Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2018 r., VII SA/Wa 2868/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2018 r., VII SA/Wa 2868/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jadwiga Smołucha, Sędziowie sędzia WSA Bogusław Cieśla (spr.), sędzia WSA Marta Kołtun – Kulik, Protokolant spec. Dorota Wasiłek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 23 listopada 2018 r. sprawy ze skargi B. Ś. na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2017 r. znak [...] w przedmiocie odmowy umorzenia opłaty legalizacyjnej uchyla zaskarżoną decyzję

Uzasadnienie

2 Sygnatura akt VII SA/Wa 2868/17

UZASADNIENIE

3 Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2017r. znak: [...], Powiatowy Inspektor Nadzoru Budowlanego w [...] nałożył na B. i D. Ś. opłatę legalizacyjną w kwocie 50.000 zł, z tytułu rozbudowy budynku mieszkalnego jednorodzinnego na działce nr ewid. [...] w K., bez wymaganego pozwolenia na budowę.

4 Wnioskiem z dnia 13 maja 2017 r. B. i D. Ś. zwrócili się do Wojewody [...] o umorzenie ww. opłaty legalizacyjnej, wskazując na ciężką sytuację materialną swojej rodziny.

5 Wojewoda [...] decyzją z dnia [...] sierpnia 2017r., na podstawie art. 67a § 1 pkt 3 oraz art. 67b § 1 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201, z późn. zm.) oraz art. 49c ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 1994 r. - Prawo budowlane (Dz. U. z 2016 r., poz. 290 z późn. zm.) po rozpatrzeniu wniosku B. i D. Ś. o umorzenie opłaty legalizacyjnej w kwocie 50.000 zł wymierzonej postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. - odmówił całkowitego lub częściowego umorzenia opłaty legalizacyjnej.

6 W zakresie sytuacji rodzinnej organ ustalił, że B. Ś. (51 lat) i D. Ś. (51 lat) prowadzą gospodarstwo domowe wspólnie z matką zobowiązanej J. U. (81 lat). Rodzina zamieszkuje w murowanym, jednokondygnacyjnym budynku mieszkalnym o łącznej powierzchni 121 m2. Budynek składa się z dziewięciu pomieszczeń, z czego trzy objęte zostały przedmiotową legalizacją. W samowolnie dobudowanych pomieszczeniach znajduje się łazienka, toaleta oraz kotłownia.

7 B. Ś. zatrudniona jest w firmie A. Sp. z o.o. na pół etatu. Jej mąż, D. Ś. jest osobą niepracującą, zajmuje się prowadzeniem niewielkiego (3,70 ha) gospodarstwa rolnego. Strona podnosiła, że gospodarstwo nie przynosi praktycznie żadnych dochodów.

8 Zobowiązany był alkoholikiem, przyjmuje leki na chorobę alkoholową, leki uspokajające oraz leczy się na nadciśnienie. B. Ś. ma problemy ze zdrowiem - zapalenie stawu barkowego oraz konieczność rehabilitacji.

9 J. U. 81-letnia matka zobowiązanej, ze względu na wiek jest osobą wymagającą stałej opieki.

10 Zobowiązani są właścicielami budynku mieszkalnego oraz budynków gospodarczych:

11 - magazynu na zboże o powierzchni 27 m2: drewniane ściany i murowane słupki

12 - drewnianej stodoły o powierzchni 98 m2

13 - murowanej obory o powierzchni 72 m2

14 - murowanego domku letniego o powierzchni około 28 m2, w którym znajdują się dwa pomieszczenia

15 - drewnianego garażu na ciągnik, o powierzchni około 16 m2

16 - murowanego składziku o powierzchni około 10 m2

17 - drewnianego składziku o powierzchni około 9 m2

18 - drewnianego składziku o powierzchni około 22 m2

19 - drewnianego składziku o powierzchni około 14 m2

20 - drewnianego składziku o powierzchni około 37 m2.

