Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2010 r., I SA/Wa 533/10

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 31 sierpnia 2010 r., I SA/Wa 533/10

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik (spr.) Sędziowie: WSA Elżbieta Lenart WSA Mirosław Gdesz Protokolant Ewelina Dębna po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 sierpnia 2010 r. sprawy ze skargi M. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławcze w S. z dnia [...] stycznia 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia z funduszu alimentacyjnego 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu.

Uzasadnienie

2 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. decyzja z dnia [..] stycznia 2010 r. nr[...], po rozpoznaniu odwołania M. P., utrzymało w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [...] listopada 2009 r.

3 nr [..]o odmowie przyznania M. P. świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku od 18 lat do ukończenia

4 25 roku życia.

5 Zaskarżona decyzja została wydana w następującym stanie faktycznym

6 i prawnym.

7 M. P. w dniu 30 października 2009 r. wniósł do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P. o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Wnioskodawca wskazał, że w skład jego rodziny wchodzi sześć osób, tj. sam wnioskodawca, matka K. P. oraz rodzeństwo: P. P., E. P., D. P. i P. P.. We wniosku wskazał, że osobą zobowiązaną do alimentacji na jego rzecz jest K. P..

8 Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w P., działający z upoważnienia Wójta Gminy P. decyzją z dnia [...] listopada 2009 r.

9 nr [...]orzekł o odmowie przyznania wnioskodawcy świadczenia z funduszu alimentacyjnego na osobę uprawnioną w wieku od 18 lat do ukończenia

10 25 lat.

11 W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji wskazał, że wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z dnia [...] października 2006 r. sygn. akt [..] przyznano świadczenia alimentacyjne od K. P. na rzecz M. P. w wysokości [...] zł miesięcznie. Egzekucja alimentów jest bezskuteczna, co wynika z zaświadczenia Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. z dnia [...] sierpnia 2009 r. dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty [...] zł. Dochód rodziny K. P. za 2008 rok ustalono na podstawie zaświadczeń z Urzędu Skarbowego oraz oświadczenia o dochodzie członków rodziny niepodlegającym opodatkowaniu (dochód z gospodarstwa rolnego z [..] zł i kwota otrzymana od komornika sądowego tytułem alimentów – [...] zł). Dochód w przeliczeniu na jednego członka rodziny wyniósł [..] zł miesięcznie i przekracza ustawowe kryterium dochodowe. Z tych też względów organ uznał, że zasadna jest odmowa przyznania wnioskowanego świadczenia.

12 M. P. złożył odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S.. Wniósł w nim o uchylenie decyzji organu pierwszej instancji jako niezgodnej z prawem. Swoje stanowisko uzasadnił tym, że przekroczenie dochodu jest spowodowane wliczeniem do dochodu rodziny dochodu z gospodarstwa rolnego, z którego jego rodzina nie utrzymuje się. Z gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha (przeliczeniowych[...], którego jest współwłaścicielką jest jego matka K. P.) został ustalony dochód w kwocie [...]. Wyjaśnił, że gospodarstwa rolnego położonego jest we wsi [....] gm. [...] nie uprawiają, nie użytkują

13 i nie uzyskują z niego dochodu od ponad 10 lat. Odwołujący uważa, że krzywdzące jest automatyczne ustalenie wysokości dochodu bez uwzględnienia okoliczności konkretnej sprawy i zbadania faktycznych źródeł dochodu. Pojęcie ,,utrzymuje się" oznacza zaspokoić swoje potrzeby życiowe, wyżywić się, wyżyć" ( Słownik języka polskiego. Warszawa 1996, tom II, s. 590). Zdaniem odwołującego się, zawartego w art. 9 pkt 7 ustawy z dnia 7 września 2007 r. ustawy o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, pojęcia "utrzymuje się z gospodarstwa rolnego" nie można utożsamiać wyłącznie z faktem posiadania gospodarstwa rolnego. W odwołaniu podniesiono także, że D. P. w 2008 rok uzyskiwała dochód z Powiatowego Urzędu Pracy będąc na stażu, do końca 2008 roku i nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku.

