Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2019 r., V SA/Wa 358/19
wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 września 2019 r., V SA/Wa 358/19
Sentencja
1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Tomasz Zawiślak (spr.), Sędzia WSA - Bożena Zwolenik, Protokolant - sekr. sąd. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 września 2019 r. sprawy ze skargi J. M. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia (...) listopada 2015 r., nr (...) w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych oddala skargę.
Uzasadnienie
2 Przedmiotem skargi J. M. (dalej: strona lub skarżąca) jest
3 na decyzja Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (dalej Prezes
4 ARiMR, organ odwoławczy lub II instancji) z [...] listopada 2015 r., Nr [...]
5 uchylająca w całości decyzję własną z [...] sierpnia 2011r., Nr [...] w przedmiocie
6 ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności i umarzająca postępowanie I instancji.
7 Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym.
8 W wyniku złożonego wniosku o przyznanie płatności do gruntów rolnych na rok
9 2007 i jego korekty Kierownik Biura Powiatowego ARiMR w [...] w
10 dniu [...] kwietnia 2008r. wydał decyzję Nr [...] , o przyznaniu
11 skarżącej płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w łącznej wysokości [...] zł z
12 tytułu jednolitej płatności obszarowej oraz odmówił przyznania uzupełniającej płatności
13 obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych
14 użytkach zielonych. Płatności przyznane mocą decyzji zostały w dniu [...] maja 2008 r.
15 przekazane na rachunek bankowy strony.
16 W wyniku rozpoznania odwołania Dyrektor [...] Oddziału Regionalnego
17 ARiMR w [...] decyzją z [...] grudnia 2008r., Nr [...] uchylił zaskarżoną decyzję i
18 przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia.
19 W związku ze złożeniem przez skarżącą skargi na ww. decyzję Wojewódzki Sąd
20 Administracyjny w Łodzi postanowieniem z 27 października 2009 r., sygn. akt II SA/Łd
21 229/09 umorzył postępowanie z uwagi na cofnięcie skargi przez pełnomocnika strony.
22 Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego, Kierownik Biura
23 Powiatowego ARiMR w [...] decyzją z [...] września 2010r., Nr [...] umorzył w całości
24 postępowanie w sprawie przyznania płatności do
25 gruntów rolnych na rok 2007. W uzasadnieniu przedmiotowej decyzji organ wskazał, że
26 ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, iż wniosek o przyznanie
27 płatności do gruntów rolnych na rok 2007 dla skarżącej nie został podpisany przez
28 stronę, tylko przez podmiot nie będący pełnomocnikiem skarżącej, a jednocześnie
29 strona nie potwierdziła czynności dokonanej w jej imieniu. Strona nie wniosła odwołania
30 od przedmiotowej decyzji.
31 Zawiadomieniem z [...] czerwca 2011 r., Nr [...] skarżąca została
32 poinformowana przez Prezesa ARiMR o wszczęciu z urzędu postępowania
33 administracyjnego w sprawie ustalenia nienależnie pobranych środków finansowych
34 wypłaconych na podstawie decyzji z [...] kwietnia 2008r.
35 Decyzją z [...] sierpnia 2011r., Nr [...] Prezes ARiMR ustalił skarżącej
36 kwotę nienależnie pobranych płatności do gruntów rolnych na rok 2007 w wysokości
37 [....] zł z tytułu jednolitej płatności obszarowej.
38 W wyniku rozpoznania wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy Prezes ARiMR
39 decyzją z [...] listopada 2011 r., Nr [...] utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
40 W związku ze złożeniem przez stronę skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w
41 Warszawie wyrokiem z 3 grudnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1311/13 uchylił
42 zaskarżoną decyzję Prezesa ARiMR z [...] listopada 2011 r. Następnie Naczelny Sąd
43 Administracyjny, w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej organu, wyrokiem z 10
44 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 584/14 oddalił skargę kasacyjną.
45 Prezes ARiMR uwzględniając wytyczne Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego
46 w Warszawie zawarte w wyroku sygn. akt V SA/Wa 1311/13 oraz Naczelnego Sadu
47 Administracyjnego zawarte w wyroku sygn. akt II GSK 584/14 zaskarżoną decyzją
48 uchylił w całości swoją decyzję z [...] sierpnia 2011r. i umarzył postępowanie w
49 przedmiocie ustalenia nienależnie pobranych płatności.
