Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2023 r., I SA/Wa 577/23

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 października 2023 r., I SA/Wa 577/23

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jolanta Dargas, sędzia WSA Anna Falkiewicz-Kluj, sędzia WSA Dariusz Pirogowicz (spr.), po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 31 października 2023 r. sprawy ze skargi A. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia 8 grudnia 2022 r., nr KOA/4751/Op/22 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego oddala skargę.

Uzasadnienie

2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Warszawie (dalej: "Kolegium"), decyzją z 8 grudnia 2022 r. nr KOA/4751/Op/22, po rozpatrzeniu odwołania A. S. (dalej: "Skarżący"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza [...] (dalej: "Burmistrz"), z 4 października 2020 r. nr OPS/8121/1819/22, o odmowie przyznania Skarżącemu zasiłku celowego w miesiącu październiku 2022 r. na odzież, leki, klej i tapetę oraz na fotel.

3 Decyzja Kolegium wydana została w następującym stanie faktycznym i prawnym:

4 Skarżący pismem z 13 sierpnia 2022 r., które wpłynęło do Ośrodka Pomocy Społecznej w [...] w dniu 5 września 2022 r., złożył podanie o zasiłki celowe na październik 2022 r. Wskazał na cel mieszkaniowy, zakup czarnych spodni cienkich (materiał), eleganckich, zakup żywności, zdrowej żywności. Jednocześnie wskazał, że oczekuje według uznania administracyjnego od 1890 zł/m-c do 2100 zł/m-c.

5 Burmistrz decyzją z 4 października 2022 r., działając na podstawie art. 3 ust. 1 i 4 w związku z art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j. Dz.U. z 2023 r., poz. 901) dalej: "u.p.s.", odmówił przyznania Skarżącemu zasiłku celowego w miesiącu październiku 2022 r. na odzież, leki, klej i tapetę oraz na fotel. W uzasadnieniu stwierdził, że na podstawie przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalił, że Skarżący jest osobą samotnie gospodarującą w rozumieniu art. 6 pkt 10 u.p.s., zamieszkuje w mieszkaniu po zmarłej matce, jago wydatki mieszkaniowe wynoszą: czynsz 663,63 zł miesięcznie, energia elektryczna i gaz 150 zł; jest osobą bezrobotną (zarejestrowany w PUP w [...] od 8 grudnia 2019 r. jako osoba bezrobotna bez prawa do zasiłku); uzyskuje dochód z tytułu przyznania zasiłku okresowego w wysokości 600 zł. Podał, że w tym stanie faktycznym, zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. Skarżącemu przysługuje prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej, jednakże postanowił omówić przyznania wnioskowanego świadczenia z uwagi na to, że nie mieści się ona w katalogu podstawowych potrzeb, zgodnie z art. 39 ust. 1 u.p.s. Wskazał również, że we wrześniu udzielił Skarżącemu pomocy w formie zasiłku celowego na żywność – 100 zł, opłaty mieszkaniowe – 600 zł, zakup odzieży – 200 zł. Podał, że odmówił przyznania zasiłku celowego na leki ponieważ w sierpniu 2022 r. Skarżący otrzymał zasiłek na ten cel w wysokości 450 zł (decyzja nr OPS/8121/1461/22), z tego Skarżący udokumentował zakup leków na kwotę 116,86 zł (nie uwzględniając suplementów), a pozostałe faktury były już rozpatrzone we wcześniejszych wnioskach.

6 Wskazał, że rozpatrując przedmiotowy wniosek wzięto pod uwagę zarówno sytuację życiową Skarżącego, jak również możliwości pomocy społecznej, w tym wysokość środków finansowych jakimi dysponuje OPS na tego rodzaju pomoc, a także potrzeby i ilość osób ubiegających się o zasiłki celowe.

7 Od powyższej decyzji Skarżący wniósł odwołanie wyrażając niezadowolenie z jej wydania, kwestionując prawidłowość ustaleń poczynionych przez organ.