14 Samorządowe Kolegium Odwoławcze rozpoznając odwołanie wskazało, że w przypadku ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przyjmuje się, że z 1 ha przeliczeniowego uzyskuje się dochód miesięczny w wysokości [...] dochodu ogłaszanego corocznie w drodze obwieszczenia przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego na podstawie art. 18 ustawy z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969, ze zm.). W przypadku, gdy rodzina uzyskuje dochody z gospodarstwa rolnego oraz uzyskuje pozarolnicze dochody, dochody te sumuje się. Ustalając zaś dochód rodziny uzyskany z gospodarstwa rolnego, zgodnie z art. 9 ust. 8, do powierzchni gospodarstwa stanowiącego podstawę wymiaru podatku rolnego wlicza się obszary rolne oddane w dzierżawę z wyjątkami wskazanymi w przepisach tej ustawy. Z przepisów tych zaś wynika domniemanie, że z gospodarstwa rolnego uzyskuje się dochód niezależnie od tego, czy faktycznie pracuje się w tym gospodarstwie, czy też zostało ono oddane w posiadanie zależne innej osobie (w dzierżawę lub w użytkowanie). Podkreślenia wymaga, że zakres wyłączeń od powyższej zasady ustawodawca wyczerpująco określił w ust. 8. Jedynie, zatem w sytuacjach enumeratywnie wyliczonych w art. 9 ust. 8 pkt 1 - 3 przeniesienie posiadania gospodarstwa z właściciela na posiadacza zależnego powoduje, że dochód z gospodarstwa rolnego ustala się z pominięciem gruntów oddanych w dzierżawę. Skoro ten przepis ustanawia wyjątek od reguły - należy interpretować go ściśle.

15 W świetle powyższego, w ocenie Kolegium, sam fakt nieużytkowania spornych gruntów rolnych o pow. [...]ha przeliczeniowych, nie pozwala na przyjęcie, że rodzina nie uzyskuje dochodu z tego gospodarstwa. W rozumieniu ustawy "utrzymuje się" z gospodarstwa rolnego ten, kto włada nim na podstawie tytułu prawnego pozwalającego na oddanie tego gospodarstwa w posiadanie zależne, tj. w dzierżawę lub użytkowanie. Przepis art. 9 ust. 7 nie mówi o dochodzie faktycznie osiąganym z działalności rolniczej lecz zawiera założenie, że kwota wynikająca z przewidzianego w nim wyliczenia jest dochodem miesięcznym przyjętym do ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego. Kolegium podkreśliło, że regulacja wynikająca z przepisu art. 9 ust. 7 ustawy wskazuje, że ustalając dochód z gospodarstwa rolnego należy powierzchnię tego gospodarstwa odnieść do powierzchni będącej przedmiotem podatku rolnego, konkretnie do powierzchni użytków rolnych oraz metody ustalania hektarów przeliczeniowych sformułowanej w ustawie z dnia 15 listopada 1984 r. o podatku rolnym (Dz. U. z 2006 r. Nr 136, poz. 969 ze zm.).

