uprawnień kombatanckich przyznanych przez ZW ZBoWiD w W. z tytułu działalności w ruchu oporu w okresie od [...]r. do [...]r. oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej [...]r. do [...]r.

5 W uzasadnieniu podał, że M. P. uzyskał uprawnienia kombatanckie z wyżej wymienionych tytułów na podstawie zaświadczenia Dowództwa Okręgu Nr [...] Armii Ludowej z dnia [...]r. oraz zaświadczenia MSW W. z dnia [...]r.

6 W toku postępowania weryfikacyjnego ustalono, ze M. P. w okresie od [...]r. do [...]r. pełnił służbę i był zatrudniony w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego.

7 W świetle art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24.01.199Ir. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego uprawnienia kombatanckie nie przysługują z żadnych tytułów osobom,-które pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, a w myśl zaś z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a osoby takie pozbawia się uprawnień kombatanckich.

8 Mając powyższe na uwadze organ orzekł jak w decyzji.

9 We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy M. P. podał, że tak jak już podał w piśmie skierowanym do organu po wszczęciu postępowania w sprawie, w [...]r. został skierowany wraz z innymi członkami oddziału partyzanckiego, którego był członkiem, do K., gdzie wcielono go, tak jak i innych, do różnych formacji, w tym do II Armii WP, MO i UB. On znalazł się w grupie skierowanej na kurs oficerski II Armii WP. Po kilku dniach zmieniono decyzję i skierowano go na kurs w Centrum Wyszkolenia w Ł. z uzasadnieniem, że tam będzie się uczył i walczył z Niemcami.

10 Po ponownym rozpatrzeniu sprawy Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych decyzją z dnia [...]r. Nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § pkt 1 kpa i art. 127 § 3 kpa oraz art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24.01.199Ir. o kombatantach oraz niektórych osobach będących

11 4II SA/Wr 2098/2001

12 3

13 ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (tj. Dz. U. z 1997r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...]r.

14 W uzasadnieniu wskazał, że M. P. uzyskał uprawnienia kombatanckie w ZBoWiD w tytułu działalności w ruchu oporu w okresie od [...]r. do [...]r. oraz walki zbrojnej o utrwalenie władzy ludowej w okresie od [...]r. do [...]r. Uprawnienia te uzyskał na podstawie zaświadczenia Dowództwa Okręgu Nr [...] Armii Ludowej z dnia [...]r. stwierdzającego, że jest czynnym członkiem [...]. Od [...]r. i zaświadczenia MSW z dnia [...]r. stwierdzającego, że był zatrudniony w organach Bezpieczeństwa Publicznego w okresie od [...]r. do [...]r. w charakterze funkcjonariusza i brał udział w walkach z bandami i reakcyjnym podziemiem w okresie od [...]r. do [...]r.

15 W toku postępowania weryfikacyjnego Urząd otrzymał informację z IPN z dnia [...]r., z której wynika, że M. P. był zatrudniony w aparacie bezpieczeństwa Publicznego w strukturach UB.

16 Zgodnie z art. 25 ust. 2 pkt 1 lit. a w zw. z art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a w/w ustawy osoby, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w aparacie bezpieczeństwa publicznego w strukturze UB pozbawia się uprawnień kombatanckich z wszelkich tytułów, natomiast w myśl art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a osobom takim nie przysługują uprawnienia kombatanckie z żadnego tytułu.

17 Zdaniem organu dokumenty dołączone do pisma skarżącego z dnia [...]r zawierającego wyjaśnienia w związku z wszczęciem postępowania weryfikacyjnego potwierdzające pełnienie przez niego służby w AL. oraz członkostwo w związku Uczestników walki Zbrojnej o Niepodległość i Demokrację nie mają wpływu na wynik sprawy.

18 Organ wskazał, że w myśl art. 21 ust. 3 w/w ustawy nie stosuje się przepisu zgodnie z art. 21 ust. 3 nie stosuje się przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a wobec osób, które przedłożą dowody, że do wymienionych służb zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje zostały zwerbowane w celu udzielenia im pomocy.

19 Organ wskazał, ze do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący nie dołączył dowodów, o których mowa w art. 21 ust. 3 w/w ustawy i takich twierdzeń nie podnosił. Nie było zatem podstaw do zmiany lub uchylenia decyzji wydanej w sprawie w dniu [...]r.

