Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 2019 r., III SA/Wr 383/18

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 stycznia 2019 r., III SA/Wr 383/18

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Sędziowie Sędzia WSA Magdalena Jankowska – Szostak, Sędzia WSA Anetta Chołuj, Tomasz Świetlikowski (sprawozdawca), Protokolant referent Aneta Szmyt, po rozpoznaniu w Wydziale III na rozprawie w dniu 10 stycznia 2019 r. sprawy ze skargi T.G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia[...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty Powiatowego K. nr [...] z dnia [...] października 2017 r.; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. na rzecz skarżącego kwotę [...] ([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.

Uzasadnienie

2 Przystępując do rozstrzygania, Sąd przyjął stan faktyczny i prawny sprawy j/n.

3 Skarżoną decyzją - po rozpatrzeniu odwołania T. G. (dalej: skarżący) -Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. G. (dalej: SKO, Kolegium) utrzymało w mocy decyzję Starosty K. (dalej: Starosta), mocą której na skarżącego nałożono obowiązek zapłaty kwoty 11.366 zł, tytułem obciążenia go kosztami usunięcia i przechowywania pojazdu marki [...] (dalej: pojazd). Jako podstawę prawną decyzji podało art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm. - dalej: K.p.a.) oraz art. 130a ust. 10h i 10j ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym (Dz. U. z 2017 r., poz. 1260 ze zm. - dalej: u.P.r.d.).

4 Z akt sprawy wynika, że [...] września 2015 r. - na podstawie wydanej przez Policję dyspozycji - w/w pojazd usunięto z drogi i przewieziono na parking strzeżony. Według ustaleń Starosty, pojazd - w dacie wydania dyspozycji usunięcia - stanowił własność skarżącego. Starosta wezwał skarżącego do odebrania pojazdu oraz poinformował

5 o skutkach jego nieodebrania. Wskazał, że termin ustawowy, tj. 3 miesiące od daty usunięcia pojazdu z drogi, upłynął [...] grudnia 2015 r. Dalej, Starosta wystąpił do Sądu Rejonowego (dalej: SR) z wnioskiem o orzeczenie przepadku pojazdu na rzecz Powiatu. Postanowieniem z [...] maja 2016 r., SR orzekł o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu, które to postanowienie stało się prawomocne [...] czerwca 2016 r. Następnie dokonano likwidacji ruchomości, przekazując ją do stacji demontażu pojazdów. Starosta wyliczył, że koszty usunięcia i przechowywania pojazdu wynoszą 11.366 zł. Powyższe usankcjonował w skierowanej do skarżącego decyzji.

6 W odwołaniu skarżący dowodził, że - [...] grudnia 2013 r. - sprzedał pojazd B. P., na dowód czego okazał kopię umowy sprzedaży. Poinformował, że złożył w SR wniosek o wznowienie postępowania w przedmiocie przepadku pojazdu.

7 Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym, SKO utrzymało decyzję Starosty w mocy.

8 Pierwotnie, Kolegium powołało podstawę prawną decyzji, tj. art. 130a ust. 2, 4, 5c, 5f, 6, 7, 10, 10a, 10e, 10h, 10i, 10j i 10k u.P.r.d. Następnie stwierdziło, że w sprawie zaistniały faktyczno-prawne podstawy do obciążenia skarżącego kosztami usunięcia

9 i przechowywania pojazdu. Uznało, że - w chwili wydania dyspozycji usunięcia pojazdu z drogi publicznej - właścicielem pojazdu był skarżący, który nie odebrał pojazdu

10 w terminie 3 miesięcy, w konsekwencji czego doszło ostatecznie do wydania orzeczenia o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu. Kontynuowało, że - orzekając o przepadku pojazdu - SR przyjął, że usunięcie pojazdu z drogi było zasadne i że spełniono wszystkie warunki do orzeczenia przepadku. Podkreśliło, że organy administracji nie są uprawnione do kwestionowania ustaleń Sądu.

11 Jako bezzasadne, oceniło SKO zarzuty odwołania. Podało, że - w postępowaniu w przedmiocie przepadku pojazdu - SR badał kwestię własności pojazdu i czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne, czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności i czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Motywowało, że uprawomocnienie się postanowienia Sądu o przepadku pojazdu oznacza, że zostały dochowane reguły procesowe związane z czynnościami Policji i właściwego Starosty, prowadzącymi do usunięcia i przechowywania pojazdu - także w zakresie własności pojazdu. Podkreśliło, że - zgodnie z art. 365 § 1 K.p.c. - orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby (postanowienie o przepadku pojazdu ma charakter prejudycjalny dla sprawy własności pojazdu). Dodało, że inne sądy, organy państwowe i organy administracji publicznej, rozstrzygające w sprawach innych niż karne (§ 2), są związane prejudycjalnie, czyli nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej (także odmiennych ustaleń faktycznych) roszczenia niż zawarta w prejudykacie. Na poparcie swoich racji SKO powołało stanowisko Sądu Najwyższego.

12 Zdaniem SKO, jeżeli - orzekając przepadek pojazdu - SR ustalił, że jego właścicielem jest skarżący, to orzekające w sprawie organy administracji nie mogą zanegować tych ustaleń sądu powszechnego, albowiem stanowiłoby to naruszenie art. 365 K.p.c. SKO zaznaczyło, że skarżący był uczestnikiem postępowania w przedmiocie przepadku pojazdu i na żadnym etapie tego postępowania przed sądem powszechnym nie zgłosił zarzutów odnośnie prawa własności pojazdu. Nadto, zgodnie z art. 78 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. - Prawo o ruchu drogowym, jako właściciel pojazdu zarejestrowanego, był obowiązany zawiadomić - w terminie nieprzekraczającym 30 dni - Starostę o fakcie zbycia pojazdu, którego to obowiązku nie dopełnił. W opinii SKO, przedłożona przez skarżącego kserokopia umowy sprzedaży pojazdu stanowi dokument prywatny i nie może podważyć ustaleń sądu powszechnego, zawartych

13 w prawomocnym orzeczeniu.

14 Mając na uwadze powyższe, uwzględniając orzecznictwo sądowe, w tym wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 15 lutego 2018 r. (III SA/Wr 835/17), skład orzekający Kolegium nie podzielił poglądu innych składów orzekających, wyrażonego w poprzednich zapadłych w tej sprawie decyzjach uchylających decyzję Starosty i przekazujących sprawę do ponownego rozpoznania celem ustalenia faktycznego właściciela spornego pojazdu. Wskazał, że Starosta przesłuchał, jako świadka, B. P., która zaprzeczyła, aby zawarła umowę sprzedaży, na którą powołuje się skarżący.

15 W skardze (nazwanej odwołaniem), skarżący stwierdził, że sporne auto sprzedał K. P. [...] lipca 2015 r. i że - faktycznie - nie zgłosił tej sprzedaży do Starostwa. Wskazał, że w momencie zatrzymania pojazdu ([...] września 2015 r.) przez Policję jego kierującym był K. P., który prowadził pojazd będąc pod wpływem alkoholu i który był już wówczas jego właścicielem. Podniósł, że właściwą umowę kupna-sprzedaży pojazdu przedstawił w momencie jej odnalezienia. Dowodził, że jego stanowisko potwierdziła - przesłuchana jako świadek - żona K. P., tj. B. P. Nadmienił, że K. P. wykupił ubezpieczenie pojazdu, co - jego zdaniem - także dowodzi, że był on jego właścicielem. Podsumował, że to nie on winien być obciążony przedmiotowymi kosztami.

16 W odpowiedzi na skargę, SKO wniosło o jej oddalenie.

17 Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.

18 Skarga okazała się uzasadniona.

19 Zgodnie z art. 130a ust. 2 i 2a u.P.r.d., pojazd może być usunięty z drogi na koszt właściciela, jeżeli nie ma możliwości zabezpieczenia go w inny sposób,

20 w przypadku gdy:

21 1) kierowała nim osoba:

22 a) znajdująca się w stanie nietrzeźwości lub w stanie po użyciu alkoholu albo środka działającego podobnie do alkoholu;

23 b) nieposiadająca przy sobie dokumentów uprawniających do kierowania lub używania pojazdu;

24 2) jego stan techniczny zagraża bezpieczeństwu ruchu drogowego, powoduje uszkodzenie drogi albo narusza wymagania ochrony środowiska.

25 Od usunięcia pojazdu odstępuje się, jeżeli przed wydaniem dyspozycji usunięcia pojazdu lub w trakcie usuwania pojazdu ustaną przyczyny jego usunięcia. Jeżeli wydanie dyspozycji usunięcia pojazdu w przypadkach, o których mowa w ust. 1-2, spowodowało powstanie kosztów, do ich pokrycia jest obowiązany właściciel pojazdu. Przepis ust. 10i stosuje się odpowiednio

26 Wedle ust. 4 pkt 1, w sytuacjach, o których mowa w ust. 1-3, dyspozycję przemieszczenia lub usunięcia pojazdu z drogi wydaje policjant.

27 Stosownie do ust. 5c, pojazd usunięty z drogi w przypadkach określonych m.in.

28 w ust. 1-2 umieszcza się na wyznaczonym przez starostę parkingu strzeżonym do czasu uiszczenia opłaty za jego usunięcie i parkowanie, z uwzględnieniem ust. 7.