21 Ponadto, B. i D. Ś. są właścicielami użytków rolnych o łącznej powierzchni 3,24 ha, z czego:

22 - 0,40 ha stanowią łąki

23 - 2,58 ha stanowią grunty orne (zasiew: owies oraz 0,04 ha to ogród oraz uprawa ziemniaków)

24 - 0,09 ha stanowi działka leśna

25 - 0,17 ha to plac przy siedlisku

26 Nadto posiadają następujące ruchomości:

27 - motorower [...] [...] z 2012 r.

28 - motorower [...] [...] z 2014 r.

29 - ciągnik [...] z 1975 r.

30 - siewnik marka i rok produkcji nieznane

31 - pług dwuskibowe: marka i rok produkcji nieznane

32 - brony czteropolowe: marka i rok produkcji nieznane

33 - kultywator: marka i rok produkcji nieznane.

34 Składniki majątku stanowią wspólną własność małżeńską.

35 Prowadzeniem gospodarstwa rolnego zajmuje się zobowiązany. Zobowiązana od dnia 1 lutego 2011 r. zatrudniona jest na czas nieokreślony w firmie A. Sp. z o.o. na stanowisku szwaczki. Otrzymuje średnie miesięczne wynagrodzenie brutto w wysokości 1 000 zł, co netto wynosi 768, 24 zł.

36 Dochód zobowiązanych uzupełnia emerytura otrzymywana przez J. U. w wysokości około 1.120 zł.

37 B. Ś. jest podatnikiem podatku rolnego. Dochód przez nią uzyskiwany wynosi 3 144,20 zł (przy stawce 1 975 zł/ha przeliczeniowy).

38 Zobowiązana uzyskała dopłaty z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa za 2016 r. w wysokości:

39 - 2 458,20 zł - z tytułu płatności bezpośrednich

40 - 563,85 zł - z tytułu płatności ONW.

41 Wnioskodawcy posiadają zasoby finansowe w kwocie 3 148,91 zł.

42 Biorąc pod uwagę ww. dane, organ obliczył, iż na dochód w rodzinie B. i D. Ś. składają się:

43 - wynagrodzenie B. Ś. w kwocie 768,24 zł,

44 - emerytura pobierana przez J. U. w kwocie 1 120 zł,

45 - dopłata z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w kwocie 3 022,05 zł (251,84 zł/m-c),

46 - dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 3 144,20 zł (262,02 zł/m-c),

47 Zatem miesięczny dochód wynosi 2 402,10 zł, co daje kwotę 800,71 zł na osobę.

48 Zobowiązana przedstawiła wydatki ponoszone w związku z utrzymaniem gospodarstwa domowego, w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o ulgę:

49 a) wydatki stałe:

50 - telefon i internet - 260,80 zł (miesięcznie 86,93 zł)

51 - telefon na kartę - 90 zł (miesięcznie 30 zł)

52 - ubezpieczenie rolne - 156 zł (miesięcznie 13 zł)

53 b) wydatki zmienne:

54 - żywność - około 1800 zł (600 zł miesięcznie)

55 - podatek rolny - 99 zł (33 zł miesięcznie)

56 - odzież - około 600 zł (200 zł miesięcznie)

57 - leki - około 600 zł (200 zł miesięcznie)

58 - opłata za wodę - 46,09 zł ( ok. 15,40 zł miesięcznie)

59 - ubezpieczenie kwartalne KRUS - 393 zł (131 zł miesięcznie)

60 - opłata za energię elektryczną - 144,71 zł (ok. 48,25 zł miesięcznie)

61 - ubezpieczenie w PZU - 76,99 zł (ok. 25,67 miesięcznie)

62 - roczna opłata za meliorację - 10,36 zł ( ok. 0,87 zł miesięcznie)

63 - opłata za wywóz śmieci - 90 zł (30 zł miesięcznie)

64 - ubezpieczenie motoroweru - 69 zł (ok. 23 zł miesięcznie)

65 - paliwo - 879,60 zł ( ok. 293,20 zł miesięcznie)

66 - rehabilitacja w związku z zapaleniem stawu barkowego - 50 zł

67 - nawozy - 1246 zł (ok. 415,30 zł miesięcznie).

