Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2019 r., V SA/Wa 1218/19

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 9 grudnia 2019 r., V SA/Wa 1218/19

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA - Andrzej Kania, Sędzia WSA - Jadwiga Smołucha, Asesor WSA - Aleksandra Młyńska (spr.), Protokolant - sekr. sąd. Justyna Gadzialska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 9 grudnia 2019 r. sprawy ze skargi Z. D. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia .... maja 2019 r., nr w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne uchyla zaskarżoną decyzję. Do orzeczenia zgłoszono zdanie odrębne.

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z dnia [...] maja 2019 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń

3 Społecznych Oddział w B., po rozpatrzeniu wniosku o ponowne rozpatrzenie

4 sprawy wniesionego przez płatnika składek Z. D., utrzymał w mocy

5 decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., Inspektorat w

6 Ż. z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] o odmowie umorzenia należności z tytułu

7 składek na ubezpieczenie zdrowotne, za okres: od maja 2003 r. do października

8 2004 r., marzec 2005 r., maj 2005 r., czerwiec 2005 r., od sierpnia 2005 r. do lutego

9 2006 r., od czerwca 2006 r. do stycznia 2007 r. – w łącznej kwocie [...] zł, w tym z tytułu: składek – [...] zł, odsetek za zwłokę liczonych na dzień [..]. listopada 2015 r. – [...] zł i kosztów upomnienia – [...] zł.

10 Stan sprawy przedstawia się w sposób następujący.

11 Do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Inspektorat w Ż. wpłynął w dniu

12 [...] listopada 2015 r. wniosek Z.D. będącego płatnikiem składek,

13 o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek za okres od 2003-2007 r.

14 W uzasadnieniu wniosku wskazał, że w związku z zajęciem jego wynagrodzenia

15 z tytułu pracy wnosi o umorzenie zadłużenia, ponieważ jest osobą niepełnosprawną

16 w tragicznej sytuacji życiowej. Pismem z [...] grudnia 2015 r. podtrzymał wniosek o

17 umorzenie zaległości za lata 2003 – 2007 r., zaś za lata 2009-2014 r. zobowiązał się do

18 ich regulowania w kwocie po 100 zł miesięcznie. Wnioskodawca przedstawił dokumenty

19 dotyczące stanu jego zdrowia oraz złożył wyjaśnienia w zakresie sytuacji życiowej.

20 Decyzją z dnia [...] stycznia 2016 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych

21 odmówił umorzenia należności za wskazane okresy z tytułu nieopłaconych składek

22 na ubezpieczenie zdrowotne, odsetek za zwłokę i kosztów upomnienia - w łącznej

23 kwocie [...] zł.

24 W uzasadnieniu decyzji organ powołując art. 28 ust. 3 ustawy z dnia

25 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 121

26 ze zm.; dalej "u.s.u.s.") uznał, że w przypadku wnioskodawcy nie występuje żadna z

27 przesłanek umorzenia wymienionych w tym przepisie i dlatego brak jest możliwości

28 umorzenia zaległości na tej podstawie. Organ ocenił także możliwość umorzenia

29 składek w oparciu o art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki,

30 Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365),

31 tj. pomimo braku ich całkowitej nieściągalności i uznał, że sytuacja wnioskodawcy

32 nie dowodzi, że spłata składek uniemożliwi mu zaspokojenie niezbędnych potrzeb

33 życiowych.

34 Organ ustalił, że wnioskodawca od [...] maja 2014 r. zawiesił prowadzenie

35 działalności gospodarczej w zakresie wykonywania instalacji elektrycznych. Osiąga

36 dochód z pobieranego świadczenia rentowego w wysokości [...] zł netto oraz z tytułu

37 pracy zarobkowej w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Prowadzi wspólne

38 gospodarstwo domowe z żoną H. D., która osiąga dochód w kwocie [...] zł

39 netto. Wnioskodawca nie posiada majątku nieruchomego ani ruchomego, nie korzysta z

40 pomocy społecznej. Ma zobowiązania prywatne w kwocie 60.000 zł, zobowiązania z

41 tytułu podatków i kredytów, które są dochodzone przez komornika w kwocie [...] zł,

42 ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem w kwocie [...] zł oraz wydatki związane z

43 leczeniem dolegliwości zdrowotnych w kwocie [...]zł miesięcznie. Organ ustalił

44 ponadto, że wnioskodawca został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu

45 umiarkowanym na czas określony do [...] listopada 2017 r., z możliwością pracy w

46 warunkach pracy chronionej.