20 Mając powyższe na uwadze orzekł jak w zaskarżonej decyzji.

21 W skardze na powyższą decyzję M. P. podtrzymał zarzuty i twierdzenia zawarte we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy a ponadto podał, że po okresie ukończenia kursu oficerskiego w Ł. służył w grupie operacyjnej na granicy polsko-radzieckiej w woj. O. Zadaniem tej grupy było zatrzymywanie żołnierzy niemieckich uciekających z niewoli radzieckiej i maruderów z armii radzieckiej nękających miejscową ludność. Po kilku

22 4II SA/Wr 2098/2001

23 4

24 miesiącach został skierowany do szkoły oficerskiej. Od tego czasu już nigdy nie wrócił do pracy w terenie. Następnie pracował jako wykładowca historii w ośrodkach szkolenia podległych byłemu MBP oraz w Biurze Socjalnym. Studiując historię i pedagogikę pełnił przejściowo obowiązki Kierownika Domu Sierot po poległych funkcjonariuszach MO w S., zarządzanego wówczas przez Biuro Socjalne MBP. Ponieważ nie spełniał wymogów politycznych jakie obowiązywały pracowników w jednostkach podległych MBP, został zwolniony z tych organów w [...]r.

25 Dodał, że w okresie swojej pracy w jednostkach podległych MBP nikomu nie wyrządził żadnej krzywdy. Nie zrobił też niczego, co związane byłoby ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Polski.

26 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację

27 zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

28 Sąd zważył co następuje.

29 Zgodnie z przepisem art. 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270) mającej zastosowanie do rozpoznania niniejszej sprawy w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1271) sąd administracyjny sprawuje w zakresie swojej właściwości kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Kontrola ta obejmuje zgodność decyzji z prawem materialnym oraz z przepisami postępowania administracyjnego. Sąd nie może oprzeć kontroli o kryterium słuszności, czy sprawiedliwości społecznej. Uchylenie decyzji administracyjnej względnie stwierdzenie jej nieważności przez sąd następuje tylko w przypadku stwierdzenia istotnych wad w przeprowadzonym postępowaniu lub naruszenia przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 powołanej ustawy).

30 Takie wady i uchybienia, zdaniem Sądu, nie występują w niniejszej sprawie. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.

31 Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 24 stycznia 199Ir. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.).

32 Ustawa ta w art. 25 ust. 1 wprowadza zasadę zachowania uprawnień kombatanckich nabytych na podstawie dotychczasowych przepisów prawa. Od zasady tej wprowadza jednak wyjątki enumeratywnie wymienione w art. 25 ust. 2. Przepis art. 25 ust. 2 stanowi, że: "Pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby:

33 4II SA/Wr 2098/2001

34 5

35 1) wymienione w art. 21 w ust. 2:

36 a) w pkt 1, 3 i 4, z zastrzeżeniem art. 21 ust. 3,

37 b) w pkt 2, 21, 5 i 6, jeżeli w wyniku postępowania weryfikacyjnego wykazano im czyny, o których mowa w tych przepisach,

38 2) które na mocy dotychczasowych przepisów uzyskały uprawnienia kombatanckie wyłącznie z

39 tytułu działalności w latach 1944-1956 w charakterze "uczestników walk o ustanowienie i

40 utrwalenie władzy ludowej" lub innych tytułów niż wymienione w art. 1 ust. 2, w art. 2 oraz w

41 art. 4. Uprawnienia te zachowują jednak osoby, które uczestniczyły w Wojnie Domowej w

42 Hiszpanii w latach 1936-1939 lub które uprawnienia te uzyskały z tytułów określonych w

43 ustawie, oraz żołnierze z poboru, którzy pełnili służbę wojskową w Wojsku Polskim w okresie

44 od 10 maja 1945 r. do 30 czerwca 1947 r."

45 Zgodnie zaś z przepisem art. 21 ust. 2 pkt 4) lit. a uprawnienia przewidziane ustawą "nie przysługują osobie, która w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej". W myśl art. 21 ust. 3 owej ustawy w brzmieniu obowiązującym w dacie wydania zaskarżonej decyzji: "Nie stosuje się przepisu ust. 2 pkt 4 lit. "a" i "b" wobec osób:

46 1) które przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez

47 organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im

48 pomocy".