68 Miesięczne wydatki ponoszone przez B. i D. Ś. wynoszą 2195,62 zł, co daje 731,87 zł na osobę.

69 Dokonując analizy stanu faktycznego, Wojewoda [...] wskazał, że ustawowa przesłanka ważnego interesu podatnika jest związana bezpośrednio z sytuacją określonej osoby. O istnieniu ważnego interesu podatnika decydują zobiektywizowane kryteria, na podstawie których organ rozstrzyga o odroczeniu, rozłożeniu na raty czy też umorzeniu, bądź nie, zaległości z tytułu zobowiązania publicznoprawnego.

70 Umorzenie należności podatkowej jest instytucją nadzwyczajną i wyjątkową. Ulga jest najszerszą formą pomocy stronie, zakłada bowiem zwolnienie, choćby częściowe z obowiązku zapłaty należnego prawem świadczenia.

71 Do zastosowania ulgi nie jest wystarczające powołanie się przez stronę na ogólnie trudną sytuację finansową. Konieczne jest wykazanie konkretnych okoliczności, które powodowały przejściowy i niezawiniony brak zdolności płatniczej uniemożliwiający wywiązanie się z ciążących obowiązków względem Skarbu Państwa.

72 W ocenie Wojewody [...], zebrany materiał nie wskazuje na to, aby w obecnej sytuacji życiowej i rodzinnej B. i D. Ś. wystąpiły nadzwyczajne sytuacje.

73 Wymierzenie opłaty legalizacyjnej jest konsekwencją działań, stanowiących naruszenie przepisów ustawy Prawo budowlane. Niewiedza wnioskodawców w zakresie obowiązków wynikających z Prawa budowlanego, nie może stanowić przesłanki do umorzenia opłaty legalizacyjnej.

74 W ocenie Wojewody [...] tylko część kosztów utrzymania domu i rodziny to wydatki o niezmiennej wysokości, tj. np. opłaty abonamentowe, za energię i gaz, które są ponoszone regularnie. Większość wydatków ma jednak charakter w mniejszym lub w większym stopniu zmienny, a niektóre można wręcz w sposób świadomy dostosować do swoich możliwości finansowych, np. koszty zakupu odzieży wynoszące 200 zł miesięcznie.

75 Zdaniem Wojewody [...], ogół występujących w sprawie okoliczności, nie stanowi wystarczającej podstawy do podjęcia decyzji o umorzeniu w całości lub części opłaty legalizacyjnej z uwagi na ważny interes strony.

76 Za umorzeniem należności w całości nie przemawia również interes publiczny, albowiem nie można utożsamiać interesu publicznego z subiektywnym przekonaniem strony o potrzebie umorzenia należności.

77 W interesie publicznym leży, by należności ustalane przez organy administracji publicznej były realizowane, a osoby zobowiązane nie były pochopnie zwalniane z obowiązku ich zapłaty. Znaczenie ma także interes innych podatników, którzy pomimo trudnej sytuacji materialnej wywiązują się ze swoich zobowiązań z tytułu ustalonych opłat legalizacyjnych.

78 Nie leży w interesie publicznym przyzwolenie na powstanie społecznego przekonania, że naruszenie Prawa budowlanego nie pociąga za sobą negatywnych skutków finansowych.

79 W ocenie Wojewody [...] obecna sytuacja ekonomiczna zobowiązanych nie pozwala na jednorazowe uregulowanie opłaty legalizacyjnej w całości, jednakże rodzina posiada stałe dochody w postaci wynagrodzenia B. Ś. oraz emerytury J. U., zatem umorzenie całkowite lub w części ciążącego byłoby zbytnim uprzywilejowaniem strony w stosunku do innych podmiotów w zakresie równego traktowania pod względem praw i obowiązków.

80 Niewykluczone jest, że sytuacja zawodowa wnioskodawczyni z biegiem czasu stanie się bardziej korzystna. Przy należytej staranności oraz odpowiednim zarządzaniu budżetem domowym, wnioskodawcy mają realne możliwości comiesięcznego wygospodarowania środków finansowych celem uregulowania opłaty legalizacyjnej.

