Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2017 r., I SA/Wa 522/17

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 1 czerwca 2017 r., I SA/Wa 522/17

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Iwona Kosińska Sędziowie WSA Agnieszka Jędrzejewska-Jaroszewicz WSA Dariusz Pirogowicz (spr.) Protokolant referent stażysta Marcin Sieradzki po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 1 czerwca 2017 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] stycznia 2017 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] listopada 2016 r. nr [...] w jej punkcie II.

Uzasadnienie

2 Decyzją z [...] stycznia 2017 r., nr [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...], po rozpatrzeniu odwołania J. K., utrzymało w mocy decyzję Prezydenta [...] z [...] listopada 2016 r. nr [...] w zakresie jej punktu II, tj. w części w jakiej orzeczono o odmowie przyznania odwołującemu się świadczenia wychowawczego na córkę – M. K. na okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r.

3 Decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] wydana została przy następujących ustaleniach stanu faktycznego i ocenie prawnej sprawy.

4 Wnioskiem z [...] czerwca 2016 r. J. K. wystąpił o ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego przewidzianego w ustawie z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r., poz. 195), przywoływanej dalej jako "p.p.w.d.", na córkę M. K. jako kolejne dziecko w rodzinie.

5 Rodzina wnioskodawcy składa się z czterech osób, w tym dwójki niepełnoletnich dzieci: syna z pierwszego małżeństwa – R. K. oraz córki – M. K. W wyroku rozwodowym Sądu Okręgowego [...] w [...] z dnia [...] września 2007 r. sygn. akt I C [...]/07 miejsce zamieszkania R. K., ustalono w każdorazowym miejscu zamieszkania jego matki – D. K. Niemniej za obopólną zgodą rodziców od sierpnia 2014 r. faktycznie zamieszkuje on z ojcem. Postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2016 r. sygn. akt V Nsm [...]/16 wyrok ów w zakresie miejsca zamieszkania wyżej wymienionego został zmieniony w ten sposób, że ustalono je w każdorazowym miejscu zamieszkania ojca.

6 W tym stanie rzeczy Prezydent [...] decyzją z [...] listopada 2016 r. przyznał wnioskodawcy świadczenie wychowawcze na córkę, jako kolejne dziecko w rodzinie, na okres od 1 października 2016 r. do 30 września 2017 r. (pkt I), a odmówił prawa do owego świadczenia za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r. (pkt II). Uzasadnieniem dla odmowy przyznania świadczenia miało być wiążące z mocy art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie rozwodowe Sądu w zakresie miejsca zamieszkania dziecka przy matce, a nie wnioskodawcy. To zmienione zostało dopiero we wrześniu 2016 r. postanowieniem Sądu Rejonowego, które stało się prawomocne w październiku 2016 r.

7 Od decyzji tej w zakresie jej punktu II J. K. wniósł odwołanie, w następstwie rozpoznania którego, Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z [...] stycznia 2017 r. utrzymało decyzję organu pierwszej instancji w jej zakwestionowanej części w mocy. Wskazując na definicje rodziny z art. 2 pkt 16 p.p.w.d. wywodziło, że do członków rodziny zalicza się m.in. dzieci zamieszkujące wspólnie z rodzicami. Z uwagi zaś na prawne ustalenie w wyroku rozwodowym (zmienionym dopiero we wrześniu 2016 r.) miejsca zamieszkania syna przy matce, nie można było zdaniem Kolegium nie uwzględnić tym zakresie stanu prawnego określonego w tym wyroku. Organ odwoławczy odwołał się przy tym, podobnie jak Prezydent [...], do mocy wiążącej orzeczeń sądu wynikającej z art. 365 § 1 k.p.c. Wskazywał także na regulacje kodeksu cywilnego odnoszące się do ustalania miejsca zamieszkania dziecka. Podkreślał nadto konieczność odróżnienia kategorii prawnej miejsca zamieszkania dziecka, od miejsca jego pobytu, czyli faktycznego przebywania.

