Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2016 r., V SA/Wa 4234/15

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 28 września 2016 r., V SA/Wa 4234/15

Sentencja

1 Starszy referendarz sądowy Konrad Łukaszewicz Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie po rozpoznaniu w dniu 28 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. G. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w W. z dnia ... lipca 2015 r. nr ... w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym postanawia: umorzyć postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy.

Uzasadnienie

2 R.G. złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę z dnia 31 sierpnia 2015 r. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w Warszawie w przedmiocie określenia zobowiązania podatkowego w podatku akcyzowym.

3 Zarządzeniem z dnia 26 października 2015 r. wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 4.587 zł.

4 Wnioskiem sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, nadanym w dniu 13 listopada 2015 r., skarżący wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

5 Postanowieniem z dnia 15 lutego 2016 r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

6 Po rozpoznaniu sprzeciwu z dnia 7 marca 2016 r., Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wydał w dniu 21 marca 2016 r. postanowienie, którym utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego.

7 Zarządzeniem z dnia 14 maja 2016 r. wezwano skarżącego do wykonania prawomocnego zarządzenia z dnia 26 października 2015 r. o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego od skargi.

8 W dniu 2 czerwca 2016 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wpłynął wniosek pełnomocnika skarżącego o zwolnienie od kosztów sądowych.

9 Postanowieniem z dnia 14 czerwca 2016 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę wobec nieuiszczenia wpisu sądowego.

10 Pełnomocnik skarżącego wystąpił z zażaleniem z dnia 27 czerwca 2016 r., wnosząc o uchylenie postanowienia z dnia 14 czerwca 2016 r.

11 Skarżący wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy, złożył w dniu 29 sierpnia 2016 r. wniosek sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia 31 lipca 2016 r., którym wystąpił o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych.

12 Rozpoznając wniosek zważyć należało, co następuje:

13 W pierwszej kolejności wskazać należy, iż wniosek o prawo pomocy, sporządzony na urzędowym formularzu PPF z dnia 31 lipca 2016 r., jest kolejnym takim wnioskiem skarżącego w niniejszej sprawie.

14 Pierwszym wnioskiem, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, nadanym w dniu 13 listopada 2015 r. (k. 18-21 akt), skarżący wystąpił o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie.

15 We wniosku, który jest przedmiotem rozpoznawania w ramach niniejszego postępowania (k. 141-142 akt), wnioskodawca również sformułował żądanie zwolnienia od kosztów sądowych.

16 Zgodnie z art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j. Dz. U. z 2016 r., poz. 718; zwanej dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.

17 Mając zatem na uwadze zakres przedmiotowy obu wskazanych wniosków o prawo pomocy, jak również brzmienie powołanego art. 245 § 3 p.p.s.a., stwierdzić należy, iż są one tożsame, bowiem w obu przypadkach skarżący żąda przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

18 Rozpoznając zatem przedmiotowy wniosek, należy mieć na uwadze prawomocne już postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 21 marca 2016 r., zapadłe uprzednio w niniejszej sprawie, którym utrzymano w mocy postanowienie o odmowie przyznania stronie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych.

19 W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest pogląd, zgodnie z którym, złożenie kolejnego wniosku o prawo pomocy w sprawie, w której uprzednio rozpoznawano już wniosek o tożsamym przedmiotowo zakresie i wydano prawomocne orzeczenie w przedmiocie prawa pomocy, powoduje konieczność dokonania jego oceny w trybie art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349).