47 Zdaniem organu nie można uznać, aby wnioskodawca był pozbawiony

48 możliwości spłaty zadłużenia. Organ rozważył ważny interes strony, jak również ważny

49 interes publiczny i wskazał, że nie przemawiają one za umorzeniem składek.

50 Pismem z [...] stycznia 2016 r. Z. D. złożył wniosek o ponowne

51 rozpatrzenie sprawy, wnosząc o umorzenie należności z tytułu składek na

52 ubezpieczenie zdrowotne.

53 Poinformował, że z żoną ma rozdzielność majątkową i nie prowadzi z nią

54 wspólnego gospodarstwa domowego. Podkreślił, że umowę o pracę ma zawartą do

55 grudnia 2016 r. Na żądanie ZUS wnioskodawca złożył do akt umowę notarialną z dnia

56 [...] lipca 1993 r. wyłączającą wspólność majątkową z żoną H. D..

57 Decyzją z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...], po ponownym rozpatrzeniu sprawy,

58 Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję wydaną w pierwszej

59 instancji. Stwierdził brak podstaw do umorzenia należności oraz zaznaczył, że w

60 przypadku wnioskodawcy nie zachodzą przesłanki pozwalające uznać całkowitą

61 nieściągalność należności z tytułu składek.

62 Z. D. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu

63 Administracyjnego w Warszawie.

64 Wyrokiem z dnia 28 lutego 2017 r. sygn. akt V SA/Wa 950/16 WSA w Warszawie

65 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] lutego 2016 r. wskazując,

66 że organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy.

67 Sąd stwierdził, że organ nie wskazał w decyzji od kiedy, za jakie okresy, w jakiej

68 wysokości prowadzi postępowanie egzekucyjne w przedmiocie składek, jak również

69 w jakiej wysokości są one ściągane. Sąd zauważył, że do skargi skarżący dołączył

70 umowę nr [...] zawartą w dniu [...] marca 2016 r. z ZUS Inspektorat w Ż. w

71 zakresie rozłożenia na raty kwoty [...] zł za okresy od 2009 r., co również wpływa na

72 sytuację skarżącego.

73 Organ wniósł skargę kasacyjną od powyższego wyroku.

74 Wyrokiem z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17 Naczelny Sąd

75 Administracyjny oddalił skargę kasacyjną, podzielając stanowisko Sądu pierwszej

76 instancji, że organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy.

77 NSA wskazał, że z podnoszonych przez skarżącego twierdzeń wynikało, że

78 część składek na ubezpieczenie podlega przedawnieniu, gdyż dotyczą one składek

79 sprzed 13 lat. Przeprowadzone przez organ postępowanie nie wykazało, że całość

80 składek za okres 2003 r. - 2007 r., w odniesieniu do których rozważane było umorzenie,

81 podlega egzekucji.

82 Zdaniem NSA w postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek

83 organ powinien odnosić się do konkretnej kwoty tych należności, weryfikowalnej na

84 podstawie wiarygodnych dokumentów. Rozstrzygnięcie w przedmiocie umorzenia

85 należności z tytułu składek może zapaść jedynie wówczas, kiedy należności nie uległy

86 przedawnieniu lub z innych przyczyn nadal są wymagalne. Sąd pierwszej instancji

87 zasadnie uznał za wadliwość prowadzonego przez organ postępowania brak ustalenia,

88 czy nastąpiło stwierdzenie przedawnienia należności, gdyż wówczas skutkowałoby to

89 koniecznością umorzenia postępowania jako bezprzedmiotowego.

90 Decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych

91 utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] stycznia 2016 r.

92 W uzasadnieniu stwierdził, że nie zachodzi żadna z okoliczności określonych w

93 art. 28 ust. 3 u.s.u.s. pozwalająca na uznanie całkowitej nieściągalności należności z

94 tytułu składek, co powoduje brak możliwości umorzenia przedmiotowych należności.