49 Z treści wyżej przytoczonych przepisów art. 25 ust. 2 pkt 1) lit. a w związku z art. 21 ust. 2 pkt 4) lit. a owej ustawy wynika, że pozbawia się uprawnień kombatanckich osoby, które w latach 1944-1956 pełniły służbę lub funkcję i były zatrudnione w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, chyba że spełniają one przesłanki o jakich mowa w art. 21 ust. 3 pkt 1) owej ustawy, to jest przedłożą dowody, że do wymienionych służb i organów zostały skierowane przez organizacje niepodległościowe lub przez te organizacje były zwerbowane w celu udzielenia im pomocy. Skierowanie o jakim mowa w wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy i skardze nie było tym, o jakim mowa w w/w powołanym przepisie prawa. Pomijając kwestię nieudowodnienia owych twierdzeń, należy zauważyć, że w myśl art. 21 ust. 3 pkt 1 owej ustawy celem skierowania przez organizacje niepodległościowe miało być udzielenie pomocy tymże organizacjom. Skarżący mimo pouczenia takich dowodów nie przedstawił, a ciężar dowodu

50 4II SA/Wr 2098/2001 6

51 w tym zakresie spoczywał na skarżącym. Taką tezę postawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18.01.2002r. sygn. III RN 187/00 (OSNP 2002/13/300). Zgodnie którą: "Ciężar udowodnienia faktów określonych w art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (jednolity tekst: Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) spoczywa na osobie wywodzącej z nich korzystne skutki prawne." Przeprowadzone w sprawie w sposób wyczerpujący i zgodny z regułami kodeksu postępowania administracyjnego postępowanie dowodowe wykazało, że skarżący M. P. w okresie [...]r. do [...]r. pełnił służbę w Ministerstwie Bezpieczeństwa Publicznego i był zatrudniony w aparacie Bezpieczeństwa Publicznego. Okoliczność ta została ustalona na podstawie zaświadczenia MSW z dnia [...]r. stwierdzającego, że M. P. był zatrudniony w organach Bezpieczeństwa Publicznego w okresie od [...]r. do [...]r. w charakterze funkcjonariusza. W toku postępowania weryfikacyjnego Kierownik Urzędu otrzymał informację z IPN z dnia [...]r., z której wynika, że M. P. był zatrudniony w aparacie bezpieczeństwa Publicznego w strukturach UB.

52 W wyroku z dnia 26.04.2002r. sygn. V SA 2326/01 (LEX nr 81827) Naczelny Sąd Administracyjny wskazał, że: "Centrum Wyszkolenia MBP i Szkoła Komitetu ds. B.P., gdzie szkolono i przygotowywano kadry funkcjonariuszy organów bezpieczeństwa publicznego, m.in. w zakresie zwalczania osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, odpowiada pojęciu "komórek jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji", o jakich mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego."

53 Bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, jakie zadania w czasie służby w organach Bezpieczeństwa Publicznego wypełniał skarżący. Wskazać należy, że w wyroku z dnia 26.03.1997r., sygn. akt III RN 7/97 (OSNAPiUS 1997 r., Nr 20, poz. 392) Sąd Najwyższy wskazał, że osoba, która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego nie może korzystać ze szczególnych uprawnień kombatanckich. Dotyczy to także uprawnień przyznanych na podstawie wcześniejszych przepisów za okres służby w organach bezpieczeństwa publicznego, jak również przyznanych tejże osobie z innego tytułu.

54 W związku z twierdzeniami skarżącego odnośnie charakteru obowiązków wykonywanych przez niego w czasie służby w organach MBP dodać należy, że w uchwale składu 7 sędziów NSA z dnia 21.10.2002 r., sygn. akt OPS 2/21 (ONSA 2003/1/42) Naczelny Sąd Administracyjny nawet wskazał, że: "Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4) lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z

55 4II SA/Wr 2098/2001

56 7

57 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944-1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji."

58 W uchwale tej Naczelny Sąd Administracyjny dla wyjaśnienia wątpliwości prawnej: "Czy art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) znajduje zastosowanie w odniesieniu do osób, które w latach 1944-1956 były zatrudnione w Urzędzie Bezpieczeństwa, nie pełniąc w strukturach tego Urzędu żadnej funkcji, ani też nie pozostawały z wymienionym Urzędem w stosunku służbowym?" dokonał wykładni językowej, systemowej i historycznej owego przepisu prawa.

59 Wskazał, ze przepis art. 21 ust. 2 ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. z 1997 r. Nr 142, poz. 950 ze zm.) wskazuje przesłanki określające krąg osób, którym nie przysługują uprawnienia określone w ustawie, a wśród nich - objętą zgłoszoną wątpliwością - wymienioną w pkt 4 lit. a): uprawnienia te nie przysługują osobie, która w latach 1944 - 1956 "pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, a także nadzorujących je komórkach jednostek zwierzchnich związanych ze stosowaniem represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej".

