Wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2009 r., I SA/Wa 45/09

wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 kwietnia 2009 r., I SA/Wa 45/09

Sentencja

1 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriela Nowak Sędziowie WSA Elżbieta Lenart WSA Elżbieta Sobielarska (spr.) Protokolant Katarzyna Krynicka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 kwietnia 2009 r. sprawy ze skargi W. A. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. nr [...] w przedmiocie przyznania odszkodowania za grunt zajęty pod drogę publiczną. 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2008 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz W. A. kwotę 4 656 (cztery tysiące sześćset pięćdziesiąt sześć) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.

Uzasadnienie

2 Zaskarżoną decyzją z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] (sprostowaną postanowieniem z dnia [...] grudnia 2008 r., nr [...]) Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] ustalającą odszkodowanie na rzecz B. G., K. A. i A. A. za udział w 1/2 części nieruchomości położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m², zajętej pod drogę publiczną - ul. [...] i odmawiającą ustalenia odszkodowanie na rzecz W. A. za udział w 1/2 części przedmiotowej nieruchomości.

3 W uzasadnieniu organ przedstawił następująco stan faktyczny:

4 Decyzją z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] Prezydent W. ustalił odszkodowanie na rzecz B. G., K. A. i A. A. (spadkobierczyń J. A.) za 1/2 część nieruchomości położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m2, zajętej pod drogę publiczną - ul. [...] i odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz W. A. za udział w 1/2 części ww. nieruchomości, która z dniem 1 stycznia 1999 r. stała się z mocy prawa własnością Miasta W. W uzasadnieniu decyzji organ I instancji odmawiając W. A. ustalenia odszkodowania, stwierdził, że nie złożyła ona wniosku o ustalenie odszkodowania w terminie zawitym wskazanym w art. 73 ust. 4 ustawy z dnia z dnia 13 października 1998 r. Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 ze zm.).

5 Od powyższej decyzji odwołanie złożyła W. A., kwestionując odmowę ustalenia odszkodowania na jej rzecz za udział w 1/2 części ww. nieruchomości.

6 W wyniku rozpatrzenia odwołania Wojewoda [...] stwierdził, iż dokonana przez organ I instancji ocena stanu prawnego nie budzi zastrzeżeń. Organ wskazał ponadto, że z akt sprawy wynika, iż wydaną na podstawie art. 73 ust. 1 ustawy przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną decyzją Wojewody [...] z dnia [...] lipca 2004 r., rr [...] stwierdzono nabycie przez Powiat W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości położonej w W. przy ul. [...], zajętej pod drogę publiczną oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. [...] m2. W dniu 31 grudnia 2002 r. do Urzędu Miasta W. wpłynął wniosek o odszkodowanie za przedmiotowy grunt zajęty pod drogę publiczną. We wniosku w nagłówku pisma wskazano dwie osoby - J. i W. A. (poprzednich współwłaścicieli nieruchomości), zaś pod treścią wniosku podpisał się tylko J. A.

7 Organ II instancji, odnosząc się do zarzutów odwołania W. A. kwestionującej odmowę ustalenia odszkodowania na jej rzecz za udział 1/2 części przedmiotowej nieruchomości, wskazał, że odwołująca się nie złożyła wniosku o ustalenie odszkodowania za 1/2 część gruntu zajętego pod drogę w terminie przewidzianym w art. 73 ustawy przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną. Wojewoda podkreślił, że przewidziany w tym przepisie termin do złożenia wniosku o odszkodowanie jest terminem zawitym. Zgodnie z wolą ustawodawcy, przekroczenie zakreślonego terminu powoduje wygaśnięcie roszczenia co oznacza, że skarżąca utraciła możliwość dochodzenia przysługujących jej uprawnień.

8 Zdaniem Wojewody [...], organ I instancji prawidłowo przyjął, iż wniosek z dnia 30 grudnia 2002 r. został złożony tylko przez J. A. Pomimo, że w złożonym wniosku J. A. wskazał siebie i byłą żonę W. A., to wniosek został podpisany tylko przez J. A., a zatem w ocenie organu, złożył go tylko w swoim imieniu. Zgodnie bowiem z art. 63 §3 kpa podanie wniesione pisemnie powinno być podpisane przez wnoszącego.