95 Organ ustalił, że strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną, którego

96 budżet zasilany jest z czterech źródeł dochodu (świadczenie rentowe strony, umowa o

97 pracę, umowa zlecenie, świadczenie emerytalne żony) i wynosi [...] zł netto.

98 Zdaniem organu, wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej mu

99 spłatę zaległych należności. Jednocześnie organ stwierdził, że składki będące

100 przedmiotem wniosku nie uległy przedawnieniu.

101 Z. D. wniósł na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu

102 Administracyjnego w Warszawie.

103 Wyrokiem z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18 Wojewódzki

104 Sąd Administracyjny w Warszawie uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych

105 z dnia [...] kwietnia 2018 r.

106 W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ administracji rozpatrując sprawę

107 ponownie, powinien się zastosować do oceny prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku.

108 Niezastosowanie się przez organ administracji do oceny prawnej wyrażonej przez sąd

109 w wyroku narusza zasadę związania organu oceną prawną i oznacza, że podjęte w ten

110 sposób rozstrzygnięcie jest wadliwe. Jak wynika z uzasadnienia wyroku Naczelnego

111 Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt II GSK 2181/17, który

112 zapadł w niniejszej sprawie, NSA podzielił stanowisko Sądu pierwszej instancji, że

113 organ nie ustalił stanu faktycznego w sposób prawidłowy oraz wskazał, że w

114 postępowaniu w sprawie umorzenia należności z tytułu składek organ powinien

115 odnosić się do konkretnej kwoty tych należności weryfikowalnej na podstawie

116 wiarygodnych dokumentów. NSA podkreślił, że postępowanie w sprawie umorzenia

117 należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie może być prowadzone

118 wówczas, gdy takie należności są nadal wymagalne.

119 Zdaniem Sądu, przeprowadzone przez organ ponowne postępowanie

120 odwoławcze zakończone decyzją z dnia [...] kwietnia 2018 r. nr [...] nie wykazało, że

121 całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r., w odniesieniu do których rozważane było

122 umorzenie, jest nadal wymagalna. Nie ustalono, czy zobowiązanie nie wygasło na

123 skutek przedawnienia lub zapłaty. Oceny tej nie zmienia, nie poparte żadnymi danymi,

124 zawarte w uzasadnieniu decyzji stwierdzenie, że zobowiązanie z tytułu składek będące

125 przedmiotem wniosku nie uległo przedawnieniu. Sąd zauważył, że wyjaśnienie tej

126 kwestii ma zasadnicze znaczenie dla postępowania, bowiem jak wskazał NSA,

127 przedawnienie należności skutkowałoby koniecznością umorzenia postępowania

128 w sprawie umorzenia przedmiotowej należności jako bezprzedmiotowego.

129 Ponownie rozpoznając sprawę w wyniku ww. wyroku WSA w Warszawie,

130 Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję z dnia [...] maja 2019 r., będącą

131 przedmiotem skargi w niniejszej sprawie, utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] stycznia

132 2016 r.

133 Jako podstawę prawną decyzji organ wskazał art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia

134 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2018 r., poz.

135 2096 ze zm.; dalej jako "k.p.a.") w związku z art. 83 ust. 4 ustawy z dnia

136 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300

137 ze zm.).

138 W uzasadnieniu decyzji, odnosząc się do wskazań WSA w Warszawie organ

139 wskazał, że stosownie do art. 24 ust. 4 u.s.u.s. należności z tytułu składek ulegają

140 przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne,

141 z zastrzeżeniem ust. 5-6. Podkreślił, że 5-letni termin przedawnienia należności

142 składkowych wprowadzono z dniem 1 stycznia 2012 r. ustawą z dnia 16 września

143 2011 r. o redukcji niektórych obowiązków obywateli i przedsiębiorców (Dz. U. z 2011 r.

144 poz. 1378). Jednak w art. 27 ustawy nowelizującej ustawodawca postanowił, że do

145 przedawnienia należności z tytułu składek, o którym mowa w art. 24 ust. 4 ustawy

146 systemowej, którego bieg rozpoczął się przed dniem 1 stycznia 2012 r., stosuje się

147 przepisy w brzmieniu nadanym ww. ustawą, z tym że bieg przedawnienia

148 rozpoczyna się od dnia 1 stycznia 2012 r. (ust. 1), zaś jeżeli przedawnienie rozpoczęte

149 przed 1 stycznia 2012 r. nastąpiłoby zgodnie z przepisami dotychczasowymi wcześniej,

150 przedawnienie następuje z upływem tego wcześniejszego terminu (ust. 2). Zdaniem

151 organu, należności objęte zaskarżoną decyzją mogły przedawnić się najpóźniej

152 1 stycznia 2017 r., o ile nie zaistniały okoliczności wpływające na bieg terminu

153 przedawnienia.