16 Przenosząc powyższe rozważania na zakres przedmiotowej sprawy, w ocenie organu odwoławczego, organ pierwszej instancji zasadnie dokonał ustalenia, że posiadane przez K. P. gospodarstwo rolne o powierzchni [...] ha przeliczeniowego stanowi źródło uzyskania dochodu, które z kolei stanowi podstawę do doliczenia go faktycznego dochodu rodziny uzyskanego w 2008 r. Okoliczność, że matka odwołującego – K. P. jest tylko współwłaścicielką tego gospodarstwa nie daje też podstawy do odliczenia dochodu z niego uzyskiwanego od faktycznego dochodu rodziny. Kolegium wyjaśniło także, że w świetle przepisów ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 1964 r. Nr 9, poz. 59 ze zm.) wraz z rozwiązaniem małżeństwa przez rozwód nie następuje automatyczne ustanie wspólności majątkowej. Sąd dokonuje podziału majątku wspólnego na wniosek jednego z małżonków. Jak wynika z treści wyroku Sądu Okręgowego w S. z dnia [..] sierpnia 2004 r. (sygn. akt [...]) - orzeczony został rozwód pomiędzy K. P. i K. P., jednak nie został dokonany podział majątku wspólnego. Taki podział majątku nie został również przeprowadzony w odrębnym postępowaniu sądowym, o czym świadczy treść zaświadczenia Wójta Gminy P. Nr [...] z dnia [..] września 2009 r., z którego wynika, że gospodarstwo rolne o pow. [....] ha użytków rolnych stanowiących [...] ha przeliczeniowych w 2008 r. figurowało i nadal figuruje na K. P. i K. P. W istniejącym stanie prawnym każda z tych osób dysponuje w równym stopniu gospodarstwem jako niepodzielną całością.

17 Przepisy ustawy pomocy osobom uprawnionym do alimentów w swej treści nie definiują wprost pojęcia "dochodu rodziny", zawierają natomiast w art. 2 pkt 5 odesłanie do jego definicji określonej w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Zgodnie z art. 3 pkt 2 tej ustawy dochód rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód rodziny uzyskany w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy. Pod pojęciem dochodu należy rozumieć przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach ogólnych na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne

18 (art. 3 pkt 1 lit a).

19 A zatem, jak Kolegium dalej wyjaśniło, w okresie świadczeniowym trwającym od [..] października 2009 r. do [..] września 2010 r. znaczenie dla sprawy ma dochód uzyskany przez członków rodziny odwołującego się w 2008 roku. Przeciętny miesięczny dochód na osobę w rodzinie oblicza się, dzieląc łączną kwotę dochodu uzyskanego przez wszystkich członków rodziny w roku 2008, przez 12, czyli przez liczbę miesięcy w roku, a następnie przez liczbę członków rodziny.

20 Kolegium wskazało, że do świadczenia alimentacyjnego na mocy wyroku z dnia [...] października 2006 r. sygn. akt [...]do alimentacji na rzecz odwołującego w wysokości [..] zł miesięcznie zobowiązany jest K. P.. Zaświadczenie Komornika Sądowego przy Sądzie Rejonowym w S. o sygn. akt [..] z dnia [...] sierpnia 2009 r. potwierdza, że egzekucja wobec dłużnika alimentacyjnego jest obecnie bezskuteczna, natomiast w 2008 r. postępowanie w było częściowo skuteczne, bowiem wierzycielka K. P. otrzymała tytułem alimentów, kwotę

21 [...] zł. Ze zgromadzonej w przedmiotowej sprawie dokumentacji wynika, że na dochód rodziny osoby uprawnionej do świadczeń z funduszu alimentacyjnego w roku 2008 składały się dochody, które zostały udokumentowane stosownie do uregulowań wynikających z rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 28 lipca

22 2008 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania, sposobu ustalania dochodu oraz wzoru wniosku, zaświadczeń i o świadczeń o ustalenie prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego (Dz. U. Nr 136, poz. 855):

23 - [....]zł. - z posiadanego przez matkę – K. P. gospodarstwa rolnego o pow. [...] ha przeliczeniowego, obliczony zgodnie z art. 9 ust. 7 ustawy na postawie obwieszczenia Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego z dnia

24 23 września 2009 r. w sprawie wysokości przeciętnego dochodu z prawy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego w 2008 r. (MP z 2009 r. Nr 62, poz. 829), którym ustalono, że przeciętny dochód z pracy w indywidualnych gospodarstwach rolnych z 1 ha przeliczeniowego wynosił w 2008 r. – [...] zł;

25 * [...] zł - kwota wyegzekwowanych w 2008 r. przez komornika sądowego alimentów od dłużnika alimentacyjnego;

26 * [...] zł - dochód netto osiągnięty przez matkę – K. P. - obliczony zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych;

27 * [...] zł - dochód netto osiągnięty przez siostrę – D. P. - obliczony zgodnie z art. 3 pkt 1 lit. a powołanej wyżej ustawy o świadczeniach rodzinnych.