9 Organ odwoławczy wskazał ponadto, że z dokumentów zgromadzonych w aktach sprawy przez organ I instancji wynika, iż w chwili złożenia wniosku przez J. A. o ustalenie odszkodowania za zajętą pod drogę nieruchomość, tj. w dniu 30 grudnia 2002 r., ustawowi współwłaściciele tej nieruchomości J. A. i W. A. nie byli już małżeństwem, bowiem wyrokiem Sądu Okręgowego w W. Sygn. akt [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. orzeczono rozwód związku małżeńskiego pomiędzy J. A., a W. A.. Ponadto, składając wniosek - J. A. nie poinformował organu o przeprowadzonym rozwodzie i nie załączył do akt pełnomocnictwa byłej małżonki do reprezentowania jej w trakcie prowadzonego postępowania odszkodowawczego. Skarżąca W. A. przesłała do akt sprawy wyrok rozwodowy dopiero przy piśmie z dnia 12 września 2007 r. Złożyła także akt zgonu byłego męża i stwierdzenie praw do spadku po zmarłym w dniu 6 lipca 2006 r. J. A..

10 Konkludując, Wojewoda [...] stwierdził, iż organ I instancji prawidłowo uznał, że odszkodowanie należało ustalić na rzecz spadkobierców poprzedniego współwłaściciela J. A. (w stosunku do 1/2 części nieruchomości),

11 a odmówić ustalenia odszkodowania za 1/2 część nieruchomości na rzecz poprzedniej współwłaścicielki W. A.

12 Powyższa decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r. stała się przedmiotem skargi W. A. złożonej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w dniu 17 grudnia 2008 r. Skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji organu I instancji, jako naruszających w sposób oczywisty przepisy prawa, a zwłaszcza art. 7, art. 64 § 2 i art. 107 § 3 kpa.

13 W uzasadnieniu skargi W. A. wskazała, że bezspornym jest, iż we wniosku z dnia 30 grudnia 2002 r. o przyznanie odszkodowania za część nieruchomości zajętą pod drogę, jako osoby zgłaszające żądanie wskazani zostali w nagłówku pisma dawni współwłaściciele nieruchomości (J. i W. A.).

14 Skarżąca, powołując się na orzecznictwo sądowadministracyjne, podniosła, iż brak jej podpisu pod przedmiotowym wnioskiem nie upoważniał organu I instancji do wydania decyzji odmawiającej przyznania odszkodowania, bowiem w przypadku stwierdzenia przez organ braku formalnego wniosku (w tym podpisu), organ ten, w myśl przepisu art. 64 § 2 kpa obowiązany jest wezwać stronę do usunięcia braków formalnych poprzez jego podpisanie. Dopiero nie usunięcie braku formalnego wniosku w terminie siedmiodniowym wskazanym w wezwaniu organu administracji, mogło spowodować, w ocenie skarżącej, pozostawienie podania bez rozpoznania.

15 Podobnie, zdaniem skarżącej, brakiem formalnym wniosku podlegającym usunięciu w trybie art. 64 § 2 kpa jest nie dołączenie pełnomocnictwa pochodzącego od osoby w której imieniu zostało złożone podanie.

16 Skarżąca podniosła ponadto, że twierdzenie organów administracji, jakoby postępowanie toczyło się bez jej wniosku pozostaje w oczywistej sprzeczności z działaniami organu I instancji, który w toku całego postępowania zapewniał jej czynny udział w charakterze strony, doręczając pisma i wzywając do przedłożenia brakujących dokumentów.

17 W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.

18 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje:

19 Skarga w całości zasługuje na uwzględnienie.

20 Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne kontrolują działalność administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest do zbadania, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Przy czym Sąd oceny tej dokonuje według stanu faktycznego i prawnego na dzień wydania aktu w oparciu o materiał dokumentacyjny znajdujący się w aktach sprawy.

21 Działając w oparciu na powyższe kryteria, Sąd uznał, że zaskarżana decyzja oraz decyzja ją poprzedzająca naruszają prawo, w stopniu uzasadniającym ich uchylenie.