154 Dalej organ wskazał, że zgodnie z art. 24 ust. 5b ustawy o systemie ubezpieczeń

155 społecznych, bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony m.in. od dnia podjęcia

156 pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek,

157 o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania

158 egzekucyjnego. Organ stwierdził, że należności objęte tytułami wykonawczymi,

159 nie uległy przedawnieniu. Zdaniem organu, bieg terminu przedawnienia należności

160 zawieszały czynności związane z wydaniem decyzji ustalających obowiązek opłacania

161 składek oraz prowadzone postępowanie egzekucyjne. Organ stwierdził, że w dniu

162 [...] lipca 2013 r. wszczęto postępowanie egzekucyjne, a w dniu [...] października 2016 r.

163 postępowanie egzekucyjne prowadzone przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w W.

164 zostało zawieszone z uwagi na zawarty układ ratalny obejmujący okres 07/2003-

165 01/2007 (umowa ratalna nr [...] z dnia [...] października 2016 r.).

166 Organ wskazał, że zgodnie z art. 28 ust. 2 z zastrzeżeniem art. 30 ustawy o

167 systemie ubezpieczeń społecznych, należności z tytułu składek (w tym także odsetki za

168 zwłokę, koszty upomnienia, opłata dodatkowa) mogą być umarzane tylko w przypadku

169 stwierdzenia ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki wystąpienia całkowitej

170 nieściągalności zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6 ww. ustawy. Organ dodał, że

171 zgodnie z art. 28 ust. 3a w związku z art. 32 ustawy o systemie ubezpieczeń

172 społecznych i § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej

173 z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu

174 składek (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365) należności z tytułu składek na

175 ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne oraz Fundusz Pracy,

176 ubezpieczonych będących jednocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia,

177 mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej

178 nieściągalności. Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli

179 zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

180 w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego

181 i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w pkt 1-3.

182 Organ podkreślił, że zadłużenie wnioskodawcy było wynikiem nieopłacania w

183 ustawowym terminie płatności składek w czasie prowadzonej działalności gospodarczej.

184 Wskazał, że aktualnie wnioskodawca jest zgłoszony do ubezpieczeń jako osoba

185 pobierająca świadczenie emerytalne. Otrzymuje z tego tytułu dochód w wysokości

186 [...] zł netto. Natomiast z oświadczenia wynika, że prowadzi on gospodarstwo

187 domowe z żoną, która pobiera świadczenie emerytalne w kwocie [...] zł. Wnioskodawca

188 ponosi stałe wydatki związane z utrzymaniem z tytułu miesięcznych opłat w wysokości

189 [...] zł, z tytułu opłat eksploatacyjnych [...] zł, a na koszty związane z leczeniem

190 przeznacza [...] zł. Z oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym wynika, że

191 posiada on zobowiązania wobec innych wierzycieli w wysokości [...] zł, spłacane w

192 miesięcznych ratach. Wnioskodawca nie wskazał, aby był właścicielem majątku

193 ruchomego, nieruchomości czy innych praw majątkowych.

194 Odnosząc się do okoliczności, iż wnioskodawca posiada rozdzielność majątkową

195 z żoną, organ stwierdził, że na ogólną sytuację finansową rodziny mają wpływ dochody

196 wszystkich osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Podkreślił, że

197 ustalony dochód osiągany przez dłużnika jest kwotą wyższą od minimum socjalnego dla

198 dwuosobowego gospodarstwa emeryckiego ([...] zł), co potwierdza, że możliwe

199 jest zaspokajanie podstawowych potrzeb życiowych.