8 Kolegium decyzją z 8 grudnia 2022 r. utrzymało w mocy decyzję Burmistrza z 4 października 2022 r. W uzasadnieniu wskazało, że ze znajdującego się w aktach sprawy kwestionariusza wywiadu środowiskowego wynika, iż Skarżący ma 59 lat i prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe (gospodaruje samodzielnie), nie leczy się i nie ma zdiagnozowanej żadnej przewlekłej choroby. Jest osobą bezrobotną, utrzymuje się z zasiłku okresowego z tytułu bezrobocia, a jego dochód nie przekracza kryterium dochodowego. Kolegium podzieliło stanowisko Burmistrza, że zgłoszoną potrzebę należy rozpatrywać jako wniosek o przyznanie zasiłku celowego w trybie art. 39 ust. 1 u.p.s. oraz, że udzielenie pomocy w żądanej przez Skarżącego wysokości nie jest możliwe. Podniosło, że z akt sprawy wynika, iż trudna sytuacja, w której znalazł się Skarżący wynika w istocie z faktu, iż jest osobą bezrobotną i nie uzyskuje żądnego dochodu. Jednakże w jego ocenie materiał dowodowy wskazuje, że jest on osobą zdrową, w wieku produkcyjnym i brak jest obiektywnych przeszkód, aby podjął pracę zarobkową, która niewątpliwie umożliwiłoby mu zaspokojenie zgłoszonych przez siebie potrzeb we własnym zakresie. Podniosło, że z treści wywiadu środowiskowego wynika, iż Skarżący nie podejmuje starań, aby poprawić swoją sytuację, jest zarejestrowany w Powiatowym Urzędzie Pracy, a mimo to nie zamierza stawiać się na wyznaczone spotkania, i nie podejmuje kroków zmierzających do podjęcia pracy zarobkowej. Mając na względzie treść korespondencji kierowanej przez Skarżącego w ramach toczącego się postępowania, obejmującej zarówno wniosek o udzielenie pomocy, jak i odwołanie, Kolegium podzieliło ocenę pracownika socjalnego, że prezentuje on postawę roszczeniową i nie wykazuje chęci współpracy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu niewątpliwie trudnej sytuacji, w której się znalazł. Wynika także, że liczy, iż OPS dostarczy mu środków do utrzymania, bez żadnej aktywności po jego stronie, zmierzającej do poprawy swej sytuacji bytowej.

9 Podkreślił, że przyznanie Skarżącemu pomocy w oczekiwanej przez niego wysokości, a więc kilkukrotnie przekraczającej średnią wysokość zasiłku celowego, mogłoby doprowadzić do sytuacji w której inna, bardziej potrzebująca osoba spotkałaby się z odmową przyznania pomocy na skutek wyczerpania środków. Podkreślając, że taka sytuacja z punktu widzenia celów, jakie pomoc społeczna ma realizować, byłaby niedopuszczalna.

10 Jednocześnie organ stwierdził, że Burmistrz nie pozostawił Skarżącego całkowicie bez pomocy, gdyż z akt sprawy wynika, iż otrzymał on m.in. zasiłek celowy w wysokości 600 zł z przeznaczeniem na pokrycie opłat mieszkaniowych oraz 100 zł na zakup żywności.

11 Na decyzję Kolegium Skarżący wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę wskazując, że jest ona bezprawna, gdyż nie posiada przekonującego i rzetelnego, zwłaszcza szczegółowego uzasadnienia w oparciu o stan faktyczny; wykracza poza granice uznania administracyjnego; w postępowaniu administracyjnym przed organami obu instancji nie zebrano kompletnego materiału dowodowego; miejscami brakuje w uzasadnieniu Burmistrza stopnia logiki prawniczej; nie potrafił dobrze odczytać co jest przedmiotem sprawy z podania o przyznanie szeregu zasiłków celowych na listopad 2022 r.; pominięcie Konstytucji RP, Karty Socjalnej, Karty Społecznej, Europejskich Praw Człowieka oraz pominięcie zarzutów odwołania.

12 W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w obszernym uzasadnieniu, wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i decyzji Burmistrza wydanej z przekroczeniem granicy uznania administracyjnego i jako takiej bezprawnej. Wskazał, że należy ją zmienić i przyznać mu 664 zł na opłaty mieszkaniowe, tj. zaliczkę czynszową za lokal mieszkalny. Jednoczenie wniósł o rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym oraz przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym.

13 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu decyzji.

14 Postanowieniem z 10 maja 2023 r. sygn. akt I SPP/Wa 87/23 starszy referendarz sądowy umorzył postępowanie w zakresie wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych oraz przyznał Skarżącemu prawo pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata.

15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

16 skarga jest niezasadna.

17 Materialnoprawną podstawę podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 12 marca 2004 r. - o pomocy społecznej, które regulują zasady i tryb udzielania świadczeń z pomocy społecznej. Świadczenia te mogą przybierać formę pieniężną jak i rzeczową. Sama "pomoc społeczna" - jak trafnie podkreślały organy - jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości (art. 2 ust. 1 u.p.s.). Jej celem nie jest jednak wyręczanie strony w zaspokajaniu jej wszelkich potrzeb życiowych, lecz jedynie wspieranie osób i rodzin w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwienie im życia w warunkach odpowiadających godności człowieka, a także zapobieganie trudnym sytuacjom życiowym przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem (art. 3 ust. 1 i 2 u.p.s.). Przyznanie pomocy społecznej w formie pieniężnej, poza wyjątkami ściśle określonymi w u.p.s., uzależnione jest od spełnienia przez ubiegającego się o pomoc kryterium dochodowego określonego w art. 8 ust. 1 u.p.s. oraz wystąpienia co najmniej jednego z tzw. "ryzyk socjalnych" opisanych w art. 7 pkt 2 do 15 u.p.s. ( np. ubóstwa, bezrobocia).