8 Na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego J. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, zarzucając jej naruszenie:

9 - przepisów art. 7, 77 § 1 art. 107 § 3 k.p.a. oraz art. 8, 8, 11 i 12 k.p.a. poprzez całkowite pominięcie w sprawie podejmowanych czynności procesowych i zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego przy ustalaniu stanu faktycznego sprawy;

10 - art.26 § 2 k.c. w zw. z art. 5 ust. 1, art. 2 pkt 16 i art. 4 ust. 1 p.p.w.d., poprzez ustalenie, że w dniu złożenia wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego jego syn R. K. nie miał z nim wspólnego miejsca zamieszkania, a przez to nie został spełniony warunek do przyznania ww. świadczenia na córkę (jako kolejne dziecko w rodzinie), za okres od kwietnia do września 2016 r.

11 W oparciu o tak sformułowane zarzuty, rozwinięte w motywach skargi, wniósł on o uchylenie zaskarżonej decyzji w zakresie w jakim utrzymała w mocy pkt II decyzji Prezydenta [...].

12 W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w treści zaskarżonej decyzji.

13 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

14 skarga jest zasadna.

15 Materialnoprawną podstawą podjętych rozstrzygnięć stanowiły przepisy ustawy dnia 11 lutego 2016 r. - o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2016 r. poz. 195); przywoływanej dalej jako: "p.p.w.d., regulujące zasady udzielania świadczenia wychowawczego w wysokości 500 złotych na dziecko w rodzinie, które to świadczenie- stosownie do art. 4 ust. 1 powołanej ustawy przeznaczone jest na częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych. Zgodnie z wolą ustawodawcy świadczenie to niezależnie od dochodu rodziny przysługuje na drugie i kolejne dziecko w rodzinie, zaś na pierwsze jedynie wówczas, jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę w rodzinie nie przekracza kwoty 800 złotych, a jeżeli członkiem rodziny jest dziecko niepełnosprawne 1200,00 złotych (art. 5 ust. 3 i 4 p.p.w.d.). Uprawnionymi do świadczenia są zaś, w myśl art. 4 ust. 2 ustawy: matka, ojciec, opiekun faktyczny dziecka albo opiekun prawny dziecka. Pierwszy okres, na który ustalana jest prawo do świadczenia wychowawczego rozpoczyna się z kolei z dniem wejścia w życie ustawy (1 kwietnia 2016 r.) i kończy się 30 września 2017 r. (art. 48 ust. 1 p.p.w.d.).

16 W rozpoznawanej sprawie poza sporem jest, że skarżący jako ojciec niepełnoletniej córki (M. K.) jest w myśl art. 4 ust. 2 p.p.w.d. uprawniony do ubiegania się o świadczenie wychowawcze. Nie kwestionowaną okolicznością jest również to, że mimo prawnego ustalenia w wyroku rozwodowym z dnia [...] września 2007 r. miejsca zamieszkania pochodzącego z pierwszego małżeństwa małoletniego syna skarżącego (R. K.) w każdorazowym miejscu zamieszkania jego matki, faktycznie od ponad dwóch lat mieszkał on ze skarżącym i jego nową rodziną.

17 Istota sporu sprowadza się natomiast do odpowiedzi na pytanie, czy w takim stanie faktycznym do momentu zmiany wspomnianego wyroku w zakresie ustalenia miejsca zamieszkania syna (co nastąpiło postanowieniem Sądu Rejonowego [...] z dnia [...] września 2016 r.) syn ów był członkiem rodziny skarżącego w rozumieniu ww. ustawy, czy też nie.

18 Pojęcie rodziny na potrzeby ustalania prawa do świadczenia wychowawczego zdefiniowane zostało w art. 2 pkt 16 p.p.w.d. Zgodnie z tym przepisem ilekroć w ustawie mowa jest o rodzinie oznacza to odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25. roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25. rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r. poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców.

19 W świetle tej definicji co do zasady do rodziny zalicza się dzieci wspólnie zamieszkujące z małżonkami, rodzicami, opiekunami faktycznymi. Ustawodawca nie definiuje przy tym pojęcia "zamieszkiwania". "Miejsce zamieszkania" normują natomiast przepisy kodeksu cywilnego i tak w myśl art. 28 kodeksu można mieć tylko jedno miejsce zamieszkania. Zgodnie zaś z art. 26 k.c. miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu zostało powierzone wykonywanie władzy rodzicielskiej (§ 1). Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsce zamieszkania, miejsce zamieszkania dziecka jest u tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa. Jeżeli dziecko nie przebywa stale u żadnego z rodziców, jego miejsce zamieszkania określa sąd opiekuńczy (§ 2).