200 Zdaniem organu, aktualna sytuacja finansowa strony ogranicza jednorazową

201 spłatę zadłużenia, lecz nie przesądza o braku możliwości spłaty zadłużenia w układzie

202 ratalnym. Nie bez znaczenia pozostaje fakt, że wnioskodawca spłaca układ ratalny

203 wobec ZUS, zgodnie z którym miesięczna rata wynosi [...] zł. Organ dodał, że

204 wnioskodawca legitymuje się orzeczeniem o umiarkowanym stopniu

205 niepełnosprawności z [...] listopada 2014 r. oraz [...] lutego 2015 r., które zostało wydane

206 do [...] listopada 2017 r., nie przedstawił natomiast aktualnego orzeczenia. Podkreślił, że

207 wnioskodawca posiada stałe źródło dochodu w postaci pobieranego świadczenia

208 emerytalnego, którego wypłata przysługuje niezależnie od stanu zdrowia.

209 Skargę na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego

210 w Warszawie wniósł Z. D.

211 Skarżący powołał się na trudną sytuację zdrowotną i finansową, jak również

212 zakwestionował stanowisko organu w zakresie braku przedawnienia należności.

213 Wskazał, że zobowiązania powstały od 2003 r. do 2006 r. na podstawie tytułów

214 wykonawczych wystawianych co miesiąc. Organ uzasadniając decyzję nie przedstawił

215 informacji dotyczących okresów wymagalności należności w związku z okresami

216 przedawnienia. Skarżący podkreślił, że zawarł ugodę i płaci kwotę [...] zł miesięcznie,

217 zatem nie unika zobowiązań. Zauważył, że Sąd administracyjny w przedmiotowej

218 sprawie dwa razy uchylił decyzję ZUS.

219 W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał dotychczasowe stanowisko oraz

220 wniósł o oddalenie skargi.

221 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

222 Stosownie do art. 1 § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów

223 administracyjnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 2107 ze zm.), sądy administracyjne kontrolują

224 działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, badając

225 prawidłowość zastosowania przepisów obowiązującego prawa oraz trafność ich

226 wykładni.

227 Uwzględnienie skargi następuje w przypadku stwierdzenia przez Sąd naruszenia

228 przepisów prawa materialnego lub istotnych, mających wpływ na wynik sprawy, wad w

229 postępowaniu, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o

230 postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.),

231 przy czym na podstawie art. 134 § 1 cytowanej ustawy, sąd rozstrzyga w granicach

232 danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną

233 podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a ww. ustawy.

234 W rozpoznawanej sprawie wystąpiły tego rodzaju wady i uchybienia, które

235 skutkowały uchyleniem zaskarżonej decyzji.

236 Kontroli Sądu podlegała decyzja Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w

237 B. z dnia [...] maja 2019 r., utrzymująca w mocy decyzję Zakładu

238 Ubezpieczeń Społecznych [...] Oddział w W., Inspektorat w Ż. z dnia

239 [...] stycznia 2016 r. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie

240 zdrowotne.

241 Materialnoprawną podstawę zaskarżonej decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia

242 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2019 r., poz. 300

243 ze zm.). Zgodnie z art. 28 ust. 1 tej ustawy, należności z tytułu składek mogą być

244 umarzane w całości lub w części przez Zakład, z uwzględnieniem ust. 2-4.

245 Na podstawie art. 28 ust. 2 u.s.u.s., należności z tytułu składek mogą być umarzane

246 tylko w przypadku ich całkowitej nieściągalności, z zastrzeżeniem ust. 3a. Przypadki

247 całkowitej nieściągalności składek zostały określone w art. 28 ust. 3 pkt 1-6.

248 Natomiast zgodnie z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., należności z tytułu składek na

249 ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek

250 na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku

251 ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe zasady umarzania należności w tym trybie

252 określa rozporządzenie Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca

253 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na

254 ubezpieczenia społeczne (Dz. U. z 2003 r. Nr 141, poz. 1365). Zgodnie z § 3 ust. 1

255 rozporządzenia, Zakład może umorzyć wskazane należności z tytułu składek, jeżeli

256 zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest

257 w stanie ich opłacić, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego

258 i jego rodziny, w szczególności w przypadkach określonych w pkt 1-3.

259 W niniejszej sprawie należy mieć przede wszystkim na względzie okoliczność, że

260 zaskarżona decyzja została wydana w wyniku prawomocnego wyroku Wojewódzkiego

261 Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa

262 1062/18, uchylającego decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia

263 2018 r. w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek.

264 W związku z powyższym wskazać trzeba, że zgodnie z art. 153 ustawy - Prawo

265 o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, ocenia prawna i wskazania co do

266 dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz

267 organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było

268 przedmiotem zaskarżenia. Reguła wyrażona w tym przepisie ma charakter

269 bezwzględnie obowiązujący, tym samym ani organ administracji, ani sąd orzekający

270 ponownie w danej sprawie nie mogą formułować innych, odmiennych poglądów niż

271 uprzednio wyrażone w wyroku. Ocena prawna traci moc jedynie w sytuacji zmiany

272 prawa, czy istotnych okoliczności faktycznych sprawy, które zaistniały już po wydaniu

273 wyroku, czy też w sytuacji wzruszenia we właściwym trybie orzeczenia zawierającego

274 ocenę prawną. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że organ

275 administracji jest zobowiązany rozpatrzyć sprawę ponownie, stosując się do oceny

276 prawnej zawartej w uzasadnieniu wyroku sądu, bez względu na poglądy prawne

277 wyrażone w orzeczeniach sądowych w innych sprawach (por. wyrok WSA w Warszawie

278 z dnia 28 lutego 2019 r. sygn. akt VI SA/Wa 2220/18).

279 W powyższym wyroku z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18

280 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wskazał, że przeprowadzone przez

281 organ postępowanie nie wykazało, że całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r.,

282 w odniesieniu do których rozważane było umorzenie, jest nadal wymagalna.

283 Nie ustalono, czy zobowiązanie nie wygasło na skutek przedawnienia lub zapłaty.

284 Ponownie rozpoznając sprawę, organ stwierdził w uzasadnieniu decyzji, że

285 przedmiotowe należności nie uległy przedawnieniu, ponieważ bieg terminu

286 przedawnienia należności zawieszały czynności związane z wydaniem decyzji

287 ustalających obowiązek opłacania składek oraz prowadzone postępowanie

288 egzekucyjne. Organ wskazał, że w dniu [...] lipca 2013 r. wszczęto postępowanie

289 egzekucyjne, a w dniu [...] października 2016 r. postępowanie egzekucyjne prowadzone

290 przez Dyrektora [...] Oddziału ZUS w W. zostało zawieszone z uwagi na zawarty

291 układ ratalny obejmujący okres 07/2003-01/2007 (umowa ratalna nr [...] z dnia

292 [...] października 2016 r.). Nie wyjaśnił jednak, jakie konkretnie czynności i w jakiej dacie

293 podjęte spowodowały, w jego ocenie, zawieszenie biegu terminu przedawnienia

294 należności z tytułu składek w odniesieniu do poszczególnych okresów składkowych.

295 W aktach sprawy brak jest dokumentacji dotyczącej decyzji ustalających

296 obowiązek opłacania składek, pozwalającej na stwierdzenie, w jakim okresie bieg

297 terminu przedawnienia należności uległ zawieszeniu na podstawie art. 24 ust. 5f u.s.u.s.

298 Zgodnie z tym przepisem, w przypadku wydania przez Zakład decyzji ustalającej

299 obowiązek podlegania ubezpieczeniom społecznym, podstawę wymiaru składek lub

300 obowiązek opłacania składek na te ubezpieczenia, bieg terminu przedawnienia ulega

301 zawieszeniu od dnia wszczęcia postępowania do dnia, w którym decyzja stała się

302 prawomocna. Ponadto, w aktach sprawy brak jest również dokumentacji, na jaką

303 powołuje się organ, dotyczącej postępowania egzekucyjnego, która pozwoliłaby na

304 ocenę stanowiska organu – tym bardziej, że organ nie wyjaśnił, których należności

305 dotyczy postępowanie egzekucyjne (za jakie okresy składkowe oraz w jakiej kwocie).

