Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2020 r., VIII SA/Wa 871/19

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 20 lutego 2020 r., VIII SA/Wa 871/19

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Leszek Kobylski (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Iwona Owsińska - Gwiazda, Sędzia WSA Marek Wroczyński, Protokolant Referent – stażysta Aleksandra Żurek, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 lutego 2020 r. w Radomiu sprawy ze skargi E. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] października 2019 r. nr [...] w przedmiocie zmiany decyzji ostatecznej w sprawie tytułu świadczeń wypłaconych z funduszu alimentacyjnego oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] (dalej: "SKO", "Kolegium", "organ odwoławczy") decyzją z [...]października 2019 r. znak: [...], działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2018r. poz. 2096, ze zm.; dalej: "k.p.a."), po rozpoznaniu odwołania E. Ś. (dalej: "skarżąca", "strona") orzekło o utrzymaniu w mocy decyzji Prezydenta Miasta [...] (dalej: "organ I instancji", "Prezydent") z [...]sierpnia 2019 r., nr [...].

3 U podstaw podjętego w tej sprawie rozstrzygnięcia legły następujące ustalenia.

4 Decyzją z [...]sierpnia 2019 r. organ I instancji, działając na podstawie art. 24 w związku z art. 29 i art. 20 ust. 2 ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (t.j. Dz. U. z 2019 r. poz. 670 ze zm.; dalej: "u.p.o.u.a."), zmienił decyzję ostateczną Prezydenta Miasta [...]znak: [...] z dnia [...]kwietnia 2019 r. i ustalił, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz G. D. i Z. D. przysługują w okresie od 26 lipca 2019 r. do 30 września 2019 r. w wysokości po 350 zł miesięcznie dla każdego dziecka (pkt 1 decyzji) oraz pozostawił bez zmian pozostałe ustalenia zmienianej decyzji (pkt 2 decyzji). Jednocześnie w pkt 3 decyzji orzekł, że decyzje w sprawach świadczeń z funduszu alimentacyjnego są natychmiast wykonalne.

5 Uzasadniając organ I instancji wyjaśnił, iż powodem zmiany wysokości świadczenia było złożenie przez wierzyciela u Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w [...]nowego tytułu wykonawczego w postaci postanowienia Sądu Rejonowego w [...]sygn. akt [...]z dnia [...]stycznia 2019r. zabezpieczającego alimenty na rzecz Z. i G. rodzeństwo [...]do kwoty po 350,00 zł miesięcznie, począwszy od 27 grudnia 2018r. Prezydent przytoczył treść przepisów art. 29 ust. 1, 2 i 4 u.p.o.u.a. Wyjaśnił, iż pod użytym przez ustawodawcę pojęciem "zmiany" należy rozumieć tytuł wykonawczy, bowiem zmiana wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest możliwa wyłącznie, gdy organ będzie dysponował tytułem wykonawczym. Natomiast pojęcie "dzień zmiany" rozumieć należy jako dzień, uprawomocnienia się wyroku podwyższającego alimenty.

6 Prezydent zauważył, że powyższe orzeczenie uprawomocniło się w dniu 26 lipca 2019r., a zatem ustalono, że w okresie od 1 lipca 2019r. do 31 lipca 2019r. łączna kwota świadczeń z funduszu alimentacyjnego winna wynosić 514,52 zł. Natomiast w danym okresie wypłacono świadczenia na łączną kwotę 470 zł. Różnica pomiędzy świadczeniem należnym, a wypłaconym wynosi łącznie kwotę 44,52 zł i stanowi wyrównanie świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Organ I instancji przedstawił jednocześnie sposób dokonanych wyliczeń oddzielnie dla każdego dziecka.

7 We wniesionym odwołaniu skarżąca zarzuciła organowi I instancji naruszenie art. 29 ust. 1 u.p.o.u.a. poprzez jego błędną wykładnię i nieuprawnione przyjęcie, że zmiana wysokości alimentów nastąpiła z dniem 26 lipca 2019 r., tj. z dniem uprawomocnienia się postanowienia o zabezpieczeniu alimentów z dnia [...]stycznia 2019 r., sygn. akt [...], podczas gdy Sąd Rejonowy w [...]w tym rozstrzygnięciu ustalił zmianę poprzedniego obowiązku alimentacyjnego poczynając od dnia [...] grudnia 2018 r., a co więcej rozstrzygnięcie to podlegało natychmiastowej wykonalności. Strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i zmianę decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta [...]znak: [...] z dnia [...]kwietnia 2019 r. poprzez ustalenie, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz małoletnich G. D. i Z. D. przysługują w okresie od 27 grudnia 2018 r. do 30 września 2019 r. w wysokości po 350 zł miesięcznie.