50 W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył treści art. 73 ust. 3 i 4 rozporządzenia
51 Komisji (WE) nr 796/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. ustanawiającego szczegółowe
52 zasady wdrażania zasady współzależności, modulacji oraz zintegrowanego systemu
53 administracji i kontroli przewidzianych w rozporządzeniach Rady (WE) nr 1782/2003 i
54 (WE) nr 73/2009, oraz wdrażania zasady współzależności przewidzianej w
55 rozporządzeniu Rady (WE) nr 479/2008 (Dz. Urz. UE L 141 z 30.04.2004, str. 18, z zm.;
56 Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 3, t. 44, str. 243, z zm., dalej:
57 rozporządzenie 796/2004). Przepisy te wskazują na przesłanki wykluczające obowiązek
58 zwrotu nienależnie pobranych płatności.
59 Organ podkreślił, że w sprawie płatność została dokonana na skutek pomyłki
60 właściwej władzy i jednocześnie błąd ten nie mógł zostać wykryty przez stronę, co
61 wyczerpało przesłanką wykluczającą obowiązek zwrotu nienależnie pobranych
62 płatności określoną w art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004. Prezes ARiMR przyjął za
63 WSA w Warszawie i NSA, że przyznanie płatności skarżącej obarczone było błędem
64 organu, gdyż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR pomimo wiedzy, że wniosek nie
65 został podpisany przez skarżącą nie wezwał jej do uzupełnienia braku formalnego
66 poprzez podpisanie przedmiotowego wniosku lub nadesłanie wymaganego
67 pełnomocnictwa. Ponadto uznał, że strona nie mogła wykryć przedmiotowy błędu, gdyż
68 o błędzie mogła dowiedzieć się w dniu [...] sierpnia 2008 r., a więc po wydaniu decyzji z
69 [...] kwietnia 2008r. i wypłaceniu środków skarżącej [...] maja 2008 r. W związku z tym
70 możliwość wykrycia błędu po wydaniu decyzji i przelaniu płatności na konto rolnika nie
71 miała znaczenia dla sprawy. W konkluzji stwierdził, że kwota płatności w wysokości
72 [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 73 ust. 1 rozporządzenia
73 796/2004. Jednakże w sprawie zachodzą przesłanki wykluczające obowiązek zwrotu
74 przez skarżącą nienależnie pobranych płatności, określone w art. 73 ust. 4
75 rozporządzenia 796/2004. Tym samym organ powołując się na art. 153 ustawy z dnia
76 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm., dalej: ppsa) uchylił w całości swoją decyzję i umorzył
77 postępowanie w sprawie nienależnie pobranych płatności.
78 Pismem z [...] stycznia 2016 r. strona złożyła skargę na ww. decyzję. Strona
79 podkreśliła, że organ naruszył prawo w związku z rzeczywistą odmową przyznania
80 stronie płatności zwierzęcych, ONW, płatności ekologicznej do powierzchni 17,24 ha. W
81 dalszej kolejności strona ustosunkowała się do okoliczności związanych z brakiem
82 podpisu pod wnioskiem o przyznanie płatności.
83 W odpowiedzi na skargę Prezes ARiMR wniósł o oddalenie skargi.
84 Postanowieniem z [...] listopada 2016 r., V SA/Wa 223/16 Wojewódzki Sąd
85 Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę jako nieopłaconą w terminie.
86 W wyniku rozpoznania zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem
87 z 28 listopada 2018 r., I GZ 406/18 uchylił zaskarżone postanowienie, wskazując, że
88 ponowne zarządzenie o wezwaniu do uiszczenia wpisu nie zostało skutecznie
89 doręczone stronie.
90 Rozpoznając ponownie sprawę Wojewódzki Sąd Administracyjny w
91 Warszawie zważył, co następuje.
92 skarga okazała się niezasadna.
93 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów
94 administracyjnych (tj. Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sąd administracyjny kontroluje
95 działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tzn. ocenia
96 zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i
97 przepisami postępowania administracyjnego, według stanu faktycznego i prawnego
98 obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej
99 sprawy, nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą
100 prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 ppsa).