81 B. Ś. złożyła odwołanie od decyzji Wojewoda [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., zarzucając jej:

82 1) naruszenie art. 67a § 1 pkt 3 ustawy ordynacja podatkowa poprzez bezzasadną odmowę całkowitego lub częściowego umorzenia opłaty legalizacyjnej, podczas gdy ustalenia stanu faktycznego wskazują, że zachodzą przesłanki do takiego umorzenia,

83 2) naruszenie art. 7 w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli,

84 3) art. 8 k.p.a. , poprzez nieprzyczynienie się przez organ do starannego i zgodnego z przepisami prawa prowadzenia postępowania mającego zagwarantować równość wobec prawa oraz podważenie zasady dotyczącej pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa.

85 Uzasadniając odwołanie podniosła, że nie ma realnych możliwości wygospodarowania środków finansowych aby uiścić opłatę legalizacyjną, gdyż różnica pomiędzy wydatkami, a przychodami wynosi zaledwie 206,48 zł.

86 Pomimo prób zmniejszenia wydatków, nie jest w stanie zgromadzić środków pozwalających na uiszczenie kwoty 50 000 zł, nawet po rozłożeniu jej na raty.

87 Aktualna sytuacja wskazuje na duże prawdopodobieństwo zwiększenia się kosztów utrzymania, z uwagi na stan zdrowia.

88 Organ I instancji sugerował, iż sytuacja może ulec zmianie na bardziej korzystną. Skarżąca podnosiła, że od dłuższego czasu stara się o zatrudnienie na pełny etat, lecz nie ma takich perspektyw.

89 Podniosła, że mąż opiekuje się matką która ma 81 lat, a gdyby miał zatrudnienie to konieczne byłoby wynajęcie osoby, która opiekowałaby się matką. Prowadzenie gospodarstwa rolnego pozwala na uzyskanie dopłat z ARiMR oraz niewielkich dochodów ze sprzedaży płodów rolnych.

90 Przy wykładni pojęcia interesu publicznego należy uwzględnić respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej, sprawność działania aparatu państwowego.

91 Umorzenie należności publicznoprawnej nie stanowi przywileju samego w sobie, lecz jest formą pomocy stronie, by nie doprowadzić do skutków niepożądanych z punktu widzenia społecznego i indywidualnego.

92 Minister Finansów decyzją z dnia [...] października 2017 r., na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257), po rozpatrzeniu odwołania B. Ś., od decyzji Wojewody [...] z dnia [...] sierpnia 2017 r., odmawiającej całkowitego i częściowego umorzenia opłaty legalizacyjnej nałożonej postanowieniem Powiatowego Inspektora Nadzoru Budowlanego w [...] z dnia [...] kwietnia 2017 r. - utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.

93 W uzasadnieniu organ podał, że stosownie do art. 67a § 1 ustawy Ordynacji podatkowej, organ, rozpatrując wniosek strony o udzielenie ulgi w spłacie zaległości podatkowych, zobowiązany jest do przeanalizowania występowania przesłanek w postaci ważnego interesu podatnika lub interesu publicznego.

94 Przepis ten nie reguluje jednak pojęcia ważnego interesu podatnika (strony) i interesu publicznego.

95 Okoliczności faktyczne dotyczące sytuacji B. i D. Ś. zostały ustalone w oparciu o oświadczenia stron, przedłożone dokumenty, a także dokumenty urzędowe uzyskane w wyniku aktywności organu I instancji.

96 Podsumowując sytuację finansową wnioskodawców, organ stwierdził, że miesięczny dochód B. i D. Ś. wynosi łącznie 2.402,10 zł netto, co daje 800,71 zł na osobę.

97 Natomiast miesięczne wydatki prowadzonego gospodarstwa domowego kształtują się na poziomie 2.195,62 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi 731,87 zł.

98 Osiągane dochody pozwalają na zaspokojenie zarówno bieżących potrzeb małżonków jak też wydatków związanych z utrzymaniem domu.

99 Zdaniem organu, pomimo trudności związanych z realizacją nałożonego zobowiązania sytuacja wnioskodawców nie zagraża ich egzystencji. Jest to sytuacja, która pozwala im na utrzymanie domu i rodziny, a uzyskiwane dochody zapewniają członkom gospodarstwa domowego stabilną egzystencję.