8 Rozpoznając sprawę ponownie, organ odwoławczy wskazaną na wstępie niniejszego uzasadnienia decyzją z [...]października 2019 r. orzekł o utrzymaniu w mocy decyzji organu I instancji. Uzasadniając SKO, po przypomnieniu przebiegu postępowania w sprawie, wskazało, że art. 29 ust. 1 u.p.o.u.a., mający zastosowanie w sprawie, stanowi, że zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów. Dalej przytoczyło brzmienie art. 29 ust. 2 i ust. 4 u.p.o.u.a. Kolegium wyjaśniło, że przez pojęcie "zmiany" użyte w art. 29 ust. 1 u.p.o.u.a. należy rozumieć tytuł wykonawczy (wyrok prawomocny), gdyż zmiana w wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego jest możliwa wyłącznie wówczas, gdy organ będzie dysponował tytułem wykonawczym, natomiast "dzień zmiany" należy rozumieć jako dzień, w którym możliwym było wydanie tytułu wykonawczego, czyli dzień uprawomocnienia się wyroku zmieniającego wysokość alimentów.

9 Kolegium, przenosząc powyższe na grunt rozpoznawanej sprawy, uznało zatem, że Prezydent prawidłowo postąpił uwzględniając nową (podwyższoną) wysokość alimentów od dnia 26 lipca 2019r., bowiem w tym dniu uprawomocniło się postanowienie Sądu z dnia [...]stycznia 2019r. sygn. akt [...]. Jednocześnie organ odwoławczy wyjaśnił, iż świadczenia z funduszu alimentacyjnego jedynie zastępują środki, które wierzyciel alimentacyjny winien otrzymać tytułem wypłaty zasądzonych alimentów od dłużnika. Służą one wsparciu osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności ich wyegzekwowania od osób zobowiązanych. Z tego względu ich wysokość powiązana jest jedynie z kwotą bieżąco ustalonych alimentów (art. 10 ust. 1 u.p.o.u.a.), a nie zasądzonych z datą wsteczną, które to alimenty obciążają jedynie dłużnika, a nie organ wypłacający świadczenie.

10 Konkludując Kolegium stwierdziło, że z powyższych względów nie mogło uwzględnić żądania zawartego w odwołaniu i przyznać świadczeń z funduszu alimentacyjnego od dnia [...]grudnia 2018r. Jednocześnie uznało decyzję Prezydenta z dnia [...]sierpnia 2019 r. za zgodną z prawem.

11 W skardze skierowanej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy organowi do ponownego rozpoznania. Autor skargi powtórzył zarzut naruszenia art. 29 ust. 1 u.p.o.u.a. polegający na jego błędnej wykładni i nieuprawnionym przyjęciu, że zmiana wysokości alimentów nastąpiła z dniem [...]lipca 2019 r., tj. z dniem uprawomocnienia się postanowienia o zabezpieczeniu alimentów z dnia [...]stycznia 2019 r., sygn. akt [...].

12 W uzasadnieniu skargi skarżąca podniosła m.in., iż Sąd w postanowieniu zabezpieczającym z dnia [...]stycznia 2019 r., sygn. [...]wprost ustalił, że zmiana obowiązku alimentacyjnego następuje od dnia [...]grudnia 2018 r. Jest to postanowienie natychmiast wykonalne, a zatem data jego prawomocności nie ma znaczenia w kwestii ustalenia, od kiedy MOPS w [...]powinien wyrównać brakujące kwoty alimentów. Zdaniem skarżącej, art. 29 ust. 1 u.p.o.u.a. wprost wskazuje, że zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasadzonych alimentów. W niniejszej sprawie zmiana wysokości alimentów nastąpiła w grudniu 2018 r., a nie w lipcu 2019 r., jak to przyjął organ w niniejszym postępowaniu.

13 W odpowiedzi na skargę SKO, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, wniosło o jej oddalenie.

14 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

15 Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2019 r. poz. 2325; dalej: "p.p.s.a."), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Oznacza to, iż sąd rozpoznając skargę ocenia, czy zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego bądź przepisów postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną z zastrzeżeniem art. 57 a, który jednak na gruncie niniejszej sprawy nie znajduje zastosowania.

16 Biorąc pod uwagę tak zakreśloną kognicję Sąd stwierdził, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie, a wydane w sprawie rozstrzygnięcia są zgodne z prawem.

17 Przedmiotem zaskarżenia jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...]z [...]października 2019 r., którą organ odwoławczy utrzymał w mocy decyzję organu I instancji orzekającą o zmianie decyzji ostatecznej Prezydenta Miasta [...]z dnia [...]kwietnia 2009 r. poprzez ustalenie, że świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz G. D. i Z. D. przysługują w okresie od 26 lipca 2019r. do 30 września 2019r. w wysokości po 350 zł miesięcznie dla każdego dziecka.

18 W kontrolowanej sprawie sporna jest data zmiany wysokości świadczenia z funduszu alimentacyjnego na rzecz G. D. i Z. D..