20 Zważywszy jednak na złożony przez ustawodawcę cel jaki spełniać ma świadczenie wychowawcze (częściowe pokrycie wydatków związanych z wychowanie dziecka, w tym opieką nad nim i zaspokojeniem jego potrzeb bytowych), jak też możliwość jednoczesnego przynależenia dziecka do rodzin obydwojga rozwiedzionych czy pozostających w separacji lub rozłączeniu rodziców (art. 2 pkt 16 in fine p.p.w.d) , o zaliczeniu dziecka do rodziny na potrzeby ustalania prawa do ww. świadczenia nie może decydować – jak przyjęły organy rozpoznające sprawę - jego miejsce zamieszkania w rozumieniu przepisów prawa cywilnego. W tym ujęciu wszak dziecko (analogicznie jak osoba dorosła) może mieć wyłącznie jedno miejsce zamieszkania. W konsekwencji także nie może determinować oceny tej okoliczności ukształtowana w ww. aspekcie sytuacja dziecka w orzeczeniu rozwodowym. Istotne pozostaje bowiem rzeczywiste (faktyczne) wspólne jego zamieszkiwanie z rodzicem lub opiekunem faktycznym bądź prawnym i pozostawanie na jego utrzymaniu.

21 Na takie rozumienie przesłanki wspólnego zamieszkiwania (rzutującej na możliwość zaliczenie go do rodziny osoby wnioskującej o świadczenia) wskazuję także przyjęta w art. 22 powołanej ustawy zasada, iż w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z nich, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem i przyznana organowi przez ustawodawcę kompetencja weryfikowania tej okoliczności.

22 W okolicznościach faktycznych rozpoznawanej sprawy, jak już wspomniano wyżej, nie jest sporne, że małoletni syn skarżącego z pierwszego małżeństwa (nad którym ma on pełnię władz rodzicielskich) od przeszło dwóch lat zamieszkuje z nim i jego nową rodziną. Powyższe znajduje potwierdzenie zarówno w ustaleniach poczynionych przez pracownika socjalnego w toku wywiadu środowiskowego przeprowadzonego w dniu [...] października 2016 r., jak też złożonych w sprawie oświadczeniach skarżącego i znajdujących się w aktach dokumentach meldunkowych. Oznacza to, że wchodził on w skład jego rodziny zarówno w dacie 1 kwietnia 2016 r. jak i dacie składania wniosku o przyznanie świadczenie wychowawczego na rzecz córki, będącej w tych okolicznościach kolejnym dzieckiem w rodzinie.

23 W tej sytuacji odmowa przyznania na jej rzecz prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r. z powodu rzekomego niespełniania w tym okresie warunku pozostawania kolejnym dzieckiem w rodzinie (w związku z niezaliczeniem do składu rodziny syna skarżącego z pierwszego małżeństwa) narusza w sposób mający wpływ na wynika sprawy przepisy art. 5 ust. 1 i art. 48 ust. 1 p.p.w.d. To zaś wynikało z błędnej wykładni art. 2 pkt 16 p.p.w.d.

24 Z tych względów zaskarżona decyzja, jak też obarczona tożsamymi naruszeniami prawa materialnego decyzja organu pierwszej instancji z zakresie objętym jej punktem II, nie mogły się ostać i podlegać musiały uchyleniu, o czym orzeczono na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016 r., poz. 718 ze zm.).

25 Wskazania co do dalszego postępowania wynikają wprost z oceny prawnej sformułowanej w niniejszym wyroku i sprowadzają się do podjęcia rozstrzygnięcia wniosku skarżącego w zakresie w jakim dotyczy on świadczenia wychowawczego na córkę za okres od 1 kwietnia 2016 r. do 30 września 2016 r. W pozostałej części bowiem decyzja Prezydenta [...] z 22 listopada 2016 r., wobec jej niezaskarżenia w toku instancji, uzyskała walor ostateczności.