306 Organ nie wskazał daty wystawienia oraz numerów tytułów wykonawczych, ani daty ich

307 doręczenia stronie. Okoliczności te są o tyle istotne, że doręczenie stronie odpisu tytułu

308 wykonawczego wszczyna postępowanie egzekucyjne (art. 26 § 5 pkt 1 u.p.e.a.),

309 natomiast zgodnie z art. 24 ust. 5b u.s.u.s., bieg terminu przedawnienia należności z

310 tytułu składek zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do

311 wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnik został zawiadomiony, do

312 dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Czynnością taką jest niewątpliwie

313 doręczenie stronie odpisu tytułu wykonawczego, dlatego okoliczność ta musi wynikać

314 bezspornie z akt sprawy. W sytuacji braku w aktach sprawy dokumentów dotyczących

315 prowadzonego postępowania egzekucyjnego nie można ustalić terminu powiadomienia

316 strony o dokonanych czynnościach egzekucyjnych. Nie sposób zatem ustalić, czy

317 doszło do zawieszenia biegu terminu przedawnienia należności (por. wyrok WSA w

318 Łodzi z dnia 7 listopada 2019 r. sygn. akt III SA/Łd 778/19). Nadto organ nie wyjaśnił,

319 czy część zobowiązań nie została spłacona w ramach układu ratalnego z dnia

320 19 października 2016 r., na który zresztą powołano się w decyzji. Dodatkowo zauważyć

321 trzeba, że umowa ratalna nie obejmuje wszystkich okresów składkowych (dotyczy

322 okresu od 07/2003 – do 01/2007), tj. nie obejmuje okresów do lipca 2003 r.

323 Tym samym, organ nie wykonał zaleceń Sądu zawartych w wyroku z dnia

324 15 listopada 2018 r. sygn. akt V SA/Wa 1062/18. Przeprowadzone postępowanie

325 nie wykazało, że całość składek za okres od 2003 r. do 2007 r., w odniesieniu do

326 których rozważane było umorzenie, jest nadal wymagalna. Organ nadal nie ustalił, czy

327 zobowiązanie nie wygasło na skutek przedawnienia lub zapłaty, stosownie do wskazań

328 zawartych w wyroku Sądu, przez co naruszył art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu

329 przed sądami administracyjnymi.

330 Jeszcze raz podkreślenia wymaga, że przedawnienie lub zapłata należności

331 skutkowałyby koniecznością umorzenia postępowania w sprawie umorzenia należności

332 z tytułu składek w części, w jakiej należności te nie są wymagalne. Okoliczność

333 wszczęcia postępowania egzekucyjnego, zmierzającego do wyegzekwowania

334 należności z tytułu składek za okresy wskazane w zaskarżonej decyzji, skutkująca

335 zawieszeniem biegu terminu przedawnienia, powinna być ustalona w sposób

336 bezsporny. Bieg terminu przedawnienia zostaje bowiem zawieszony od dnia podjęcia

337 pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek,

338 o której dłużnik został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania

339 egzekucyjnego, stosownie do art. 24 ust. 5b u.s.u.s. Należy zatem bezspornie ustalić,

340 za jaki okres zobowiązanie z tytułu składek istnieje i czy należności z tytułu składek

341 nie uległy w części przedawnieniu. W przypadku uznania, że nie doszło do

342 przedawnienia należności z tytułu składek, organ powinien wskazać, z jakiego powodu

343 przyjął takie stanowisko oraz poprzeć je materiałem dowodowym.

344 W niniejszej sprawie Zakład nie wyjaśnił w sposób bezsporny kwestii

345 ewentualnego przedawnienia należności objętych postępowaniem. W aktach sprawy

346 brak jest bowiem dokumentów potwierdzających zawieszenie biegu terminu

347 przedawnienia zobowiązania. Zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem

348 art. 153 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi oraz art. 7,

349 art. 77 § 1, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. w stopniu, który mógł mieć istotny wpływ na

350 rozstrzygnięcie sprawy.

351 Ponownie rozpoznając sprawę organ będzie miał na uwadze powyższe

352 wskazania oraz uzupełni akta sprawy o dokumentację dotyczącą decyzji ustalających

353 obowiązek opłacania składek, jak również o dokumentację dotyczącą prowadzonego

354 postępowania egzekucyjnego zmierzającego do wyegzekwowania należności z tytułu

355 składek, pozwalającą na ocenę okoliczności zawieszenia biegu terminu przedawnienia

356 należności.

357 Z tych przyczyn, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie na podstawie

358 art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed

359 sądami administracyjnymi orzekł, jak w sentencji wyroku.