20 Dokonując oceny wniosku o prawo pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a. należy mieć na uwadze wypracowane już stanowisko judykatury, zgodnie z którym, sąd administracyjny jest związany prawomocną oceną sytuacji majątkowej wnioskodawcy zawartą w obowiązującym orzeczeniu, przez co kolejny wniosek odnoszący się do kwestii merytorycznej już wcześniej rozstrzygniętej musi być traktowany od strony formalnej jako wniosek o zmianę, w trybie art. 165 p.p.s.a., prawomocnego postanowienia sądu niekończącego postępowania w sprawie. Sądy administracyjne jednolicie przyjmują, że zawarta w przywołanym przepisie przesłanka zmiany postanowienia sądu, którym rozstrzygnięto kwestię prawa pomocy, polegająca na "zmianie okoliczności sprawy" odnoszona być musi do zmiany występującej zarówno w okolicznościach faktycznych sprawy, jak i w obowiązującym prawie (por. postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2008 r. o sygn. akt II FZ 106/08; postanowienie NSA z dnia 12 czerwca 2007 r. o sygn. akt I GZ 44/07; postanowienie NSA z dnia 7listopada 2007 r. o sygn. akt I GZ 220/07). Okoliczności, o których mowa w art. 165 p.p.s.a., muszą jednakże mieć znaczenie dla rozstrzygnięcia, a więc dotyczyć okoliczności relewantnych dla kwestii, która stała się podstawą orzeczenia sądu mającego podlegać zmianie (por. postanowienie NSA z dnia 21 maja 2009 r. o sygn. akt I FZ 117/09; postanowienie NSA z dnia 15 kwietnia 2009 r. o sygn. akt I OZ 330/09). W ślad za przyjętym w piśmiennictwie poglądem, wyrażane jest równocześnie stanowisko, że "zmianą okoliczności sprawy" nie może być odmienna ocena okoliczności, które stały się podstawą wcześniejszego rozstrzygnięcia, uznana w oparciu o kolejny wniosek o przyznanie prawo pomocy i zawarte w niej argumenty, za wadliwą (por. R. Sawuła, Glosa do postanowienia NSA OZ w Rzeszowie z dnia 7 czerwca 1995 r. o sygn. akt SA/Rz 461/95, ST 1996, nr 3, s. 72).

21 Podstawą do zastosowania art. 165 p.p.s.a. jest zgłoszenie przez stronę wniosku o zmianę wcześniejszego postanowienia albo złożenie ponownego wniosku tożsamego przedmiotowo z wnioskiem już wcześniej przez sąd rozpatrzonym (por. postanowienie NSA z dnia 20 listopada 2008 r. o sygn. akt I FZ 431/08).

22 Mając na uwadze okoliczność, iż rozpoznawany wniosek został złożony po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienia o odrzuceniu skargi, pamiętać także trzeba, że w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego znany jest pogląd, zgodnie z którym, za podstawę modyfikacji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy w trybie art. 165 p.p.s.a., poza kwestiami dotyczącymi stricte sytuacji finansowej, może być również uważana zmiana sytuacji procesowej strony postępowania. Zmiana ta może być przejawem nałożenia na stronę obowiązku sporządzenia skargi kasacyjnej przy pomocy profesjonalnego pełnomocnika, bez którego wszczęcie postępowania kasacyjnego nie jest możliwe (por. postanowienie NSA z dnia 4 czerwca 2009 r. o sygn. akt II FZ 196/09), czy też pojawienia się "wynikającego z kolejnego etapu postępowania obowiązku strony poniesienia kolejnych kosztów sądowych" (por. postanowienie NSA z dnia 12 listopada 2007 r. o sygn. akt II FZ 93/07).

23 Wskazać zatem należy, iż skarżący jest w niniejszej sprawie reprezentowany od samego początku przez profesjonalnego pełnomocnika, który zresztą podpisał i złożył skargę. Co więcej, na obecnym etapie postępowania, nie ciążą na stronie koszty sądowe, bowiem pełnomocnik wystąpił z zażaleniem na postanowienie o odrzuceniu skargi, które zapadło na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a., zatem jest ono wolne od wpisu, z mocy art. 220 § 4 p.p.s.a.

24 Oceniając zatem wniosek w powyższym świetle, stwierdzić należy brak podstaw do zmiany oceny sytuacji majątkowej skarżącego, dokonanej w prawomocnym postanowieniu Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 21 marca 2016 r.

25 Analizując podstawy odmowy udzielenia wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, wskazać należy, iż skarżący został uznany za osobę o dobrej i stabilnej sytuacji finansowej. W uzasadnieniu postanowienia z dnia 21 marca 2016 r. zauważono, iż w roku 2014 r. uzyskał on dochód w wysokości 225.205,57 zł (zeznanie podatkowe PIT-36L), co daje kwotę ok 18.700 zł na miesiąc, a także zgromadził oszczędności w kwocie 30.000 zł, a zatem przewyższającej wysokości wszystkich kosztów sądowych mogących pojawić się w sprawie. Sąd nie uwzględnił ponadto wskazanych przez wnioskodawcę wydatków, uznając iż nie stanowią one wydatków niezbędnych dla utrzymania. W szczególności chodziło o korepetycje dla córki z muzyki (120 zł), zakup gitary (1500 zł), kurs języka angielskiego dla córki (149 zł), ochrona bloku (59 zł), kredyt samochodowy (1028 zł), paliwo przy braku wyjaśnienia na co jest przeznaczone (1500-2000 zł), nieobowiązkowe ubezpieczenie córki (300 zł), obóz zimowy i letni córki (odpowiednio 890 zł i 1400 zł).

26 Dokonując porównania sytuacji materialnej skarżącego – w świetle oświadczeń złożonych na formularzu PPF z dnia 31 lipca 2016 r. – stwierdzić należy, iż skarżący wskazał, że posiada oszczędności pieniężne w wysokości 30.000 zł i samochód osobowy, jak również przedstawił swoje stałe zobowiązania i miesięczne wydatki. Wnioskodawca oświadczył także, iż obecnie jest osobą bezrobotną i nie osiąga dochodów.

27 W ocenie referendarza sądowego, wnioskodawca nie wykazał, że nastąpiła zmiana okoliczności sprawy, która w świetle oceny dokonanej w postanowieniu z dnia 3 września 2015 r., dawałaby podstawę do zmiany dotychczasowego stanowiska w zakresie możliwości poniesienia kosztów sądowych w sprawie. Przede wszystkim skarżący nadal posiada oszczędności pieniężne, których wysokość – według oświadczenia 30.000 zł – znacznie przekracza wysokość wpisu sądowego w niniejszej sprawie. Ponadto, nadal wskazuje na takie zobowiązania i wydatki stałe, których nie sposób zaliczyć do kategorii niezbędnych dla utrzymania, w szczególności "kredyt-auto – 1.028,59 zł" oraz "telefon – 100-150 zł". Pamiętać przy tym należy, co już wyżej zauważono, iż wnioskodawca jest w sprawie reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika z wyboru, zaś na obecnym etapie postępowania nie ciąży na nim obowiązek poniesienia wpisu sądowego od zażalenia.

28 Odnosząc się natomiast do podnoszonej utraty zatrudnienia, wskazać należy, iż w świetle stwierdzonego powyżej stanu majątkowego posiadania wnioskodawcy, okoliczność ta nie mogła wpłynąć na zmianę dokonanej uprzednio oceny braku przesłanek do udzielenia mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Ponadto zauważyć należało, iż skarżący na potwierdzenie tej okoliczności przedstawił jedynie niepodpisany dokument z dnia 31 marca 2016 r. oraz informację z KRS z dnia 30 maja 2016 r. (k. 105-108 akt), które wskazują wprawdzie, iż nie pełni on już funkcji Prezesa Zarządu w spółce z o.o. Ametis, jednakże nie dowodzą tego, że aktualnie jest osobą bezrobotną i nie osiąga żadnych dochodów. Brak jest natomiast w aktach sprawy zaświadczenia stosownego organu o bezrobotności wnioskodawcy.

29 Uzasadniając zapadłe w sprawie rozstrzygnięcie polegające na umorzeniu postępowania z wniosku o prawo pomocy, wskazać należy na wypracowane ostatnio orzecznictwo sądów administracyjnych, zgodnie z którym, w sytuacji gdy strona skarżąca składa kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy oparty na identycznej argumentacji jak podnoszona w prawomocnie oddalonym już rozstrzygnięciu i który de facto ma na celu jedynie przedłużenie toczącego się postępowania sądowego, zastosowanie znaleźć powinien art. 249a p.p.s.a., który stanowi, że jeżeli strona cofnie wniosek lub rozpoznanie wniosku stało się zbędne, postępowanie w sprawie przyznania prawa pomocy umarza się (por. postanowienia NSA: z dnia 31 maja 2016 r. o sygn. akt I GZ 351/16; z dnia 8 czerwca 2016 r. o sygn. akt I GZ 368/16; z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16; z dnia 4 sierpnia 2016 r. o sygn. akt II GZ 768/16; także postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 20 września 2016 r. o sygn. akt IV SA/Po 895/15). Dodatkowo wskazać trzeba, że również w literaturze podkreśla się, że art. 249a p.p.s.a. może znaleźć zastosowanie w postępowaniach toczących się w trybie art. 165 p.p.s.a., a więc wówczas, gdy strona powtórnie wnosi o przyznanie prawa pomocy po uprzednim oddaleniu jej wniosku w tym przedmiocie, bądź domaga się – w drodze zmiany wcześniejszego postanowienia przyznającego stronie prawo pomocy – rozszerzenia jego zakresu ergo przyznania tego prawa w szerszym zakresie (R. Hauser, M Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wydawnictwo CH Beck, Warszawa 2015, str. 989).

30 Podzielając powyższy pogląd, zauważyć należy, iż w kwestii żądania zwolnienia od kosztów sądowych opartych na tożsamych okolicznościach i popieranych tożsamymi argumentami wypowiadał się już w niniejszej sprawie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. W konsekwencji, zajmowanie kolejny raz stanowiska w tym samym zakresie staje się zbędne i nieuzasadnione.

31 Niezależnie od powyższego, niejako na marginesie wskazać wypada, iż w powołanym wyżej postanowieniu z dnia 15 lipca 2016 r. o sygn. akt I GZ 398/16, Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, iż wystąpienie – w terminie wyznaczonym do wykonania prawomocnego zarządzenia o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego – z kolejnym wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych w trybie art. 165 p.p.s.a. nie powoduje przerwania biegu terminu do opłacenia skargi.

32 Powyższe stanowisko koresponduje z jednolitym poglądem wyrażanym zarówno w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego, jak i Sądu Najwyższego, zgodnie z którym, ponowne złożenie wniosku, nawet w terminie przewidzianym dla uiszczenia wpisu, nie może uchylić skutków prawomocności pierwotnego rozstrzygnięcia w kwestii prawa pomocy (por. postanowienie SN z dnia 21 kwietnia 1999 r. o sygn. akt I CKN 1461/98, opubl. w: OSNC 1999, nr 11, poz. 196; postanowienie SN z dnia 23 lutego 1999 r. o sygn. akt I CKN 1064/97, opubl. OSNC 1999, nr 9, poz. 153; postanowienia NSA: z dnia 8 maja 2007 r. o sygn. akt II FSK 649/06, LEX nr 927112; z dnia 3 lutego 2009 r. o sygn. akt I OZ 53/09, LEX nr 544984; z dnia 28 lipca 2009 r. o sygn. akt I FZ 252/09, LEX nr 552218 i z dnia 7 lutego 2011 r. o sygn. akt II FSK 2274/10, LEX nr 742349). Prawomocność postanowienia w sprawie odmowy zwolnienia od kosztów sądowych oznacza obowiązek strony uiszczenia wymaganego wpisu (por. postanowienie SN z dnia 9 grudnia 2002 r. o sygn. akt III RN 144/02). Od obowiązku tego nie zwalnia strony ponowne złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy, do czego strona ma prawo w związku z art. 165 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 10 maja 2010 r. o sygn. akt II FZ 115/10, postanowienie NSA z dnia 8 stycznia 2014 r., sygn. akt II GZ 761/13, postanowienie NSA z dnia 11 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 536/13). W postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 23 grudnia 2005 r. o sygn. akt II FZ 794/05 podniesiono również, że po oddaleniu zażalenia na postanowienie odmawiające przyznania stronie prawa pomocy, przewodniczący winien wezwać stronę do uiszczenia wpisu od skargi, zaś po bezskutecznym upływie siedmiodniowego terminu, określonego w takim zarządzeniu, sąd winien odrzucić skargę na mocy art. 220 § 3 p.p.s.a. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 21 kwietnia 1999 r. o sygn. akt I CKN 1461/98, OSNC 1999/11/96, wydane na podstawie analogicznych przepisów Kodeksu postępowania cywilnego i ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych). Powyższa zasada znajduje – zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego – zastosowanie nawet w przypadku zajścia "zmiany okoliczności sprawy" (a więc przesłanki z art. 165 p.p.s.a.) po wydaniu pierwotnego postanowienia oddalającego wniosek o przyznanie prawa pomocy. Sąd dodał przy tym, iż inna interpretacja powyższego przepisu mogłaby pozwolić stronom na nieograniczone przewlekanie postępowania sądowoadministracyjnego poprzez składanie kolejnych wniosków o przyznanie prawa pomocy, ponieważ sytuacja materialna podmiotów z uwagi na bieżące gospodarowanie dostępnymi środkami ulega ciągłym zmianom. Zawsze można więc stwierdzić, iż w porównaniu z sytuacją istniejącą w chwili rozpatrywania pierwszego wniosku aktualny stan materialny danego podmiotu jest odmienny.

33 Z wyłuszczonych wyżej względów, na podstawie art. 258 § 2 pkt 7 w zw. art. 249a p.p.s.a., należało orzec, jak w sentencji postanowienia.