22 Przedmiotem kontroli Sądu w niniejszym postępowaniu jest decyzja Wojewody [...] z dnia [...] listopada 2008 r., nr [...] utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta W. z dnia [...] lutego 2008 r., nr [...] ustalającą odszkodowanie na rzecz B. A. , K. A. i A. A. za udział w 1/2 części nieruchomości położonej w W., oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka nr [...] z obrębu [...] o pow. [...] m², zajętej pod drogę publiczną - ul. [...] i odmawiającą ustalenia odszkodowanie na rzecz W. A. za udział w 1/2 części przedmiotowej nieruchomości.

23 Na wstępie wskazać należy, że materialnoprawną podstawę dla wydania zaskarżonej decyzji stanowiły przepisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. - Przepisy wprowadzające ustawy reformujące administrację publiczną (Dz. U. Nr 133, poz. 872 z późn. zm.), a w szczególności art. 73 powołanej ustawy, który w ust. 2 stanowi, iż odszkodowanie za nieruchomości pozostające w dniu 31 grudnia 1998 r. we władaniu Skarbu Państwa lub jednostek samorządu terytorialnego, nie stanowiące ich własności, w stosunku do których wydano decyzję komunalizacyjną na podstawie art. 73 ust. 1 cytowanej ustawy, ustala się i wypłaca według zasad i trybu określonych w przepisach o odszkodowaniach za wywłaszczone nieruchomości, na wniosek właściciela nieruchomości złożony w okresie od dnia 1 stycznia 2001 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. Po upływie tego okresu roszczenie wygasa.

24 Jak wynika z materiału dokumentacyjnego znajdującego się w aktach sprawy, decyzją z dnia [...] lipca 2004 r., nr [...] Wojewoda [...] stwierdził nabycie przez Powiat W. z mocy prawa z dniem 1 stycznia 1999 r. prawa własności nieruchomości położonej w W., zajętej pod drogę publiczną (wojewódzką), stanowiącej część gruntu uregulowanego w księdze wieczystej KW Nr [...], oznaczonej w ewidencji gruntów jako działka ewid. nr [...] w obrębie ewidencyjnym [...] o pow. [...] m². Poprzednimi współwłaścicielami przedmiotowej nieruchomości byli J. A. i W. A. Pismem z dnia 30 grudnia 2002 r. do Urzędu Miasta W. wpłynął wniosek o wypłatę odszkodowania za przedmiotowy grunt zajęty pod drogę publiczną podpisany przez J. A. Zaś w nagłówku wniosku jako nadawcy pisma wskazani zostali J. i W. A. Organ I instancji rozpatrując przedmiotowy wniosek, odmówił ustalenia odszkodowania na rzecz W. A., wskazując w uzasadnieniu, iż skarżąca nie występowała z takim wnioskiem.

25 W tym miejscu wskazać należy wskazać, iż zgodnie z art. 63 § 2 kpa podanie (tj. także wniosek), powinno zawierać co najmniej wskazanie osoby od której pochodzi, jej adres i żądanie (...). Podanie wniesione pisemnie (ustnie do protokołu) powinno być podpisane przez wnoszącego (art. 63 § 3 kpa). Podpis warunkuje, że żądanie pochodzi od osoby określonej jako wnosząca podanie. Zgodnie z poglądem utrwalonym w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, który to pogląd podziela skład orzekający w niniejszej sprawie, brak właściwego podpisu jest brakiem formalnym wniosku w rozmienieniu art. 64 § 2 kpa, podlegającym uzupełnieniu na żądanie organu skierowane do składającego wniosek (zob. wyrok NSA z dnia 15 czerwca 2007 r., sygn. akt I OSK 786/06, LEX 335137). Nieusunięcia tego braku w ustawowym siedmiodniowym terminie obliguje organ do pozostawienia wniosku bez rozpoznania, w trybie art. 64 § 2 kpa.

26 Odnosząc powyższe rozważania do przedmiotowej sprawy, Sąd uznał, że zarzut podniesiony w skardze dotyczący naruszenia przez organy orzekające w sprawie art. 7, art. 64 § 2 i art. 107 § 3 kpa jest słuszny. Nieprawidłowo bowiem organy administracji przyjęły, iż z wnioskiem o ustalenie odszkodowania za przedmiotowy grunt zajęty pod drogę publiczną wystąpił tylko jeden ze współwłaścicieli - J. A.