18 Godzi się jednak zauważyć, iż nawet spełnienie tych wymogów nie oznacza, że wnioskowana pomoc zostanie jednostce przyznana. Rozpatrując złożony w tym względzie wniosek organ musi bowiem kierować się także ogólnymi zasadami wyrażonymi w art. 3 ust. 3 i 4 u.p.s., tj. koniecznością dostosowania rodzaju, formy i rozmiaru świadczenia do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy i uwzględniania potrzeb osób korzystających z pomocy, jeżeli potrzeby te odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej.

19 W przypadku zasiłków celowych – a o taki ubiegał się Skarżący - cel jaki ma być za jego pomocą zrealizowany związany jest z zabezpieczeniem niezbędnej potrzeby bytowej, co wynika wprost z art. 39 ust. 1 u.p.s.. Przez pojęcie "niezbędnej potrzeby bytowej" należy rozumieć zaś potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych, możliwości zarobkowania i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to więc tego rodzaju potrzeba, bez zaspokojenia której osoba nie może egzystować, a więc związana z codziennym funkcjonowaniem każdego człowieka i niezbędna do normalnej, godnej egzystencji na poziomie elementarnym (por. wyrok WSA w Gorzowie Wlkp. z 4 września 2014 r., II SA/Go 482/14, Lex nr 1513358). Takie jej rozumienie potwierdza także treść ust. 2 art. 39 u.p.s., gdzie wymieniając przykłady owych potrzeb, wskazano na: zakup żywności, leków, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, czy pokrycie kosztów pogrzebu.

20 Tak rozumianą niezbędną potrzebą bytową nie jest z całą pewnością zakup kleju i tapety oraz fotela. Ich zaspokojenie nie dotyczy w ogóle potrzeb odnoszących się do kwestii związanych z warunkami codziennej egzystencji jednostki. Tymczasem taką właśnie potrzebę wskazywał Skarżący w swoim wniosku z 5 września 2022 r. (data prezentaty), domagając się przyznania pomocy finansowej na sfinansowanie ww. Już tylko z tych względów nie mógł on zostać uwzględniony. Nie jest wszak rolą organów pomocy społecznej finansowanie ze środków publicznych wszelkich zgłaszanych przez osoby znajdujące się w trudnej sytuacji materialnej potrzeb, zwłaszcza takich, które – jak ma to miejsce w rozpoznawanej sprawie - nie pozostają w związku z realizacją ustawowo zadeklarowanych celów tej pomocy. Odnosząc się natomiast do wnioskowanego zakupu odzieży i leków, Burmistrz wskazał, że pomoc na zakup odzieży została zrealizowana w miesiącu wrześniu 2022 r. w wysokości 200 zł. Natomiast zasiłek celowy na leki został przyznany Skarżącemu w sierpniu 2022 r. w wysokości 450 zł (decyzja nr OPS/8121/1461/22). Zaznaczył też, że z tego Skarżący udokumentował ich zakup na kwotę 116,86 zł (bez uwzględnienia suplementów). Zatem przyznana kwota nie została jeszcze wykorzystana w całości. To zaś oznacza, że podejmując w następstwie rozpoznania powyższego wniosku negatywną dla strony decyzję, organy obu instancji nie naruszyły przepisów prawa materialnego. Nie przekroczyły także granic uznania administracyjnego, w jakich tego rodzaju sprawy są rozstrzygane, a to czyni przedmiotową skargę niezasadną.

21 Wskazać również należy, że Skarżący nie został pozbawiony jakiejkolwiek pomocy, gdyż otrzymuje zasiłek okresowy z powodu bezrobocia (decyzja nr OPS/8123/341/22), a także na miesiąc październik pomoc w formie zasiłku celowego w wysokości 600 zł z przeznaczeniem na pokrycie opłat mieszkaniowych (decyzja nr OPS/8121/1820/22) oraz 100 zł z przeznaczeniem na żywność (decyzja nr OPS/8121/1821/2022). Powyższe potwierdza, że organ pomocowy, w miarę swoich możliwości finansowych, obejmuje Skarżącego systematyczną pomocą finansową. Organy administracji w zakresie pomocy społecznej działają jednak w oparciu o środki finansowe, których wysokość jest ściśle określona i w tak wyznaczonych granicach muszą realizować cele powierzone im w u.p.s.

22 Mając powyższe na względzie Sąd, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634), orzekł jak w sentencji wyroku. Rozpoznanie sprawy na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym nastąpiło na podstawie art. 119 pkt 2 powołanej ustawy.