Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2013 r., I SA/Wa 874/13

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 26 lipca 2013 r., I SA/Wa 874/13

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Dariusz Pirogowicz Sędzia WSA Marta Kołtun-Kulik Protokolant starszy referent Agnieszka Bieńkowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 lipca 2013 r. sprawy ze skargi D.D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Uzasadnienie

2 Decyzją z dnia [...] lutego 2013 r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. po rozpatrzeniu odwołania D. D. od decyzji Prezydenta W. z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] orzekającej o odmowie przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, R. D. – utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji.

3 Zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego została wydana w oparciu o następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną sprawy.

4 Decyzją z dnia [...] listopada 2012 r. nr [...] Prezydent W. odmówił D. D. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, R. D.

5 Odwołanie od powyższej decyzji wniosła D. D., wskazując, że rodzice męża nie żyją, zatem na podstawie art. 17 ust. 1a ustawy powinno zostać jej przyznane świadczenie.

6 Decyzją z dnia [...] lutego 2013r. nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Kolegium, powołując się na przepis art. 17 ust. 1 pkt 1 w zw. z art.17 ust.5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych ( Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm. ) uznało, że fakt pozostawania w związku małżeńskim R. D. z D. D., która nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, stanowi podstawę odmowy przyznania żądanego świadczenia. Kolegium podniosło, iż stosownie do przepisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, małżonek nie należy do grona osób zobowiązanych do alimentacji , o ile małżeństwo trwa nadal. Przepis art. 17 ust. 1 pkt 2 ustawy o świadczeniach rodzinnych w sposób jednoznaczny określa, że dotyczy innych osób , na których ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Z przedstawionych powyżej względów Kolegium stwierdziło, że nie ma możliwości przyznania świadczenia.

7 Pismem z dnia 27 marca 2013 r. D. D. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

8 Uzasadniając skargę skarżąca wskazała, iż rodzice jej męża nie żyją , dlatego na niej ciąży obowiązek alimentacyjny. Poza nią nie ma innej osoby, która mogłaby zaopiekować się mężem poruszającym się na wózku inwalidzkim.

9 W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko prezentowane w zaskarżonej decyzji.

10 Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.

11 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że w zakresie dokonywanej kontroli sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji orzekając w sprawie nie naruszyły prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Stosownie zaś do art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2012 , poz. 270 ze zm., dalej p.p.s.a.), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.

12 Biorąc pod uwagę powyższe kryteria kontroli, w ocenie Sądu, skarga zasługuje na uwzględnienie.

13 Stan faktyczny w niniejszej sprawie jest niesporny. Jak wynika z akt administracyjnych niniejszej sprawy , R. D. został orzeczeniem z dnia [...] sierpnia 2012 r., wydanym przez Miejski Zespół do spraw Orzekania o Niepełnosprawności , zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności, a tym samym wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Opiekę taką z kolei zapewnia mu żona D. D. – skarżąca, która w celu jej sprawowania zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r. Nr 139, poz. 992 ze zm.) - dalej: u.ś.r. - w dacie orzekania w niniejszej sprawie przez organ I instancji miał następujące brzmienie: Świadczenia pielęgnacyjne nie przysługują, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zarówno Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. , jak i Prezydent W. przyjęli, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) u.ś.r. wyłącza możliwość otrzymania przez skarżącą D. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad mężem, tylko z tego powodu, że o świadczenie ubiega się małżonek osoby wymagającej opieki. Natomiast zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. "Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:

14 1) matce albo ojcu,

15 2) innym osobom, na których, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.), ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności,

16 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.

17 Niewątpliwie, literalne brzmienie przepisu art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. może być podstawą do stwierdzenia, iż w przypadku osoby wymagającej stałej opieki, która zawrze związek małżeński i w nim pozostaje, w każdym przypadku wyłączone jest prawo do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne dla osoby, która sprawuje nad nią opiekę, rezygnując z pracy zarobkowej. Zdaniem Sądu, dokonując wykładni ww. przepisu należy jednak uwzględnić stanowisko Trybunału Konstytucyjnego, który jednoznacznie w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r. sygn. akt P 27/07 wypowiedział się przeciwko ograniczaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wobec określonych osób - z kręgu członków rodziny obciążonych obowiązkiem alimentacyjnym, które rezygnują z zatrudnienia ze względu na konieczność sprawowania opieki nad innym niepełnosprawnym członkiem rodziny.

18 W niniejszej sprawie zastosowanie ograniczenia wynikającego z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a u..ś.r. w stosunku do małżonka wnioskującego o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad małżonkiem uniemożliwiłoby przyznanie tego świadczenia osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 u.ś.r., jako uprawnionym do świadczenia w związku z ciążącym na nich obowiązkiem alimentacyjnym. Sąd stwierdza jednak, że pomimo znowelizowanej treści, art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. nie można odczytywać w oderwaniu od wymogu stosowania wykładni zapewniającej zgodność regulacji ustawowej z zasadami konstytucyjnymi, dostatecznie opisanymi w orzecznictwie TK - z analogicznych, jak dotychczas, względów (por. wyrok WSA w Olsztynie z dnia 2 lutego 2012 r. sygn. akt II SA/Ol 1024/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 25 kwietnia 2012 r. sygn. akt IV SA/Po 198/12, CBOSA). Dlatego również przy zmienionym stanie prawnym organy powinny stosować prokonstytucyjną wykładnię przepisów prawa. W doktrynie i orzecznictwie nie jest też- zdaniem sądu - sporne, że wyrażony w art. 27 k.r.o. obowiązek przyczyniania się do zaspokojenia potrzeb rodziny ma charakter alimentacyjny i wchodzi w zakres szerzej nakreślonych, wynikających z treści art. 23 k.r.o., obowiązków wzajemnej pomocy oraz współdziałania dla dobra rodziny (zob. uzasadnienie uchwały SN z dnia 5 października 1982 r. II CZP 38/82, OSNCP 1983, nr 2-3, poz. 31; wytyczne SN z dnia 16 grudnia 1987 r., OSNCP 1988, nr 4, poz. 42).

19 W świetle wyżej opisanej prokonstytucyjnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. sąd stwierdza, że organy administracji wadliwie przyjęły, że pozostawanie w związku małżeńskim jest okolicznością uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego na osobę w nim pozostającą, która wymaga opieki, w sytuacji kiedy współmałżonek nie jest zaliczony do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Wykluczenie małżonka osoby wymagającej opieki z kręgu osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego, obciążonego – jak wyżej wyjaśniono – obowiązkiem alimentacyjnym oraz zdolnego do pracy, a niezatrudnionego ze względu na konieczność sprawowania opieki nad członkiem rodziny, byłoby naruszeniem art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, co jednoznacznie przesądził już Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 18 lipca 2008 r., P 27/07 (OTK-A 2008/6/107). Zatem wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 2 lit a) u.ś.r. przyjęta przez organy administracji prowadzi wprost do naruszenia konstytucji, co nie może być akceptowane.

20 Zaskarżona decyzja SKO została wydana z naruszeniem prawa materialnego - art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Orzekając zatem ponownie w sprawie organy poddają ocenie prawnej wniosek skarżącej z uwzględnieniem powyższego stanowiska sądu , a także nowych regulacji prawnych, zawartych w ustawie nowelizującej z dnia 17 grudnia 2012r. (Dz. U . 2012 . 1548) .

21 W tym stanie rzeczy na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a ) i c ) i 135 ppsa orzeczono jak w sentencji. Zgodnie z przepisem art. 152 ppsa orzeczono, iż zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.