101 Powyższe oznacza, że dokonując oceny zgodności z prawem zaskarżonej
102 decyzji, sąd ma prawo i obowiązek uwzględnić również okoliczności, wprawdzie nie
103 wskazane w skardze jako zarzut, ale mające wpływ na tę ocenę. Jednakże
104 rozstrzygnięcie "w granicach danej sprawy" oznacza także, że sąd nie może uczynić
105 przedmiotem rozpoznania legalności innej sprawy administracyjnej niż ta, w której
106 wniesiono skargę.
107 Wobec powyższego podkreślić należy, że przedmiotem kontroli sądu w niniejszej
108 sprawie jest wyłącznie decyzja Prezesa ARiMR z [...] listopada 2015 r., Nr [...]
109 uchylająca w całości decyzję I instancji tego organu z [...] sierpnia 2011r., Nr [...] i
110 umarzająca postępowanie, w którym ustalono skarżącej wysokość nienależnie
111 pobranych płatności bezpośrednich do gruntów rolnych na rok 2007. Przedmiotem
112 skargi nie mogły być więc inne decyzje wskazywane przez skarżącą w skardze.
113 W związku z powyższym sąd oceniał tylko działania organu administracyjnego
114 podejmowane w toku postępowania zakończonego zaskarżonym orzeczeniem Prezesa
115 ARiMR. Innymi słowy, kontrola sądowa ograniczała się do tych czynności, które podjęto
116 od wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia kwoty nienależnie pobranych
117 należności, tj. od dnia powiadomienia skarżącej o tym postępowaniu pismem z [...]
118 czerwca 2011 r., do dnia wydania decyzji w drugiej instancji, tj. [...] listopada 2015 r.
119 Zatem nie mogło być przedmiotem rozważań sądu postępowanie, w wyniku którego
120 uchylono decyzję Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...]
121 kwietnia 2008 r. o przyznaniu jednolitej płatności obszarowej na rok 2007 i odmówiono
122 skarżącej przyznania uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin
123 przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych, a także decyzji
124 Kierownika Biura Powiatowego ARiMR w [...] z [...] września 2010r.
125 o umorzeniu w całości postępowanie w sprawie przyznania skarżącej płatności do
126 gruntów rolnych na 2007 r. Postępowanie to było bowiem postępowaniem odrębnym,
127 opartym na samodzielnych przesłankach faktycznych i prawnych. Przedmiotowe
128 postępowanie było już tylko następstwem stwierdzenia, że płatności na rok 2007 nie
129 były należne, zaś jego przedmiotem było wyłącznie ustalenie kwoty nienależnie
130 pobranych środków pieniężnych. Zaznaczyć przy tym należy, że decyzja Kierownika
131 Biura Powiatowego ARiMR w [....] z [...] września 2010r. umarzająca
132 w całości postępowanie w sprawie przyznania skarżącej płatności na rok 2007, mogła
133 być przedmiotem kontroli organu administracyjnego wyższego stopnia tj. Dyrektora
134 [...] Oddziału Regionalnego ARiMR w [...], a następnie – po rozpoznaniu
135 odwołania i ewentualnym wniesieniu skargi – kontroli sądowej przez Wojewódzki Sąd
136 Administracyjny w Łodzi. Skarżąca nie złożyła odwołania od powyższej decyzji, a więc
137 sama pozbawiła się możliwości skontrolowania jej zgodności z prawem, w związku z
138 tym tamże poczynione ustalenia obowiązują.
139 Przechodząc do merytorycznego rozpoznania niniejszej sprawy należy
140 podkreślić, że sprawa w przedmiocie ustalenie nienależnie pobranych płatności do
141 gruntów rolnych za 2007 r. była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu
142 Administracyjnego w Warszawie, który wyrokiem z 3 grudnia 2013 r., sygn. akt V SA/Wa 1311/13 uchylił zaskarżoną decyzję Prezesa ARiMR z [...] listopada 2011 r. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny, w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej organu,
143 wyrokiem z 10 kwietnia 2015 r., sygn. akt II GSK 584/14 oddalił skargę kasacyjną.
144 Stosownie do art. 153 ppsa ocena prawna i wskazania co do dalszego
145 postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ,
146 którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było
147 przedmiotem zaskarżenia.
148 Dlatego sąd rozpoznający sprawę obecnie, w pierwszej kolejności zobowiązany
149 był sprawdzić, czy organ orzekający w sprawie wykonały wskazania zawarte w ww.