28 Kolegium wskazało, że łączny dochód rodziny w 2008 r. wyniósł, więc [...] zł. Podzielenie go przez liczbę 12, tj. liczbę miesięcy w roku oraz liczbę osób w rodzinie, daje miesięczny dochód na osobę w rodzinie w wysokości [...] zł. Uzyskany w 2008 r. dochód na osobę w rodzinie odwołującej przekroczył, więc ustawowe kryterium dochodowe o kwotę [...] zł. Tym samym po stronie osób uprawnionych - nie powstało prawo do świadczeń z funduszu alimentacyjnego.

29 Kolegium wskazało, że w odwołaniu podniesiono, że siostra [...] w 2008 r. uzyskiwała dochód z Powiatowego Urzędu Pracy, będąc na stażu do końca 2008 r.

30 i obecnie nadal jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Kolegium jednak uznało, że odwołujący się argumentów swoich nie poparł żadnym dowodem.

31 Kolegium wskazało, że zakładając, iż faktycznie członek rodziny odwołującego – D. P. w 2009 r. utraciła prawo do stypendium dla bezrobotnych

32 i uwzględniając, iż w przedmiotowej sprawie ma miejsce utrata dochodu, ponowne przeliczenie dochodu na osobę w rodzinie odwołującej wskazuje, że i tak przekraczałby on ustawowe kryterium dochodowe. Dochód miesięczny na osobę w rodzinie po uwzględnieniu utraty wyniósłby [...] zł, czyli o [..] zł przekraczałby kwotę progową [...] Utrata dochodu pozostawałaby, więc bez wpływu na prawo do świadczeń. W ocenie Kolegium, analiza sytuacji dochodowej rodziny odwołującego pod kątem uwzględnienia ewentualnej utraty dochodu wykazała, że podnoszona przez odwołującego kwestia pozostaje bez wpływu na treść rozstrzygnięcia zawartego w zaskarżonej decyzji organu pierwszej instancji.

33 Skargę na w/w decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [..] stycznia 2010 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył M. P. – podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko

34 i podnoszone zarzuty. Nie zgodził się z poglądem organów, iż sam fakt posiadania gospodarstwa rolnego stanowi podstawę do zaliczenia do dochodu rodziny także dochodu z tego gospodarstwa – niezależnie od tego, czy jest ono faktycznie uprawiane i czy przynosi jakieś pożytki. Wnosiła również o zastosowanie art. 5 ust 3 ustawy z 2003 r. o świadczeniach rodzinnych, gdyż przekroczenie dochodu nie jest wyższe niż kwota najniższego zasiłku (zasiłek wynosi [...] zł zaś dochód jest przekroczony o kwotę [...] zł.)

35 W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w W. wniosło o oddalenie skargi i podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.

36 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

37 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości, przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Sąd w zakresie swojej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego według stanu faktycznego i prawnego obowiązującego w dacie wydania tej decyzji. Ponadto sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 153, poz. 1270

38 ze zm.).

39 Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji Sąd uznał, że skarga zasługuje na uwzględnienie - jednak z innej przyczyny niż wskazane w skardze.

40 W niniejszej sprawie przedmiotem oceny Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [..] stycznia 2010 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy P. z dnia [..] listopada 2009 r. odmawiającą przyznania świadczeń z funduszu alimentacyjnego dla osób uprawnionych - z powodu niespełnienia kryterium dochodowego.