60 Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) tej ustawy w pierwotnym brzmieniu stanowił, że uprawnienia określone w ustawie nie przysługują osobie, która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego lub informacji wojskowej. Wykładnią tego przepisu zajął się Sąd Najwyższy, który w uchwale siedmiu sędziów z dnia 7 maja 1992 r. sygn. akt II UZP 7/91 (OSNCP 1992, nr 10, poz. 174) wskazał, że określenie "aparat bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne resortu bezpieczeństwa publicznego, które z formalnoprawnego punktu widzenia były określone jako służby bezpieczeństwa publicznego. Natomiast określenie "osoba zatrudniona" oznacza również osoby zatrudnione w aparacie bezpieczeństwa publicznego w ramach stosunku pracy. Sąd Najwyższy stwierdził też, iż pozbawienie uprawnień kombatanckich wiąże się z zatrudnieniem w aparacie bezpieczeństwa publicznego w latach 1944-1956, chyba że zatrudniająca jednostka organizacyjna została wcześniej wyłączona z tego aparatu.

61 Zwrócił uwagę, że przepis ten następnie oceniał Trybunał Konstytucyjny, który w orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. akt K. 15/93 (OTK 1994, cz. I, poz. 4) uznał, że nieprzyznanie - na mocy tego przepisu - uprawnień osobom spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa Publicznego, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które nie

62 4 II SA/Wr 2098/2001

63 8

64 wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej, jest niezgodne z konstytucyjną zasadą równości wobec prawa. Trybunał Konstytucyjny przyjął, podobnie jak Sąd Najwyższy w powołanej uchwale z dnia 7 maja 1992 r., że pojęcie "aparat bezpieczeństwa publicznego" oznacza wszystkie jednostki organizacyjne kolejno w resorcie Bezpieczeństwa Publicznego, Komitecie Bezpieczeństwa Publicznego i Ministerstwie Spraw Wewnętrznych. Podobnie Trybunał wypowiadał się co do interpretacji pojęcia "zatrudnienie", uważając, że oznacza ono pozostawanie w stosunku pracy zarówno na podstawie umowy o pracę, jak też na innych podstawach (mianowanie, powołanie). Obwieszczenie Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 1994 r. (Dz. U. Nr 99, poz. 482) zawiera ogłoszenie o utracie mocy obowiązującej art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) analizowanej ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. w części, w jakiej nie przyznaje uprawnień kombatantom i represjonowanym osobom spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej, które nie wykonywały zadań związanych ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych i osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Stanowisko Trybunału Konstytucyjnego zawarte w powołanym orzeczeniu z dnia 15 lutego 1994 r. było jednoznaczne: niekonstytucyjność przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy o kombatantach dotyczy osób spoza struktur Urzędów Bezpieczeństwa oraz Informacji Wojskowej. W uzasadnieniu tego orzeczenia Trybunał Konstytucyjny wskazał na kryterium aksjologiczne, którym się kierował: "Współpraca z organami represji nastawionymi na zwalczanie polskich ruchów niepodległościowych musi być oceniona negatywnie, i to bez względu na to, o jakie stanowiska i jaki charakter zatrudnienia w tych organach chodzi. Dotyczy to zarówno aparatu represji państw obcych, jak i komunistycznego aparatu represji w Polsce. (...) Jednostkami, które wypełniały wyżej wskazane kryterium aksjologiczne i które mogą być zaliczone do -komunistycznego aparatu represji w Polsce- były struktury Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa i Informacji Wojskowej".

65 Pogląd zawarty w tym orzeczeniu Trybunału Konstytucyjnego podzielił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 marca 1995 r. sygn. akt III ARN 6/95 (OSNAPiUS 1995, nr 16, poz. 199), wyjaśniając, iż w związku z obwieszczeniem Prezesa Trybunału Konstytucyjnego z dnia 9 września 1994 r. dla oceny uprawnień osoby ubiegającej się o nadanie jej statusu kombatanta nie ma znaczenia, kiedy i w jakich okolicznościach osoba ta znalazła się w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa ani też jakie wykonywała tam zadania. Okoliczność, czy ktoś wykonywał zadania związane ze zwalczaniem organizacji niepodległościowych, czy też nie, może dotyczyć tylko osób "spoza struktur Urzędu Bezpieczeństwa".