100 Występujący w sprawie ważny interes podatnika oraz ważny interes publiczny nie uzasadniają umorzenia opłaty legalizacyjnej.

101 B. Ś. wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na decyzję Ministra Rozwoju i Finansów z dnia [...] października 2017 r.

102 Zaskarżonej decyzji zarzuciła naruszenie przepisów:

103 1) art. 7 w zw. z art. 77 § 1 i art. 8 k.p.a. poprzez:

104 - niewyjaśnienie stanu faktycznego oraz niewyczerpujące zebranie i błędne rozpatrzenie materiału dowodowego, przez co wydano decyzję, która narusza słuszny interes obywateli,

105 -nieuwzględnienie bardzo ciężkiej sytuacji materialnej skarżącej uniemożliwiającej uiszczenie opłaty legalizacyjnej;

106 - nieuwzględnienie ważnego interesu podatnika wynikającego z przyczyn obiektywnych.

107 - nieuwzględnienie przesłanki interesu publicznego wynikającego z konsekwencji niewykonania przez skarżącą zapłaty opłaty legalizacyjnej z powodu braku możliwości finansowej do jej spełnienia.

108 2) art. 11 w zw. z art. 107 kpa, poprzez naruszenie zasady przekonywania i wyjaśniania - brak wyczerpującego uzasadnienia rozstrzygnięcia.

109 Domagała się uchylenia zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji Wojewody [...].

110 W uzasadnieniu skargi skarżąca wskazała, że organy nie wyjaśniły stanu faktycznego oraz błędnie rozpatrzyły materiał dowodowy, przez co naruszony został słuszny interes obywateli. Organy nie uwzględniły bardzo ciężkiej sytuacji materialnej, w jakiej znajduje się rodzina skarżącej, uniemożliwiającej uiszczenie opłaty legalizacyjnej. Organ odwoławczy podzielił stanowisko organu I instancji, iż sytuacja życiowa i problemy finansowe, są istotne z punktu widzenia strony jednakże nie mogą być utożsamiane z ważnym interesem podatnika, gdyż prowadziłoby to do wynaturzenia instytucji umorzenia należności.

111 Obliczając wydatki finansowe rodziny, organ II instancji, uwzględnił wyłącznie wskazane we wniosku do Wojewody [...], nie uwzględniając dodatkowych wyjaśnień w piśmie z dnia 16 października 2017 r.

112 W piśmie tym wskazano, iż sytuacja finansowa uległa pogorszeniu. U męża skarżącej zdiagnozowano gastritis acuta, co będzie wiązało się z koniecznością poniesienia kosztów leczenia. Istnieje konieczność zakupu opału (1 tona węgla), co powoduje dodatkowe wydatki. Wydatki te nie były uwzględnione we wniosku dotyczącym umorzenia opłaty legalizacyjnej. Wydatek około 1000 zł, jest kwotą znaczną, bardzo uszczuplającą budżetu domowy.

113 Wskazała, że wraz z mężem w drodze darowizny od rodziców otrzymali nieruchomość z domem, którego rozbudowa stała się przyczyną nałożenia opłaty legalizacyjnej.

114 W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, że za "ważny interes podatnika" należy uznać zarówno taką sytuację, w której z powodu nadzwyczajnych zdarzeń losowych podatnik nie jest w stanie spłacić należności podatkowych, jak i normalną sytuację ekonomiczną podatnika, z uwzględnieniem wysokości osiąganych dochodów, wydatków, możliwości spłaty innych zobowiązań finansowych (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 marca 2009 r., sygn. akt I FSK 31/08).

115 W orzecznictwie przyjmuje się, że aby można było mówić o "ważnym interesie podatnika" wnioskodawca musi wykazać okoliczności, które zachwiałyby podstawami jego egzystencji, gdyby miał uiścić opłatę legalizacyjną (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 3 marca 2009 r., sygn. akt I SA/Lu 517/08).

116 Biorąc pod uwagę wysokość wydatków i przychodów, na osobę pozostaje kwota 68,83 zł, stanowiąca różnicę pomiędzy dochodami a wydatkami.