150 wyrokach sądów administracyjnych. W pierwszej kolejności sąd administracyjny
151 nakazał właśnie Prezesowi ARiMR zbadanie czy wobec skarżącej zachodzą przesłanki
152 o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004. Mianowicie w uzasadnieniu
153 prawomocnego wyroku wskazał, że cyt. "Prezes ARiMR powinien jeszcze raz zbadać –
154 biorąc pod uwagę powyższe rozważania sądu – czy wobec skarżącej zachodzą
155 przesłanki o których mowa w art. 73 ust. 4 rozporządzenia Komisji (WE) nr 796/2004".
156 Organ zastosował się do wiążącej go oceny prawnej i zbadał po raz kolejny
157 wskazaną w tym przepisie przesłankę. A więc wykonał zalecenie sądu.
158 Wśród dalszych zaleceń sądów administracyjnych było jednoznaczne wskazanie,
159 że Kierownik Biura Powiatowego ARiMR wydając decyzję z [...] kwietnia 2008r. popełnił
160 błąd i błąd ten nie mógł zostać wykryty przez skarżącą, co zwalnia ją z obowiązku
161 zwrotu środków przekazanych tytułem płatności do gruntów rolnych na 2007r.
162 Organ do powyższego zalecenia także się zastosował. W tym miejscu należy
163 zauważyć, że zgodnie z art. 73 ust. 4 rozporządzenia obowiązek dokonania zwrotu
164 nienależnej płatności nie ma zastosowania, jeżeli dana płatność została dokonana na
165 skutek pomyłki właściwego organu, lub innego organu, oraz jeśli błąd nie mógł zostać
166 wykryty przez rolnika.
167 Zatem możliwość wyłączenia obowiązku zwrotu nienależnie dokonanej płatności
168 wymaga spełnienia łącznie dwóch wymienionych w tym przepisie przesłanek. Po
169 pierwsze: płatność dokonana musi być na skutek błędu organu, po drugie: błąd jest
170 tego rodzaju, że nie mógł zostać wykryty przez rolnika.
171 Prezes ARiMR, o czym wspomniano wyżej, na mocy art. 153 ppsa uwzględnił
172 ocenę prawną zawartą we wskazanych wyrokach i podkreślił, że w sprawie płatność
173 została dokonana na skutek pomyłki właściwej władzy i jednocześnie błąd ten nie mógł
174 zostać wykryty przez stronę, co wyczerpało przesłanką wykluczającą obowiązek zwrotu
175 nienależnie pobranych płatności określoną w art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004.
176 Prezes ARiMR przyjął za WSA w Warszawie i NSA, że przyznanie płatności skarżącej
177 obarczone było błędem organu, gdyż Kierownik Biura Powiatowego ARiMR pomimo
178 wiedzy, że wniosek nie został podpisany przez skarżącą nie wezwał jej do uzupełnienia
179 braku formalnego poprzez podpisanie przedmiotowego wniosku lub nadesłanie
180 wymaganego pełnomocnictwa. Ponadto uznał, że strona nie mogła wykryć
181 przedmiotowy błędu, gdyż o błędzie mogła dowiedzieć się w dniu [...] sierpnia 2008 r., a
182 więc po wydaniu decyzji z [...] kwietnia 2008r. i wypłaceniu środków skarżącej [...] maja
183 2008 r. W związku z tym możliwość wykrycia błędu po wydaniu decyzji i przelaniu
184 płatności na konto rolnika nie miała znaczenia dla sprawy. W konkluzji stwierdzić, że
185 kwota płatności w wysokości [...] zł jest płatnością nienależną w rozumieniu art. 73
186 ust. 1 rozporządzenia 796/2004. Jednakże w sprawie zachodzą przesłanki
187 wykluczające obowiązek zwrotu przez skarżącą nienależnie pobranych płatności,
188 określone w art. 73 ust. 4 rozporządzenia 796/2004.
189 W związku z powyższym sąd stwierdza, że Prezes ARiMR w całości wypełnił
190 wszystkie zalecenia sądów administracyjnych i tym samym nie można postawić
191 zaskarżonej decyzji zarzutów dotyczących naruszenia prawa. Dlatego też decyzja
192 organu uchylająca swoją pierwotną decyzję i umarzająca postępowanie w sprawie
193 nienależnie pobranych płatności za 2007 r. jest prawidłowa.
194 Mając powyższe na względzie na podstawie art. 151 ppsa sąd orzekł jak w
195 sentencji.