66 4 II SA/Wr 2098/2001

67 9

68 W związku z orzeczeniem Trybunału Konstytucyjnego z dnia 15 lutego 1994 r. nastąpiła nowelizacja omawianej ustawy, dokonana ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 68, poz. 436): zmieniony został przepis art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a), ale także dodane zostały ust. 3 i 4 w art. 21, które wprowadziły możliwość tzw. samooczyszczenia.

69 W wyniku kolejnej nowelizacji, ustawą z dnia 4 marca 1999 r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 77, poz. 862) w art. 21 ust. 3 skreślony został pkt 2. Wobec tego z dniem 9 października 1999 r. ustała możliwość dokonania samooczyszczenia przez osoby, o których mowa w art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) i b) ustawy o kombatantach. Przepis ten był badany przez Trybunał Konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 15 września 1999 r. sygn. akt K. 11/99 (OTK 1999, nr 6, poz. 116) orzekł, że art. 1 pkt 3 lit. b) powołanej ustawy z dnia 4 marca 1999 r., rozumiany jako niemający zastosowania do osób, którym zostały przyznane uprawnienia kombatanckie na podstawie art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, jest zgodny z art. 32 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Uzasadniając to stanowisko, Trybunał Konstytucyjny stwierdził, że kształtując treść art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) - b) ustawodawca dokonał określenia struktur organizacyjnych, przyjmując za podstawę ich identyfikacji kryterium przedmiotowe (czyli stosowanie represji wobec osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej), z którego wynika, że podlegają wyłączeniu wszystkie osoby, które były w nich zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję. W przepisach art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) - b) mówi się nie o osobach stosujących represje, lecz o strukturach, jednostkach'lub stanowiskach związanych ze stosowaniem represji. Pojęcia struktur, jednostek i stanowisk, o których mowa w przepisie, nie można poddawać wykładni rozszerzającej. W tej materii Trybunał Konstytucyjny wypowiedział się jednoznacznie już w powołanym orzeczeniu w sprawie sygn. akt K. 15/93, gdzie uznał, że taka praktyka byłaby niezgodna z zasadą równości. Zdaniem Trybunału Konstytucyjnego, po wydaniu orzeczenia z dnia 15 lutego 1994 r. treść art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) nie budzi wątpliwości interpretacyjnych. Trybunał Konstytucyjny uznał również, że "w niniejszym orzeczeniu podtrzymuje tok myślenia i stanowisko Trybunału wyrażone w orzeczeniu z 15 lutego 1994 r. w sprawie sygn. akt K. 15/93", który przyjął m.in., że trafne jest kryterium wyłączenia z grona osób, którym należą się szczególne uprawnienia, tych, którzy współpracowali z aparatem represji nastawionym na zwalczanie ruchów niepodległościowych. Podkreślił, że krąg osób objętych zakresem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) nie może być sprowadzony tylko do funkcjonariuszy, lecz dotyczy wszystkich osób związanych z tymi strukturami, jednostkami organizacyjnymi i stanowiskami, bez względu na to, jaki charakter miało zatrudnienie.

70 4 II SA/Wr 2098/2001

71 10

72 Kiedy dokonano nowelizacji art. 21 ustawy o kombatantach ustawą z dnia 25 kwietnia 1997r. o zmianie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (Dz. U. Nr 68, poz. 436), nadano nie tylko nowe brzmienie punktowi 4 w art. 21 ust. 2, ale także dodano w tym artykule nowy ust. 3; wyłączał on stosowanie przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) wobec osób, które przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia, pełnienia służby lub funkcji w strukturach, jednostkach i na stanowiskach, o których mowa w tym przepisie, wykonywały wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Łączna analiza przepisu art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) i przepisu art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach wyraźnie wskazuje, że tzw. samooczyszczenie odnosiło się także do osoby, która była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa (Służby Bezpieczeństwa, Informacji Wojskowej) i nie pełniła służby lub funkcji w tych strukturach. Wskazuje to, że zmiana art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) ustawy o kombatantach powołaną ustawą z dnia 25 kwietnia 1997 r. nie polegała na ograniczeniu kręgu osób objętych tym przepisem wyłącznie do osób, które w ramach zatrudnienia w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa (Służby Bezpieczeństwa, Informacji Wojskowej) pełniły służbę lub funkcję, a tym samym wyłączeniu z tego kręgu tych osób, które były zatrudnione w tych strukturach na stanowiskach pomocniczych i nie pełniły służby lub funkcji. Nie jest możliwy do zaakceptowania pogląd, że ustawodawca w jednym przepisie (art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a)) wyłącza z kręgu osób, które są pozbawione uprawnień, osoby "tylko zatrudnione" w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa (Służby Bezpieczeństwa, Informacji Wojskowej), które w tych strukturach nie pełniły służby lub funkcji, a w kolejnym przepisie (art. 21 ust. 3 pkt 2) wyłącza stosowanie art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) wobec tych osób, jeżeli przedłożą dowody, że podczas zatrudnienia w tych strukturach wykonywały wyłącznie zadania niezwiązane ze zwalczaniem organizacji oraz osób działających na rzecz suwerenności i niepodległości Rzeczypospolitej Polskiej. Inaczej mówiąc, przepis art. 21 ust. 3 pkt 2 ustawy o kombatantach, który niewątpliwie miał zastosowanie także do osób "tylko zatrudnionych" w strukturach Urzędu Bezpieczeństwa, ma sens w odniesieniu do tych osób tylko wówczas, gdy są one objęte przepisem art. 21 ust. 2 pkt 4 lit. a) tej ustawy. Tak też przepisy te rozumiał Trybunał Konstytucyjny, wskazując w wyroku z dnia 15 września 1999 r. sygn. akt K. 11/99, że skreślenie w art. 21 ust. 3 ustawy o kombatantach punktu 2 jest zgodne z Konstytucją, ponieważ osoby w nim wymienione podlegają wyłączeniu jako takie, które były zatrudnione, pełniły służbę lub funkcję w strukturach, jednostkach lub na stanowiskach związanych ze stosowaniem represji. Skład rozpatrujący zgłoszoną wątpliwość prawną w całej rozciągłości podzielił stwierdzenie Trybunału Konstytucyjnego zawarte w uzasadnieniach orzeczenia z dnia 15 lutego 1994 r. sygn. akt K. 15/93 i wyroku z dnia 15 września 1999 r. sygn. akt K. 11/99.

73 4II SA/Wr 2098/2001

74 11

75 Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny podjął uchwałę, zgodnie z którą: "Przepis art. 21 ust. 2 pkt 4) lit. "a" ustawy z dnia 24 stycznia 1991 r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego (t.j. Dz. U. z 1997 r., Nr 142, poz. 950 ze zm.) ma zastosowanie także do osoby, która w latach 1944-1956 była zatrudniona w Urzędzie Bezpieczeństwa i nie pełniła w strukturach tego Urzędu służby lub funkcji."

76 W związku z twierdzeniami zawartymi zarówno we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, jak i w skardze odnośnie tytułów uprawnień kombatanckich skarżącego podkreślić należy, że uprawnienia kombatanckie przyznane na podstawie nawet najbardziej szczytnych tytułów nie przysługują w sytuacji, gdy osoba je posiadająca w latach 1944-1956 pełniła służbę lub funkcję i była zatrudniona w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, tak jak to ma miejsce w przypadku skarżącego. Pełnienie bowiem w latach 1944-1956 służby lub funkcji i zatrudnienie w strukturach Urzędów Bezpieczeństwa, Służby Bezpieczeństwa lub Informacji Wojskowej wyklucza po wejściu w życie ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego zachowanie przyznanych osobom uprawnień kombatanckich z mocy przepisów wcześniejszych niezależnie od tego, jakie zadania osoby te pełniły w czasie swojej służby w strukturach bezpieczeństwa publicznego (por. wyrok NSA z 22.05.1998 r., sygn. akt II SA/Wr 659/97, nie publ.). Pogląd taki wyrażony był także jednolicie w orzecznictwie Sądu Najwyższego i Naczelnego Sądu Administracyjnego. W szczególności w wyroku z dnia 26.03.1997r., sygn. akt III RN 7/97 (OSNAPiUS 1997 r., Nr 20, poz. 392) Sąd Najwyższy wskazał, że osoba, która była zatrudniona w aparacie bezpieczeństwa publicznego nie może korzystać ze szczególnych uprawnień kombatanckich. Dotyczy to także uprawnień przyznanych na podstawie wcześniejszych przepisów za okres służby w organach bezpieczeństwa publicznego, jak również przyznanych tejże osobie z innego tytułu.

77 W świetle powyższego decyzję zaskarżonej treści uznać należy za prawidłową. W niczym bowiem nie narusza prawa. Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 wyżej powołanej z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 97 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Przepisy wprowadzające ustawę - Prawo o ustroju sądów administracyjnych i ustawę - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.