117 Pozostająca kwota jest często wydatkowana na nieprzewidziane i niedające się zaplanować potrzeby jak np. naprawa urządzeń gospodarskich czy nieprzewidziane przypadki pogorszenia się stanu zdrowia.

118 Posiadane zasoby finansowe w kwocie 3148,91 zł są efektem wielomiesięcznych oszczędności i służą zabezpieczeniu przed niemożliwymi do przewidzenia sytuacjami losowymi.

119 Kwoty wydatków stanowią absolutne minimum. Organ oceniając sytuację majątkową nie uzasadnił braku istnienia ważnego interesu podatnika zindywidualizowanymi przesłankami, wskazując jedynie, iż sytuacja życiowa i problemy finansowe, są istotne z punktu widzenia strony, jednakże nie mogą być utożsamiane z ważnym interesem podatnika.

120 Za "interes publiczny" orzecznictwo sądowoadministracyjne uznaje respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa, takich jak sprawiedliwość, bezpieczeństwo, zaufanie obywateli do organów władzy publicznej.

121 W tak pojmowanym interesie publiczny jest, aby w przypadku uiszczenia opłaty legalizacyjnej nie wystąpiła konieczność korzystania przez podatnika z pomocy społecznej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 90/09).

122 W tym przypadku uiszczenie opłaty legalizacyjnej, może skutkować koniecznością skorzystania z pomocy społecznej.

123 Natomiast brak uiszczenia opłaty legalizacyjnej skutkować będzie nakazem rozbiórki dobudowanych pomieszczeń, w których mieści się łazienka, toaleta, kotłownia, bez których nie jest możliwa godna egzystencja.

124 W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko i wniósł o oddalenie skargi.

125 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje.

126 Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) sądy administracyjne powołane są do kontroli zgodności z prawem działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach swej kognicji sąd bada, czy przy wydaniu zaskarżonego aktu nie doszło do naruszenia prawa materialnego i przepisów postępowania administracyjnego, nie będąc przy tym związanym granicami skargi, stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz.1302 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.").

127 Skarga jest zasadna.

128 Podstawą materialnoprawną zaskarżonej decyzji był przepis art. 67a § 1 pkt 3 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.), który stanowi, że organ podatkowy, na wniosek podatnika, z zastrzeżeniem art. 67b, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym, może umorzyć w całości lub w części zaległości podatkowe, odsetki za zwłokę lub opłatę prolongacyjną.

129 Decyzje podejmowane na podstawie art. 67 a § 1 ustawy ordynacja podatkowa, mają charakter uznaniowy. Oznacza to, że do organu administracji publicznej należy wybór jednego z możliwych sposobów rozstrzygnięcia sprawy (wyrok NSA z dnia 26 września 2003 r., sygn. akt III SA 2457/02). Zakres swobody uznania administracyjnego nie jest jednak nieograniczony.

130 W tym postępowaniu organ musi dokładnie wyjaśnić sytuację majątkową wnioskodawcy. Potem może przystąpić do zbadania, czy w sprawie występuje ważny interes strony lub interes publiczny.

131 Organ może uwzględnić albo przesłankę ważnego interesu podatnika, albo przesłankę interesu publicznego, albo obie te przesłanki łącznie.

132 Ważny interes podatnika to sytuacja, w której podatnik nie jest w stanie uregulować zaległości podatkowych - co do zasady - z powodów nadzwyczajnych, w tym zdarzeń losowych. Jednak również wtedy gdy, pomimo dołożenia wszelkich starań, podatnik obiektywnie nie jest w stanie uregulować zobowiązań publicznoprawnych.

133 Przesłankę "interesu publicznego", należy rozumieć jako nakazującą respektowanie wartości wspólnych dla całego społeczeństwa jak: sprawiedliwość, bezpieczeństwo i zaufanie obywateli do organów władzy publicznej.

134 Niewątpliwie w tak pojmowanym interesie mieści się dążenie do tego, by podatnicy regulowali swoje zobowiązania w całości i terminowo, co zapewnienia stałe dochody państwa oraz możliwość realizacji zadań ogólnospołecznych.

135 Organy rozpoznające sprawę dysponowały materiałem dowodowym obrazującym sytuację rodzinną, finansową i majątkową wnioskodawców.

136 Zgromadzony materiał dowodowy był obszerny i wystarczający do podjęcia decyzji, jednak jego ocena nie była adekwatna do mającej zastosowanie podstawy prawnej, a tym samym była nieprawidłowa.

137 Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynikało, że miesięczny dochód B. i D. Ś. wynosi łącznie 2.402,10 zł netto, co daje 800,71 zł na osobę. Natomiast miesięczne wydatki gospodarstwa domowego kształtują się na poziomie 2.195,62 zł, co w przeliczeniu na osobę wynosi 731,87 zł.

138 Dysponując ustaleniami w zakresie bardzo niskich dochodów i wydatków, organ powinien był ocenić czy uiszczenie opłaty legalizacyjnej nie doprowadzi wnioskodawców do naruszenia podstaw egzystencji. Tymczasem organy poprzestały na stwierdzeniu, że trudna sytuacja materialna wnioskodawców, nie jest okolicznością nadzwyczajną.

139 Jednak w interesie strony ale i publicznym jest to, by w przypadku uiszczenia opłaty legalizacyjnej nie zaszła konieczność korzystania przez zobowiązanych z pomocy społecznej (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 21 kwietnia 2009 r., sygn. akt I SA/Bd 90/09, http://orzeczenia.nsa.gov.pl).

140 Zdaniem Sądu, w kontrolowanym postępowaniu sytuację wnioskodawców organy oceniły dowolnie, w efekcie czego przekroczyły granice uznania administracyjnego.

141 Biorąc pod uwagę bardzo niskie wartości uzyskiwanych dochodów, organ powinien był rozważyć sytuację finansową rodziny skarżącej w aspekcie osiągania minimum socjalnego. Nie zmienia tej potrzeby fakt, iż w odniesieniu do niskich dochodów, wnioskodawcy dostosowali swoje wydatki (także niskie, np. koszty wyżywienia, to 200 zł miesięcznie na osobę).

142 Minimum socjalne jest to wskaźnik określający koszty utrzymania gospodarstw domowych (różnych kategorii) na podstawie koszyka dóbr służących do zaspokojenia potrzeb bytowo-konsumpcyjnych na niskim poziomie. Minimum socjalne nazywane jest też granicą wydatków gospodarstw domowych, mierzącą godziwy poziom życia.

143 Wartość minimum socjalnego jest w Polsce każdego roku szacowana przez Instytut Pracy i Spraw Socjalnych.

144 Minister Rozwoju i Finansów dokonując analizy sytuacji majątkowej wnioskodawców uznał (w odpowiedzi na skargę), że nie zagraża ona egzystencji rodziny skarżącej. Stwierdził, że uzyskiwane dochody zapewniają stabilną egzystencję.

145 Choć zasadniczo trudna sytuacja materialna nie jest równoważna z przesłanką "ważnego interesu podatnika", to jednak istnieje poziom ubóstwa, który w całokształcie okoliczności sprawy, można uznać za uzasadniający przyznanie ulgi.

146 Gdyby bowiem okazało się, że rodzina wnioskodawców nie osiąga dochodów stanowiących minimum socjalne, to istniałaby obiektywna niemożność uiszczenia opłaty legalizacyjnej - bez uszczerbku dla egzystencji rodziny. Natomiast alternatywą byłaby rozbiórka części domu, która choć powstała samowolnie, to jednak związana jest z zaspakajaniem potrzeb bytowych o znaczeniu podstawowym.

147 Takiej analizy organ odwoławczy nie przeprowadził, mimo że dane którymi dysponował wskazywały na jej konieczność.

148 Nie przesądzając orzeczenia organu odwoławczego podjętego po ponownym rozpoznaniu sprawy, uwzględnienie wymienionych uwag Sądu i dokonanie wskazanych ustaleń, pozwoli na wydanie prawidłowego rozstrzygnięcia.

149 Kierując się powyższą argumentacją Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c - ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.