29 W myśl ust. 10 i 10a, starosta w stosunku do pojazdu usuniętego z drogi,

30 w przypadkach określonych w ust. 1 lub 2, występuje do sądu z wnioskiem o orzeczenie jego przepadku na rzecz powiatu, jeżeli prawidłowo powiadomiony właściciel lub osoba uprawniona nie odebrała pojazdu w terminie 3 miesięcy od dnia jego usunięcia. Powiadomienie zawiera pouczenie o skutkach nieodebrania pojazdu. Starosta występuje z wnioskiem, o którym mowa w ust. 10, nie wcześniej niż przed upływem 30 dni od dnia powiadomienia.

31 Przepis ust. 10e stanowi, że w sprawach o przepadek pojazdu sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku,

32 w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Do wykonania orzeczenia sądu o przepadku pojazdu jest obowiązany starosta. Wykonanie orzeczenia następuje w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r.

33 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, z uwzględnieniem przepisów niniejszej ustawy (ust. 10e).

34 Koszty związane z usuwaniem, przechowywaniem, oszacowaniem, sprzedażą lub zniszczeniem pojazdu, powstałe od momentu wydania dyspozycji jego usunięcia do zakończenia postępowania, ponosi osoba będąca właścicielem tego pojazdu w dniu wydania dyspozycji usunięcia pojazdu, z zastrzeżeniem ust. 10d i 10i. Decyzję

35 o zapłacie tych kosztów wydaje starosta (ust. 10h).

36 Jeżeli w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu osoby dysponującej nim na podstawie innego niż własność tytułu prawnego, osoba ta jest zobowiązana solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h (ust. 10i).

37 Termin płatności należności ustalonych decyzją, o której mowa w ust. 10h, wynosi 30 dni od dnia, w którym decyzja ta stała się ostateczna. Odsetki ustawowe za opóźnienie nalicza się od dnia następującego po upływie terminu płatności. Należności te wraz z odsetkami podlegają egzekucji w trybie i na zasadach określonych w ustawie z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (ust. 10j).

38 Sąd w składzie orzekającym w sprawie stwierdził, że prawomocne - z dniem [...] czerwca 2016 r. - postanowienie SR, mocą którego orzeczono o przepadku pojazdu na rzecz Powiatu i w sentencji którego wskazano, że ów przepadek obejmuje pojazd stanowiący własność skarżącego (zarazem strony postępowania, na którą nałożono obowiązek poniesienia kosztów usunięcia i przechowywania pojazdu), nie przesądza ostatecznie, kto - w dacie wydania dyspozycji usunięcia tego pojazdu z drogi publicznej - był jego właścicielem.

39 Za Naczelnym Sądem Administracyjnym (wyrok I OSK 2348/16, z 7 sierpnia 2018 r., dostępny: CBOSA), Sąd przyjął zatem, że nie jest uzasadniony pogląd, iż w/w postanowienie SR jest wiążące - zgodnie z art. 365 K.p.c. - w takim zakresie, że przesądza, iż właścicielem pojazdu - w chwili wydania dyspozycji o jego usunięciu

40 z drogi - był skarżący.

41 Sąd uznał, że prawomocność materialna sentencji postanowienia SR (jej przedmiot) dotyczy jedynie ostatecznego rezultatu rozstrzygnięcia a nie przesłanek, które do niego doprowadziły (tak: WSA w Poznaniu w wyroku z 2 czerwca 2016 r.,

42 III SA/Po 388/15, dostępny: j/w). Walor prawomocnego rozstrzygnięcia, zawartego

43 w postanowieniu SR, obejmował przepadek rzeczy (pojazdu). Nie miało ono zatem charakteru ustalającego. Postanowienie o orzeczeniu przepadku dotyczy faktu przejścia własności rzeczy na rzecz powiatu. Celem takiego orzeczenia nie było natomiast wiążące ustalenie pozostałych kwestii właścicielskich - tym bardziej, że - zgodnie z art. 130a ust. 10d u.P.r.d. - możliwe jest orzeczenie przepadku także pojazdu, w stosunku do którego nie ustalono właściciela, ani osoby uprawnionej. Takie rozwiązanie jest możliwe dlatego, że nabycie prawa własności przez powiat, które następuje na podstawie konstytutywnego orzeczenia sądu o przepadku, jest nabyciem pierwotnym

44 a nie pochodnym (tak: wyrok NSA z 20 kwietnia 2016 r., I OSK 544/16, dostępny: j/w). Przepis art. 130a ust. 10e u.p.r.d. określa granice kognicji Sądu w sprawach

45 o przepadek pojazdu. W tych sprawach Sąd stwierdza, czy zostały spełnione wszystkie przesłanki niezbędne do orzeczenia przepadku, w szczególności, czy usunięcie pojazdu było zasadne i czy w poszukiwaniu osoby uprawnionej do jego odbioru dołożono należytej staranności oraz czy orzeczenie przepadku nie będzie sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Inne są więc przesłanki rozstrzygania w sprawie przepadku pojazdu, inne zaś w sprawie ponoszenia kosztów usunięcia, przechowywania, oszacowania, zniszczenia pojazdu.

46 Przyjmując - jako podstawę dla ustalenia prawa własności spornego pojazdu - postanowienie SR, SKO nie ustaliło, czy skarżący był faktycznie właścicielem pojazdu

47 w dacie wydania dyspozycji o jego usunięciu z drogi, tj. [...] września 2015 r. Jego status, jako faktycznego właściciela w tej dacie, budzi natomiast wątpliwości w kontekście zebranego w sprawie materiału dowodowego, tj.: 1) polisa ubezpieczeniowa tego pojazdu zawarta została [...] lipca 2015 r. na nazwisko K. P. (poz. 5 akt administracyjnych); 2) treść zeznań/wyjaśnień B. P. potwierdza, że pojazd kupił jej mąż K. P. (poz. 38 i 65 akt administracyjnych); 3) umowa kupna-sprzedaży z [...] lipca 2015 r., zawarta między skarżącym i K. P., dokumentuje nabycie pojazdu przez K. P. (poz. 66 akt administracyjnych); 4) pismo Komendanta Powiatowego Policji w K. G. z [...] grudnia 2016 r. informuje, że kierującym pojazdem w dniu [...] września 2015 r. był K. P. (poz. 52 akt administracyjnych).

48 Należy zaakcentować, że - w rozpoznawanej sprawie - organy administracji pierwotnie realizowały czynności ukierunkowane na ustalenie faktycznego właściciela pojazdu (prezentowały stanowisko zgodne ze stanowiskiem tut. Sądu), prowadząc

49 w tym zakresie postępowanie dowodowo-wyjaśniające (m.in. przesłuchując świadków, analizując umowy sprzedaży). Występujące w tym przedmiocie braki dowodowe SKO sankcjonowało, wydając decyzje (datowane na [...] października 2016 r. i [...] lutego

50 2017 r.) uchylające decyzje organu I instancji i nakazujące ustalenie właściciela spornego pojazdu na dzień [...] września 2015 r.

51 W tym stanie rzeczy - zdaniem Sądu - dokonana przez organy administracji ocena stanu faktycznego jest przedwczesna a podjęte przez nie decyzje naruszają prawo. W szczególności art. 7, art. 8, art. 77 § 1 i art. 107 § 3 K.p.a. w zw. z art. 130a ust. 10h w zw. z ust. 10 u.P.r.d.

52 Do prawidłowego rozstrzygnięcia sprawy konieczne jest przeprowadzenie postępowania wyjaśniającego, które pozwoli na weryfikację twierdzeń skarżącego

53 i ustalenie faktycznego właściciela pojazdu w dniu [...] września 2015 r. Dopiero w wyniku jednoznacznego ustalenia, kto był właścicielem przedmiotowego pojazdu w dacie wydania dyspozycji jego usunięcia z drogi, możliwe będzie wydanie rozstrzygnięcia nakładającego na konkretny podmiot obowiązek zapłaty kosztów związanych

54 z usunięciem i przechowywaniem pojazdu oraz przedstawienie stanowiska organu

55 w uzasadnieniu decyzji spełniającym wymogi art. 107 § 3 K.p.a. i nie naruszającym zasady przekonywania z art. 11 K.p.a.

56 Na marginesie tylko Sąd zauważa, że skoro w chwili usunięcia pojazd znajdował się we władaniu K. P., to należało zastosować przepis art. 130a ust. 10i u.P.r.d. i orzec, że jest on zobowiązany solidarnie do pokrycia kosztów, o których mowa w ust. 10h.

57 Rozstrzygając w sprawie w sposób j/w, Sąd w składzie orzekającym jest świadomy, że w orzecznictwie istnieją rozbieżności co do związania stanowiskiem sądu powszechnego, wyrażonym na podstawie art. 130a ust. 10e u.P.r.d.

58 Z uwagi na stwierdzone naruszenia prawa materialnego i procesowego, Sąd

59 - uwzględniając regulacje art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.) - uchylił zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Starosty (pkt I sentencji wyroku). O kosztach postępowania (pkt II sentencji wyroku) Sąd orzekł stosownie do art. 200 w zw. z art. 205 § 1 tej ustawy. Ponownie rozpoznając sprawę, organ winien zrealizować wskazania Sądu

60 i ustalić faktycznego właściciela pojazdu w dniu wydania dyspozycji jego usunięcia

61 z drogi.