Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2020 r., V SA/Wa 867/20

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 sierpnia 2020 r., V SA/Wa 867/20

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Marek Krawczak, Sędzia WSA - Jarosław Stopczyński (spr.), Sędzia WSA - Michał Sowiński, , po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 19 sierpnia 2020 r. sprawy ze skargi [...] sp.z o.o. z siedzibą w W. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy sporządzenia i doręczenia kopii dokumentów z akt administracyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz utrzymane nim w mocy postanowienie z [...] stycznia 2020 r. ; 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Warszawie na rzecz [...] sp. z o.o. z siedzibą w W. kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Postanowieniem nr [...] z dnia [...] maja 2019r. Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w W. wszczął, z urzędu, postępowanie w sprawie nałożenia na F. [...] z siedzibą w W. (zwanej dalej "Spółką" lub "Stroną") kary pieniężnej określonej w art. art. 89 ust. 1 pkt 1 ustawy o grach hazardowych, na automatach bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania wymaganego zgłoszenia.

3 Następnie, decyzją nr [...] dnia [...] września 2019 r. nałożył na Spółkę karę pieniężną za urządzanie gier hazardowych na automatach bez koncesji, bez zezwolenia lub bez dokonania; wymaganego zgłoszenia w kwocie [...] zł.

4 W dniu [...] listopada 2019 r. do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W. wpłynął wniosek nr [...] z dnia [...] listopada 2019r., Spółki reprezentowanej przez Pełnomocnika o sporządzenie i doręczenie kopii oświadczenia A. O. z dnia [...] listopada 2017r. oraz protokołu przesłuchania świadka A. O. z dnia [...] października 2017r. włączonych do materiału dowodowego postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2019 r.

5 Postanowieniem nr [...] z dnia [...] stycznia 2020r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. odmówił spełnienia żądania

6 Pismem nr [...] z dnia [...] stycznia 2020 r. Spółka, reprezentowana przez Pełnomocnika, złożyła zażalenie na ww. postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w W., wnosząc o "uchylenie zaskarżonego orzeczenia oraz doręczenie Stronie kopii wnioskowanych dokumentów ".

7 Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono

8 " 1. naruszenie art. 179 § 1 w zw. z art. 217 § 2 Ordynacji podatkowej z dnia 29 sierpnia 1997 roku (Dz.U. z 2018 r. poz.800), a to poprzez odmowę sporządzenia i doręczenia wnioskowanych przez Stronę za pismem z dnia [...].11.2019 roku dokumentów, m.in. ze

9 względu na rzekomą konieczność ochrony danych identyfikujących osoby czy podmioty gospodarcze nie będące Stroną postępowania;

10 2. naruszenie przepisu art. 178 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 179 § 1 i art. 123 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez błędną ich wykładnię i niewłaściwe zastosowanie poprzez niewydanie odpisu/kserokopii dokumentu włączonego do materiału dowodowego niniejszego postępowania;

11 3. naruszenie art. 179 § 3, poprzez błędne przyjęcie iż na postanowienie zażalenie nie przysługuje ".

12 Uznając bezzasadność wniesionego zażalenia Dyrektor Izby Administracji Skarbowe w W. postanowieniem z dnia [...] lutego 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie.

13 W uzasadnieniu ww. postanowienia przywołano m. in. następujące okoliczności faktyczne i prawne:

14 Stosownie do art. 178 § 1 Ordynacji podatkowej Strona ma prawo wglądu w akta sprawy, sporządzania z nich notatek, odpisów oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń. Prawo to przysługuje również po zakończeniu postępowania. Czynności określone w § 1 dokonywane są w lokalu organu podatkowego w obecności tego pracownika. Ponadto, zgodnie z art. 178 § 3 Strona może żądać wydania jej kopii akt sprawy lub uwierzytelnionych odpisów akt sprawy albo uwierzytelnienia kopii akt sprawy. Prawo to stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 ustawy Ordynacja podatkowa) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa). Jednak regulacja zawarta w 178 § 1 i § 3 nie ma charakteru absolutnego i doznaje określonych art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa ograniczeń. Ten ostatnio wskazany przepis stanowi, że art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączy z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

15 Organ podnosi, że Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w W. postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2019r. wyłączył z akt sprawy dokumenty, z uwagi na konieczność ochrony danych identyfikujących inne osoby, które nie są stroną postępowania, a których dane w aktach sprawy występują.

16 W ocenie organu kluczowe w niniejszej sprawie jest ustalenie zakresu pojęcia "interesu publicznego", o którym mowa w art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa. Organ przypomina, że w orzecznictwie sądów administracyjnych wskazywano wielokrotnie, że przez "interes publiczny", o którym mowa w art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa, należy rozumieć jako korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej. Pod pojęciem "interesu publicznego" mieści się dobro osób trzecich niebędących stroną w toczącym się postępowaniu, także ze względu na tak rozumiany interes publiczny organ podatkowy jest umocowany do wyłączenia z akt sprawy dokumentów. Jeżeli organy podatkowe w postępowaniu dowodowym wykorzystują informacje dotyczące dodatkowo osób trzecich nie związanych z przedmiotową sprawą, mają obowiązek utrzymać w tajemnicy tylko te ich cechy, które pozwoliłyby osobom nieuprawnionym na ich identyfikację, skoro jednak mogą i winny być ww. informacje wykorzystane w prowadzonym postępowaniu podatkowym, to powinny być również udostępnione stronie, która ma prawo ocenić ich wiarygodność i moc dowodową, jak również ocenić moc dowodową i wiarygodność wszelkich załączników stanowiących podstawę dokonanych ocen, w tym zapytań kierowanych do osób trzecich. Interesem publicznym w rozumieniu art. 179 ustawy Ordynacja podatkową, jest także dobro osób trzecich, których dotyczą wyłączone z akt sprawy dokumenty, w szczególności gdy zawierają istotne informacje o tych podmiotach gospodarczych. Zaufanie obywateli do organów władzy publicznej to jedna z zasad, której organy podatkowe powinny przestrzegać w prowadzonych postępowaniach podatkowych .

17 W związku z powyższym wskazano, iż organ prawidłowo odmówił Spółce zapoznania się z dokumentami wyłączonymi ze sprawy, powołując się na interes publiczny. Wyłączone dokumenty zawierają informacje o podmiotach trzecich podlegające ochronie (tj. tajemnicy skarbowej). Udostępnienie Spółce informacji o danych wykraczających poza inne czynności, stanowiłoby w tym przypadku naruszenie obowiązku zachowania tajemnicy skarbowej przez organ, do czego jest zobowiązany na mocy przepisów art. 239 i 294 ustawy Ordynacja podatkowa. Mając na względzie

18 interes publiczny, organ prowadząc postępowanie odwoławcze w sprawie nałożenia kary pieniężnej na Stronę nie może ujawniać danych innych podmiotów, które zostały uzyskane w trakcie czynności kontrolnych, jeżeli uznaje je za dane prawnie chronione

19 Ponadto, ujawnienie tych danych stanowiłoby naruszenie interesu publicznego rozumianego, jako dobro osób trzecich.

20 Organ podkreśla, że nie można mówić o naruszeniu obowiązku organu do zapewnienia czynnego udziału stronie w postępowaniu, w przypadku gdy organ ten korzysta z prawnych środków ochrony innych stron lub w ogóle pojętego interesu społecznego. Ustawodawca celowo wprowadził pewne instytucje, w tym tą wskazaną w art. 179 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa - niewątpliwie ograniczającą prawa strony - ale po to by chronić inne wartości. Zarówno Naczelnik [...] Urzędu Celno-Skarbowego w W. jak i Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w W. na każdym etapie postępowania umożliwili Spółce wzięcie czynnego udziału. Jak wynika z akt sprawy Spółce oraz Pełnomocnikowi umożliwiono przeglądanie akt postępowania, sporządzania z nich notatek, kopii lub odpisów.

21 Wyżej opisane postanowienie zaskarżyła F. [...]w W. zarzucając mu:

22 1. naruszenie art. 179 § 1 i 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 roku - Ordynacja podatkowa (Dz.U. z 2018 r. poz. 800 - dalej Op). przez wadliwe zastosowanie, w konsekwencji czego odmówiono stronie sporządzenia i doręczenia opisu/kopii dokumentacji, z uwagi na Interes publiczny rozumiany jako ochrona danych identyfikujących inne osoby nie będące stroną postępowania:

23 2. naruszenie art. 179 § 1 oraz art. 124 Ordynacji podatkowej, poprzez błędne zastosowanie, co doprowadziło do uznania, iż w niniejszej sprawie zachodzą przesłanki umożliwiające odmowę sporządzenia i doręczenia dokumentacji;

24 3. naruszenia art. 121, art. 122. art. 124 oraz art. 207 § 4 zw. z art. 219 Ordynacji podatkowej, poprzez niezastosowanie i w konsekwencji sporządzenie takiego uzasadnienia postanowienia, które jest wewnętrznie niespójne, co prowadzi do naruszenia zasady działania w sposób budzący zaufanie i obowiązku precyzyjnego wyjaśnienia stronie przesłanek działania oraz narusza wymogi formalne uzasadnienia wydanego orzeczenia.

25 4. naruszenie przepisu art. 178 § 1 i 3 Ordynacji podatkowej w zw. z art. 179 § 1 i art. 123 w zw. z art. 121 § 1 Ordynacji podatkowej, poprzez jego niezastosowanie, co uniemożliwiło stronie skorzystanie z jej uprawnienia do żądania doręczenia jej kopii dokumentacji oraz zapoznania się z całością materiału dowodowego;

26 Podnosząc powyższe zarzuty skarżąca wniosła:

27 - o uchylenie postanowienia wydanego przez organ I i II instancji;

28 - o zasądzenie, od organu na rzecz Strony Skarżącej, kosztów postępowania przed sądami administracyjnymi obu instancji - według norm przepisanych.

29 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie.

30 Sąd zważył co następuje:

31 Wniesienie skargi skutkowało koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia jak i postanowienia utrzymanego nim w mocy.

32 Na wstępie sąd podkreśla, że zgodnie z treścią 178 § 1 zd. 1 O.p. "Strona ma prawo wglądu w akta sprawy (...) oraz sporządzania kopii przy wykorzystaniu własnych przenośnych urządzeń". Natomiast w myśl art. 179 O.p. przepisów art. 178 nie stosuje się do znajdujących się w aktach sprawy dokumentów zawierających informacje niejawne, a także do innych dokumentów, które organ podatkowy wyłączł z akt sprawy ze względu na interes publiczny (§ 1). Odmowa umożliwienia stronie zapoznania się z dokumentami, o których mowa w § 1, sporządzenia z nich notatek, kopii i odpisów (...) następuje w drodze postanowienia (§ 2). Na postanowienie, o którym mowa w § 2, służy zażalenie (§ 3). Z przytoczonych przepisów wynika zatem, że organ podatkowy jest uprawniony do wyłączania z akt sprawy całego dokumentu jak i jego fragmentu oraz, że na postanowienie to nie przysługuje zażalenie. Zażalenie przysługuje stronie wyłącznie na postanowienie odmawiające zapoznania się z wyłączonymi już dokumentami. Pierwsze z tych postanowień podlega kontroli wyłącznie w toku prowadzonego w sprawie postępowania, drugie natomiast podlega zażaleniu.

33 Prawo wglądu do akt sprawy doznaje ograniczeń - stosownie do art. 179 § 1 O.p. - w odniesieniu do dokumentów objętych ochroną tajemnicy państwowej, a także innych dokumentów wyłączonych przez organ z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

34 Zastosowane w tej sprawie przez Naczelnika Urzędu Skarbowego przepisy art. 179 § 1 i 2 O.p. pozwalają natomiast na wydanie postanowień o odmowie wydania z akt sprawy dokumentów wyłączonych z akt sprawy ze względu na interes publiczny.

35 Nadto tylko w przypadku, gdy strona postępowania podatkowego wystąpi formalnie o udostępnienie jej dokumentów objętych ochroną, o której mowa w art. 179 § 1 O.p.. organ jest zobligowany do wydania postanowienia w trybie art. 179 § 2 O.p. (zob. wyrok NSA z dnia 2.08.2012 r., sygn. akt I FSK 1671/11. wyrok WSA w Białymstoku z dnia 17.09.2008 r., sygn. akt I SA/Bk 229/08). Postanowienie, o którym mowa w art. 179 § 2 O.p. jest postanowieniem odrębnym od postanowienia o wyłączeniu dokumentów z akt sprawy i wydanym nie z inicjatywy organu, lecz na podstawie wniosku strony.

36 Opisane w przytoczonym wyżej art. 178 O.p. prawo wglądu w akta sprawy stanowi jeden z aspektów zasady jawności postępowania podatkowego (art. 129 O.p.) i zasady czynnego udziału strony w tym postępowaniu (art. 123 § 1 O.p.). Przepisy te nie mają jednak charakteru absolutnego i doznają ograniczeń, o których mowa w cyt. powyżej art. 179 § 1 O.p. (por. wyrok NSA z dnia 3.11.2015 r., sygn. akt II FSK 2300/13, LEX nr 1915587, wyrok WSA w Białymstoku z 5.04.17 sygn. akt I SA/Bk 58/17 czy z 31.05.2017 r. sygn.. akt I Sa/Bk 234/17).

37 Z kolei użyte w art. 179 § 1 O.p., pojęcie "interesu publicznego" jako przesłanki pozwalającej na ograniczenie wglądu w akta sprawy nie zostało przez ustawodawcę zdefiniowane, przez co utrudniona może być interpretacja wynikającej z tego przepisu normy prawnej

38 Niemniej jednak, posiłkując się dotychczasowym dorobkiem judykatury można przyjąć, że przez "interes publiczny", o którym mowa w przepisach Ordynacji podatkowej, należy rozumieć korzyść służącą ogółowi, dyrektywę postępowania, nakazującą respektowanie takich wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej (zob. np. wyroki: WSA w Lublinie z 16 listopada 2007r., I SA/Lu 506/07; WSA w Opolu z 28 marca 2008r" I SA/Op 311/07; WSA w Szczecinie z 17 czerwca 2009r" I SA/Sz 260/09).

39 Sąd rozpoznając niniejszą sprawę podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z 22 stycznia 2009 r. sygn. akt I SA/Bk 229/08, iż skoro uprawnienie organu podatkowego rozciąga się tak daleko, że może on wyłączyć z akt sprawy cały dokument, to zasadne wydaje się przyjęcie wniosku o możliwości pozbawienia strony dostępu tylko do części dokumentu. Patrząc z perspektywy art. 31 ust. 3 Konstytucji RP działanie takie jest w zasadzie obligatoryjne, zaś granica nieodzownego ograniczenia prawa strony oscyluje wokół kryterium osiągnięcia celu w postaci ochrony interesu publicznego (publ. CBOS).

40 W ocenie sądu organ przyznaje, iż strona miała możliwość zapoznania się ze znajdującymi się w aktach sprawy dokumentami w postaci oświadczenia A. O. (z dnia [...] listopada 2017 r.), oraz protokołu jego przesłuchania (z dnia [...] października 2017 r.), które to dokumenty włączone zostały do materiału dowodowego postanowieniem z dnia [...] lipca 2019 r. Przyznaje również, że zostały one zanonimizowane, co doprowadziło do trwałego usunięcia informacji prawnie chronionych o podmiotach, które w aktach występują, a nie są stronami postępowania (zob. uzasadnienie postanowienia z dnia [...] stycznia 2020 r.-k [...]).

41 Również z treści skargi (zob. jej str. [...]) wynika, że pozwalano skarżącej na etapie postępowania w I i II instancji na zapoznanie się z powyższymi dokumentami w siedzibie organu.

42 Jednocześnie skarżący nie podnosi jakoby żądał sporządzenia i doręczenia kserokopii tychże dokumentów w formie niezanonimizowanej pozwalających na wydanie przez organ postanowienia z dnia [...] stycznia 2020 r., jak i postanowienia zaskarżonego skargą.

43 Zupełnie inaczej sytuacja wyglądałaby wówczas gdyby strona skarżąca domagała się udostępnienia dokumentów o których mowa w pełnej treści (bez ich anonimizacji).

44 Gdyby tak istotnie było organ mógł odmówić wydania ich kserokopii zważywszy na treść przywołanego wcześniej art. 179 § 1 O.p.

45 Podstawą wyroku jest art. 145 § 1 pkt. 1 lit. c.