41 Organy obu instancji orzekające w niniejszej sprawie uznały - a Sąd w całości podzielił ich stanowisko i argumentację - że dochodem rodziny skarżącej są również dochody z gospodarstwa rolnego ustalone w oparciu o przeciętny dochód z 1 ha przeliczeniowego gospodarstwa rolnego, ogłoszony przez Prezesa Głównego Urzędu Statystycznego. Natomiast fakt, czy skarżąca osiąga jakiekolwiek przychody z tego gospodarstwa rolnego nie ma w niniejszej sprawie żadnego znaczenia.

42 Takie stanowisko Sądu i organów orzekających w sprawie jest zgodne z utrwalonym orzecznictwem Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego sposobu ustalania dochodu z gospodarstwa rolnego przy świadczeniach z pomocy społecznej

43 – vide wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 grudnia 2000 r. sygn. akt

44 I SA 1406/00 LEX nr 79344: "Przepisy ustawy z 1990 r. o pomocy społecznej dokładnie określają sposób, w jaki organy obowiązane są ustalać dochód osób ubiegających się o świadczenia. Dochód z gospodarstwa rolnego wyliczony jest jako wartość dochodu odpowiadająca dochodowi z 1 ha przeliczeniowego ogłoszona przez Ministra Pracy i Polityki Społecznej, niezależnie od faktycznej dochodowości danego gospodarstwa, przyjęty w ustawie zapis nie pozwala na jakiekolwiek odstępstwo od tej zasady (art. 2a pkt 2 i art. 35a ustawy)".

45 Sąd podzielił także stanowisko organów, że w przypadku ustalania prawa do świadczeń z funduszu alimentacyjnego - tak jak w niniejszej sprawie - nie znajduje zastosowania art. 5 ust 3 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz.992 ze zm.) umożliwiający przyznanie zaliczki alimentacyjnej w przypadku, gdy przekroczenie dochodu nie jest wyższe niż kwota najniższego zasiłku w danym okresie, gdyż świadczenia z funduszu alimentacyjnego przyznawane są na podstawie innej ustawy - z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz. U. z 2009 r. Nr 1, poz. 7 ze zm.).

46 Natomiast Sąd orzekający w niniejszej sprawie uznał, że organy obu instancji nieprawidłowo ustaliły dochód rodziny skarżącego z gospodarstwa rolnego – poprzez przyjęcie do wyliczeń dochodu z całego gospodarstwa.

47 W niniejszej sprawie bezspornym jest fakt, że przedmiotowe gospodarstwo rolne wchodziło w skład małżeńskiej wspólności majątkowej małżonków K. i K. P. Następnie został orzeczony rozwód małżonków, który spowodował ustanie majątkowej wspólności ustawowej i powstanie współwłasności w częściach ułamkowych – przy czym istnieje domniemanie, że oboje małżonkowie mają równe udziały w majątku wspólnym (art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego).

48 W związku z tym obecnie - wobec nie dokonania podziału majątku dorobkowego – K. P. ma udział w wysokości [..] tego gospodarstwa rolnego.

49 Zdaniem Sądu fakt - że jest tylko właścicielką udziału w wysokości ½ tego gospodarstwa - daje podstawę do odliczenia[...] dochodu z niego uzyskiwanego od faktycznego dochodu rodziny.

50 Ze względu na to, że organy orzekające w sprawie przyjęły do wyliczenia dochodu rodziny dochód z całego gospodarstwa rolnego – dlatego też Sąd uchylił obie decyzje.

51 Rozpoznając ponownie sprawę organy ustalą wysokość dochodu rodziny

52 w przeliczeniu na osobę w rodzinie – uwzględniając tylko połowę dochodu

53 z gospodarstwa rolnego.

54 Biorąc powyższe pod uwagę Sąd - z mocy przepisu art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - orzekł jak w sentencji.