19 Podstawę materialnoprawną zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów. Zgodnie z treścią art. 29 u.p.o.u.a. zmiany w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego na skutek zmiany wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się po wpływie tytułu wykonawczego do komornika sądowego prowadzącego postępowanie egzekucyjne od miesiąca, w którym nastąpiła zmiana wysokości zasądzonych alimentów (ust. 1). W przypadku gdy osoba uprawniona otrzymała w okresie od dnia zmiany wysokości zasądzonych alimentów do dnia wpływu tytułu wykonawczego do komornika sądowego świadczenia z funduszu alimentacyjnego w wysokości wyższej niż zasądzone alimenty za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. Przepisy art. 23 stosuje się odpowiednio (ust. 2). W przypadku gdy sąd zwolnił osobę z obowiązku alimentacyjnego, a osoba uprawniona w okresie, o którym mowa w ust. 2, pobierała świadczenia z funduszu alimentacyjnego za ten okres, jest obowiązana do ich zwrotu bez odsetek ustawowych. Przepisy art. 23 stosuje się odpowiednio (ust. 3). W przypadku podniesienia wysokości zasądzonych alimentów dokonuje się wyrównania za okres, o którym mowa w ust. 2 (ust. 4). Ratio legis wskazanego przepisu ma za zadanie bieżące zaspokajanie potrzeb wierzyciela alimentacyjnego w wysokości aktualnie ustalonych alimentów, to jest takiej jaką dłużnik uiszczałby na rzecz wierzyciela.

20 Dokonując wykładni powyższego przepisu skład sądu orzekającego w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko prezentowane w orzecznictwie, że pod pojęciem zmiany wysokości zasądzonych alimentów należy rozumieć wydanie tytułu wykonawczego, obniżającego bądź podwyższającego wysokość alimentów, ponieważ zmiana w wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego jest możliwa wyłącznie wówczas, gdy organ będzie dysponował tytułem wykonawczym. W konsekwencji za sam dzień zmiany należy uznać dzień, w którym możliwe było wydanie tytułu wykonawczego (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 czerwca 2015 r., sygn. akt I OSK 2081/13, z dnia 13 maja 2016 r., sygn. akt I OSK 1900/14 i I OSK 1913/14 oraz wyroki wojewódzkich sądów administracyjnych w: Poznaniu z dnia 31 maja 2011 r., sygn. akt II SA/Po 204/11, Gliwicach z dnia 10 czerwca 2014 r., sygn. akt IV SA/Gl 1015/13 oraz Olsztynie z dnia 24 czerwca 2014 r., sygn. akt II SA/Ol 532/14 – dostępne w centralnej bazie orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Przez tytuł wykonawczy należy z kolei rozumieć tytuł egzekucyjny – będący m.in. orzeczeniem sądu prawomocnym bądź podlegającym natychmiastowemu wykonaniu – zaopatrzony w klauzulę wykonalności (art. 776, art. 777 § 1 pkt 1 k.p.c.).

21 Przedstawiony pogląd, nade wszystko wynika z faktu, że celem ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów jest wsparcie osób znajdujących się w trudnej sytuacji materialnej z powodu niemożności wyegzekwowania środków na bieżące utrzymanie od osób zobowiązanych do alimentacji. Wskazane wsparcie realizowane jest w formie świadczenia z funduszu alimentacyjnego, przysługującego w wysokości bieżąco ustalanych alimentów, jednakże nie wyższej niż 500 złotych (art. 10 ust. 1 u.p.o.u.a.). Jakiekolwiek zmiany wysokości alimentów, mające wpływ na prawo do tego świadczenia, muszą zatem powodować reakcję ze strony właściwych organów, które zobowiązane są do czuwania nad prawidłowością wydatkowania środków publicznych w tym zakresie. Podstawą prawną do ich działania staje się wówczas przytoczony powyżej art. 29 u.p.o.u.a. Istota tego przepisu polega bowiem na aktualizacji bieżąco wypłacanych świadczeń z funduszu alimentacyjnego z racji zmian w wysokości alimentów dokonywanych na podstawie wystawionych przez uprawnione podmioty tytułów wykonawczych.

22 Reasumując, prawidłowo organy orzekające uznały, iż w kontrolowanej sprawie nową, podwyższoną wysokości świadczeń z funduszu alimentacyjnego należy uwzględnić od daty uprawomocnienia się postanowienia Sądu Rejonowego w [...]sygn. akt [...] z dnia [...]stycznia 2019r. zabezpieczającego alimenty na rzecz Z. i G. rodzeństwo D. tj. od dnia [...]lipca 2019 r. Dniem zmiany wysokości zasądzonych alimentów jest bowiem dzień, w którym wyrok dokonujący zmian w zakresie obowiązku alimentacyjnego staje się prawomocny (wykonalny). Organ nie był zatem uprawniony do zmiany wysokości alimentów od grudnia 2018 r., jak oczekuje tego skarżąca. Takie zdarzenie nastąpiło dopiero e wskazanej powyżej w dacie wykonalności postanowienia Sądu z dnia [...]stycznia 2019 r.

23 W związku z powyższym zarzut naruszenia wskazanego w skardze przepisu art. 29 ust. 1 u.p.o.u.a. Sąd uznał za nieuzasadniony. Również z urzędu Sąd nie dopatrzył się innych uchybień skutkujących koniecznością wyeliminowania zaskarżonej decyzji z obrotu prawnego.

24 Mając na względzie powyższe, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił.