Postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2015 r., VII SA/Wa 351/15

postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 18 czerwca 2015 r., VII SA/Wa 351/15

Sentencja

1 Referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Warszawie - Ewa Kowalska - Hupko po rozpoznaniu w dniu 18 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] na decyzję Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia [...] listopada 2014 r. znak [...] w przedmiocie umorzenia postępowania administracyjnego postanawia: odmówić [...] przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

Uzasadnienie

2 [...] w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi złożyło na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa pomocy, jako zakres żądania wskazując zwolnienie od kosztów sądowych i częściowe zwolnienie od kosztów sądowych.

3 Z treści wniosku wynika, iż ww. Stowarzyszenie prowadzi działalność statutową, której celem jest m.in. odbudowa i utrzymanie historycznych wartości zabytków [...], rewaloryzacja i pielęgnacja historycznego i kulturalnego krajobrazu. W uzasadnieniu wskazano, że działalność Stowarzyszenia opiera się na pracy społecznej członków i wolontariacie. Stowarzyszenie prowadzi działalność w rozmiarach służących realizacji celów statutowych, z której uzyskany dochód przeznaczany jest w całości na działanie organizacji. Stowarzyszenie wskazało, że jego siedziba - zamek [...] w [...] – stanowi przedmiot użyczenia na rzecz Stowarzyszenia, które od ponad 20 lat wspiera prace rewaloryzacyjne założenia zabytkowego w [...]. Podniosło, że z uwagi na prowadzony remont oraz adaptację pomieszczeń na usługi hotelowe i gastronomiczne nie ma możliwości wykorzystania pomieszczeń folwarcznych jako bazy noclegowej. Stowarzyszenie wskazało, że ponosi wydatki związane z opłatami za energię elektryczną, wodę i inne opłaty związane z zarządem nad użyczoną mu nieruchomością. Oświadczyło, że na rachunku bankowym posiada kwotę 29,75 zł.

4 W tym stanie rzeczy stwierdzono, co następuje:

5 Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r. poz. 270) osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane wówczas, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania.

6 Przypomnieć należy, że zasadą w postępowaniu sądowoadministracyjnym jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania związanych z ich udziałem w sprawie (art. 199 ustawy), udzielenie stronie prawa pomocy przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do sytuacji wyjątkowych.

7 Wskazać też trzeba, że w orzecznictwie sądowym i w doktrynie przyjmuje się, iż ubiegając się o zwolnienie od obowiązku ponoszenia kosztów postępowania osoba prawna czy też inna jednostka organizacyjna nieposiadająca osobowości prawnej zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie posiada środków na ich poniesienie, ale również, że nie ma ich mimo, iż podjęła wszelkie niezbędne kroki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 15 kwietnia 2008 r. II OZ 318/08 Lex nr 479111, z dnia 1 kwietnia 2008 r. II OZ 266/08 Lex nr 479009, z dnia 26 stycznia 2009 r. II OZ 28/09 LEX nr 537851, z 29 marca 2011 r. I OZ 191/11 LEX nr 794951, J.P.Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Warszawa 2008 r.). Zwolnienie z obowiązku ponoszenia kosztów postępowania związanych z udziałem strony w sprawie może zatem nastąpić tylko w sytuacjach wyjątkowych, kiedy to strona nie z własnej winy pozbawiona jest środków niezbędnych na pokrycie tych kosztów.

8 Odnosząc powyższe uwagi do niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy złożonego przez [...], nie wykazało ono bowiem, że nie ma możliwości zdobycia środków na koszty sądowe w niniejszej sprawie.

9 Z uwagi na niewystarczające, w ocenie referendarza sądowego, przedstawienie sytuacji finansowej Stowarzyszenia w złożonym wniosku, pismem z dnia 14 kwietnia 2015 r. wezwano wnioskodawcę do uzupełnienia danych zawartych w złożonym wniosku poprzez:

10 - nadesłanie kopii bilansu za 2014 rok,

11 - wskazanie wysokości dochodów uzyskanych z prowadzonej działalności w okresie ostatnich trzech miesięcy,

12 - nadesłanie wyciągów z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy,

13 - wskazanie, ilu członków liczy stowarzyszenie,

14 - wskazanie, czy zostały ustalone składki członkowskie na działalność stowarzyszenia; jeśli tak, w jakiej wysokości i jak często są pobierane (co miesiąc, kwartał),

15 - podanie, jakie miesięczne koszty związane z działalnością ponosi stowarzyszenie i co się na te koszty składa.

16 Przy piśmie z dnia 4 maja 2015 r. Stowarzyszenie nadesłało rachunek zysków i strat za 2014 r., z którego wynika, że poniosło stratę w wysokości 52.836,41 zł. W piśmie tym wskazano, że Stowarzyszenie zrzesza 16 członków. Wysokość składek członkowskich określono na 120 zł, przy czym składki te płatne są jednorazowo, a na wniosek członka Stowarzyszenia znajdującego się w trudnej sytuacji materialnej istnieje możliwość częściowego zwolnienia ze składki. Wysokość dochodów Stowarzyszenia uzyskanych z prowadzonej działalności w I kwartale 2015 r. wyniosła od 1000 do1500 zł. Stowarzyszenie dodało ponadto, że jego majątek tworzony jest także z darowizn i celowych dotacji. W przypadku pozyskania środków finansowych z innych źródeł prowadzone są prace inwestycyjne (remontowo-budowlane oraz adaptacyjne).

17 Odnosząc się do wezwania w zakresie wskazania, jakie miesięczne koszty związane z działalnością ponosi stowarzyszenie i co się na te koszty składa, Stowarzyszenie wskazało, że miesięczne koszty, jakie ponosi, są zależne od różnych czynników. "Koszty eksploatacyjne (np. opłaty za media – woda, gaz, energia elektryczna) muszą uwzględniać sezonowość. W miesiącach zimowych koszty związane z ogrzewaniem są wyższe, w miesiącach letnich organizacja ponosi dodatkowe koszty związane z utrzymaniem zieleni (wykaszanie traw). Stałe koszty mieszczą się w przedziale od 800 do 1500 zł". Stowarzyszenie odpowiedziało zatem w tym zakresie w sposób bardzo ogólnikowy, co utrudnia dokonanie oceny jego sytuacji finansowej w kontekście spełnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Podkreślić bowiem trzeba, że nie wszystkie wydatki, jakie strona wnioskująca o przyznanie prawa pomocy ponosi, automatycznie korzystają z pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, jakimi są koszty sądowe (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 14 kwietnia 2015 r. II GZ 119/15, z dnia 24 marca 2015 r. II FZ 36/15 LEX nr 1667405, z dnia 25 września 2014 r. II FZ 1187/14 LEX nr 1507548). Z uwagi na brak dokładnego wskazania poszczególnych rodzajów wydatków Stowarzyszenia i ich wysokości nie jest możliwe ustalenie, które z ponoszonych przez nie wydatków można uznać za takie, które mają pierwszeństwo przed kosztami sądowymi. Zauważyć również trzeba, że pomimo zawartego w piśmie z dnia 14 kwietnia 2015 r. wezwania, Stowarzyszenie nie nadesłało wyciągu z rachunku bankowego z okresu ostatnich trzech miesięcy, obrazującego stan środków na koncie i ich przepływ. Wprawdzie Stowarzyszenie wymieniło wyciągi z rachunku bankowego jako załącznik do pisma z dnia 4 maja 2015 r., jednakże takich wyciągów nie dołączyło. Na podstawie udzielonych przez skarżące Stowarzyszenie informacji nie można zatem ustalić, jakimi środkami finansowymi ono dysponuje i jakie konkretnie wydatki ponosi, co nie pozwala na dokonanie jednoznacznej oceny jego możliwości płatniczych.

18 Wskazać też trzeba, że wprawdzie we wniosku Stowarzyszenie oświadczyło, że stan środków na koncie wynosi 29,75 zł, to jednak, po pierwsze, nie udokumentowało tego poprzez nadesłanie wyciągu z rachunku, po drugie - brak środków na koncie nie skutkuje automatycznie zwolnieniem strony z kosztów sądowych.

19 Jak już bowiem wskazano, osoba prawna zobowiązana jest wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, mimo iż podjęła wszelkie niezbędne środki, aby zdobyć fundusze na pokrycie tych wydatków. Podkreślić też trzeba, że sam fakt, iż stowarzyszenie działa w interesie społecznym nie zwalnia go od obowiązku zapewnienia środków na ponoszenie kosztów sądowych. Stowarzyszenia winny liczyć się z koniecznością ponoszenia kosztów sądowych w postępowaniach, w których uznają swój udział za celowy i mieć przygotowane na ten cel odpowiednie środki finansowe. Każde stowarzyszenie powinno zatem podejmować odpowiednie kroki w kierunku uzyskania stosownych środków pieniężnych na prowadzenie działalności, dla której zostało utworzone i na poniesienie kosztów sądowych, np. poprzez ustalenie składek członkowskich w wysokości gwarantującej sfinansowanie podejmowanych działań, czy też poprzez przyjęcie w poczet swoich członków odpowiedniej liczby osób, które takie składki będą uiszczać. Stowarzyszenia "rejestrowe" mogą pozyskiwać środki ponadto z darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz z ofiarności publicznej (art. 33 ustawy z dnia 7 kwietnia 1989 r. Prawo o stowarzyszeniach), mogą również prowadzić działalność gospodarczą (art. 34 tej ustawy), mogą także otrzymywać dotacje według zasad określonych w odrębnych przepisach (art. 35). Ustawodawca określił zatem szeroki zakres źródeł, z których tego rodzaju podmioty mogą czerpać dochody.

20 Takim właśnie stowarzyszeniem "rejestrowym" jest wnioskujące o przyznanie prawa pomocy [...], które, jak samo wskazuje, oprócz dochodu ze składek członkowskich uzyskuje dochody także z własnej działalności, otrzymuje również dotacje i darowizny. Mając na względzie powyższe możliwości finansowania celów Stowarzyszenia przyjąć trzeba, że jego członkowie powinni zadbać o wykorzystanie tych możliwości celem zgromadzenia środków finansowych na koszty sądowe w niniejszej sprawie. W orzecznictwie sądowym utrwalony został bowiem pogląd, iż w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, stowarzyszenie powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych (por. postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego: z dnia 22 stycznia 2009 r. II OZ 22/09 LEX nr 551904, z dnia 16 kwietnia 2008 r. II OZ 321/04 LEX nr 479098, z dnia 17 kwietnia 2012 r. II OZ 252/12 LEX nr 1138287). Nawet jeżeli aktualne dochody Stowarzyszenia czy środki znajdujące się na rachunku bankowym nie pozwalają na sfinansowanie niniejszej sprawy sądowej, to Stowarzyszenie winno było podjąć odpowiednie działania w celu pozyskania dodatkowych środków finansowych od członków Stowarzyszenia. Warto zauważyć, że [...] składa się z 16 członków, natomiast wysokość wpisu sądowego od skargi w niniejszej sprawie wynosi 200 zł. Wysokość innych wpisów sądowych, które mogą (lecz nie muszą) pojawić się w tej sprawie na dalszym etapie postępowania nie przekraczałaby 100 zł, a ponadto koszty te byłyby rozłożone w czasie.

21 Mając na względzie wszystkie wskazane okoliczności stwierdzić trzeba, że brak jest podstaw do przyznania prawa pomocy [...], nie wykazało ono bowiem, że z przyczyn od siebie niezależnych nie ma możliwości pozyskania środków koniecznych do prowadzenia postępowania sądowego.

22 Z uwagi na powyższe, na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji postanowienia.