27 Wskazać bowiem należy, iż bezspornym jest, że wniosek złożony do Urzędu Miasta W. w dniu 31 grudnia 2002 r. w nagłówku pisma wskazywał osoby od których pochodzi, tj. byłych współwłaścicieli nieruchomości J. i W. A., oraz że wniosek ten podpisał tylko J. A.. W takiej sytuacji, zdaniem Sądu, organ I instancji zobowiązany był wezwać W. A. w trybie art. 64 § 2 kpa do usunięcia braku formalnego wniosku poprzez jego podpisanie w terminie siedmiu dni, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Tymczasem organ zaniechał tej czynności, stwierdzając w uzasadnieniu decyzji, iż W. A. nie złożyła wniosku. Powyższe, w ocenie Sądu powinno spowodować - w trybie postępowania odwoławczego - konieczność uchylenia wydanej w sprawie decyzji i przekazania sprawy do ponownego rozpatrzenia.

28 Sąd nie podzielił również stanowiska organów administracji, iż o wystąpieniu z wnioskiem tylko przez jednego z byłych współwłaścicieli świadczy również fakt nie złożenia przez J. A. stosownego pełnomocnictwa do reprezentowania byłej żony W. A. w postępowaniu administracyjnym.

29 Zdaniem Sądu, brak stosownego pełnomocnictwa jest także brakiem formalnym wniosku, zatem organ administracji I instancji - jeśli miał wątpliwości co do istnienia takiego umocowania - powinien wezwać wnoszącego wniosek o nadesłanie pełnomocnictwa w trybie art. 64 § 2 kpa. Ponadto wskazać należy, iż bez znaczenia dla rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy było nie poinformowanie organu w dniu złożenia wniosku o wyroku Sądu Okręgowego [...] z dnia [...] kwietnia 2001 r. orzekającym rozwód W. A. i J. A., bowiem, jak słusznie podnosi skarżąca, roszczenie byłych współwłaścicieli nieruchomości o ustalenie odszkodowania wynikało z faktu współwłasności łącznej do przedmiotowego gruntu. Zatem, jeśli organ do dnia przedłożenia przez W. A. wyroku Sądu orzekającego rozwód związku małżeńskiego pozostawał w błędnym przekonaniu o istnieniu tego związku, powinien wezwać stronę do uzupełnienia braku formalnego wniosku nie zawierającego podpisu W. A. poprzez jego podpisanie lub nadesłanie pełnomocnictwa w trybie art. 64 § 2 kpa, w celu wyjaśnienia powyższej okoliczności. Wezwanie takie mogło być dokonane w każdym czasie do dnia wydania decyzji przez organ I instancji.

30 Dodatkowo Sąd zauważa, że jak wynika z akt administracyjnych sprawy, organ administracji w toku całego postępowania wszczętego wnioskiem z dnia 30 grudnia 2002 r. zapewniał skarżącej czynny udział w tym postępowaniu, o czym świadczy doręczanie jej pism, czy wzywanie do przedłożenia brakujących dokumentów, a także wezwanie jej i udział w rozprawie administracyjnej. Powyższe, jak słusznie zauważa skarżąca, świadczy o tym, że organ cały czas traktował ją jak pełnoprawną stronę postępowania administracyjnego.

31 Mając na względzie powyższe ustalenia, Sąd uznał, że organy administracji w toku postępowania naruszyły przepisy art. 7, art. 64 § 2 i art. 107 § 3 kpa, poprzez przyjęcie ustaleń, które nie znajdują oparcia w materiale dowodowym sprawy. Z podniesionych wyżej przyczyn, decyzje obu instancji należało uchylić. Koniecznym bowiem jest ponowne przeprowadzenie postępowania administracyjnego, zgodnego z zasadami wynikającymi z przepisów kodeksu postępowania administracyjnego.

32 W tej sytuacji, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, oraz art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji. O kosztach Sąd orzekł na podstawie art. 200 powołanej ustawy.